برنامه‌ای تاثیرگذار برای «بودجه۹۲»

دکتر وحید محمودی*

توصیه می‌شود در کنار اختصاص بودجه برای ارائه «یک وعده غذای گرم» در مدارس، پرداخت یارانه نقدی به خانوارها نیز مشروط به حضور مستمر فرزندان آنها در مدرسه باشد ۱- توسعه دانش و آگاهی عمومی و پایه نقش ابزاری کلیدی را در دستیابی به توسعه ملی ایفا می‌کند. لذا اطمینان از اینکه تمامی جمعیت یک کشور برخورد از سلامت و آموزش پایه هستند از الزامات یک جامعه رو به جلو است.

۲- توسعه ملی به‌طور اخص در گرو اهتمام و توجه به آموزش و پرورش است. به شواهد مطالعات تجربی، بالاترین نرخ برگشت در حوزه آموزش در حوزه آموزش ابتدایی است. جوامعی که دل در گرو توسعه دارند، باید یکی از برنامه‌های هسته‌ای (CarePlan) خود را بر توسعه کمی و کیفی آموزش ابتدایی متمرکز کرده و زبده‌ترین آموزگاران را در خدمت این مقطع آموزشی قرار دهند و بنا به اینکه این مقطع زمان شکل‌گیری شخصیت است، لازم است به مقوله «پرورش» بیش از «آموزش» اهتمام ورزیده شود.

۳- در برنامه عملیاتی سیاست‌گذاری عمومی، باید اولویت اول به پوشش صد‌درصدی آموزش و سلامت کودکان در سنین ۱۲-۵ سالگی داده شود.

۴- توزیع «یک وعده غذای گرم» و «شیر مدرسه» به‌طور روزانه و در طول تمام سال تحصیلی، نقش موثری در تامین سلامت و پوشش و فراگیری آموزش دارد. بنا به اینکه در مناطق روستایی و محروم عموما اولویت به تحصیل پسران داده می‌شود. این کار کمک شایانی به عدالت جنسیتی و مشارکت دختران در سرنوشت خود می‌کند. مطالعات نشان می‌دهد با وجود اینکه برخی خانوارها به لحاظ درآمدی بالای خط فقر قرار دارند، اما فرزندان آنها بالاخص دختران دچار سوءتغذیه هستند. در برنامه‌های توانمندسازی و کاهش «فقر قابلیتی» که توسط سازمان‌های بین‌المللی از جمله بانک جهانی اجرا شده و عموما دختران و زنان را در جامعه هدف خود قرار داده‌اند، توانسته‌اند از طریق افزایش آگاهی عمومی و دانش تغذیه‌ای و برخورداری از قدرت جایگزینی یا جابه‌جایی برخی مواد خوراکی، وضعیتی ایجاد کنند که خانوارهای محروم بتوانند بدون تغییر در سطح درآمد خود، فرزندان‌شان را از سوءتغذیه بیرون بیاورند. بدیهی است این مهم از طریق پرداخت نقدی به خانوار محقق نمی‌شود. لذا با چنین ابزارهای تشویقی، دخترانی که روزی علاوه بر نقش‌آفرینی در جامعه در نقش مادر خانواده ایفای نقش خواهند داشت، از این آموزش در راستای وظایف مادری خود بهره خواهند گرفت.

۵- عدم توجه به این مهم از نقاط ضعف هدفمندی یارانه‌ها در ایران است و اولی است که یا از محل منابع طرح هدفمندی یا به‌طور مستقیم اختصاص ردیف مستقل و منابع کافی در بودجه سالانه، این طرح شکل اجرایی و تکمیل به خود بگیرد. اینجانب از نسلی هستم که در دوره ابتدایی در سال‌های پایانی قبل از انقلاب این سیاست حمایتی را تجربه کرده و خوب به یاد دارم که توزیع روزانه غذای گرم، پسته، موز و شیر چقدر در تامین نیازهای تغذیه‌ای ما و دلگرمی حضورمان در مدرسه موثر بود.

۶- برای اطمینان از اینکه اجرای این طرح همه افراد در سن تحصیل ۱۲-۵ سال را شامل شود. به عبارتی اطمینان پیدا کنیم که همه افراد در این دامنه سنی در مدرسه حضور پیدا کرده‌اند، توصیه می‌شود پرداخت یارانه نقدی به خانوار نیز مشروط به حضور مستمر فرزندان آنها در مدرسه باشد. در آن صورت علاوه بر پوشش آموزش، پوشش طرح سلامت «یک وعده غذای گرم» نیز شمول نزدیک به صد درصدی پیدا می‌کند.

۷- توصیه می‌شود حال که دولت در آستانه ارائه و تصویب بودجه سال ۱۳۹۲ است، کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی، این طرح را در شمار برنامه‌های محوری خود قرار داده و تلاش کند که با افتتاح و الزام دولت این برنامه را در ردیف بودجه‌ای سال آتی قرار دهند. زیبنده نیست که کشوری که به‌طور سالانه حدود ۷۰ میلیارد دلار نفت می‌فروشد، حدود ۲۲ درصد از دانش‌آموزانش در سنین ابتدایی در مدرسه حضور نداشته باشند و از آنهایی هم که حضور دارند بخش قابل ملاحظه‌ای دچار سوءتغذیه باشند ...

* مدرس دانشگاه تهران