فرابورس؛ کلید ورود به بازار سرمایه

هدیه لطفی

شاید تا پیش از این حضور در تالار شیشه‌ای،‌ برای بسیاری از شرکت‌هایی که توان کسب استانداردهای لازم سازمان بورس را نداشتند، قرار دادن اسم خود در تابلوی قرمز بورس آرزویی بیش نبود، اما این اتفاق از حدود چهار سال پیش تاکنون یعنی همزمان با تولد بازار فرابورس به‌عنوان زیرمجموعه‌ای از بازار سرمایه شکل واقعیت به خود گرفت. فرابورس در یک نگاه

در حال حاضر فرابورس، بازار اوراق بهاداری رسمی و تحت نظارت سازمان بورس اوراق بهادار است که به‌منظور توسعه صدور و مبادله ابزارهای مالی و پوشش خلاء‌های ناشی از نداشتن دسترسی بخش عمده‌ای از صاحبان صنایع به بازار سرمایه، تشکیل شده است. از سویی می‌توان گفت محرومیت طیف وسیعی از بنگاه‌های اقتصادی از تامین مالی در بازار سرمایه و وابستگی شرکت‌های دولتی یا خصوصی به تامین مالی از طریق سهامداران عمده یا اخذ تسهیلات از شبکه بانکی، منشأ ایجاد این بازار اوراق بهادار جدید بوده است. در ابتدای شکل‌گیری این نهاد، متولیان و دست‌اندرکاران آن کوشیدند اهداف و استراتژی فعالیت فرابورس ایران را با توجه به نیازمندی‌های کنونی بازار سرمایه طراحی کنند تا در پی آن بخش عمده‌ای از متقاضیان منابع مالی بتوانند امکان بهره‌مندی از مزایای آن را داشته باشند و از همه مهم‌تر آنکه مهم‌ترین ویژگی این بازار، سهولت الزامات پذیرش و مبادله اوراق بهادار بوده است.

فرصتی جدید

تلاش در راستای رشد و اعتلای بازار سرمایه، تنوع بخشی به محصولات بازار سرمایه، اعطای فرصت جدید به صاحبان صنایع نوپا و نیازمند به منابع مالی، افزایش مشارکت‌های مردمی و افزایش سهم دارایی‌های مالی در سبد سرمایه‌گذاری‌ها، رسالت فرابورس ایران به حساب می‌آید. در طول سه سال گذشته تاکنون این بازار نقش قابل‌توجهی را در بازار سرمایه داشته است و این مساله را تا حدودی مرهون تلاش متولیان و دست‌اندرکاران راه‌اندازی این بازار است. راه‌اندازی بازار سهام فرابورس و انجام معاملات سهام بیش از ۴۰ شرکت در آن، ایجاد بستر مناسب و شفاف برای خصوصی‌سازی و اجرای اصل ۴۴ با حمایت وزیر اقتصاد، راه‌اندازی بازار پذیره‌نویسی برای شرکت‌های سهامی عام و سایراوراق بهادار، ایجاد بازار عرضه شرکت‌های سهامی خاص، ایجاد بازار دست دوم اوراق مشارکت و گواهی سپرده، پذیره‌نویسی اوراق صکوک به‌عنوان نخستین ابزار اواراق بهادار اسلامی و... ازجمله فعالیت‌هایی است که در طول سه سال گذشته دراین بازار شکل گرفته است.

مقایسه دو بازار

بازار فرابورس در حالی نقاط مشترکی از جمله سامانه معاملاتی، سامانه سپرده گذاری، شبکه کارگزاری و تسویه پایاپای معاملات با بازار بورس اوراق بهادار دارد، اما در برخی موارد نقاط اختلافی نیز در این دو بازار به چشم میخورد که میتوان به انواع بازارها، ابزارهای مالی و نبود برخی محدودیت‌ها از جمله دامنه نوسان و حجم مبنا در آن اشاره کرد.

ظرفیت‌های پیش رو

با توجه به ارزش۴۵ هزار میلیارد تومانی فرابورس، این بازار قابلیت عرضه عمده ۱۰۰ شرکت جدید را دارد که در صورت موافقت هیات پذیرش اوراق بهادار، ورود سهام این شرکت‌ها یک اتفاق مثبت و درخور توجه در بازار سرمایه ایران خواهد بود. امیدقائمی به‌عنوان اولین مدیرعامل شرکت فرابورس در راستای دلایل شکل‌گیری بازار فرابورس و ارزیابی وضعیت کنونی آن با بیان اینکه شرکت فرابورس ایران، بورسی جدید و با ظرفیت رشد بالاست، می‌گوید: ضرورت ایجاد بازارهای خارج از بورس (فرابورس) در برنامه‌های سوم و چهارم توسعه و همچنین قانون جدید بازار اوراق بهادار مورد توجه و در مواد ۹۴ و ۹۵ قانون برنامه سوم توسعه کشور به صراحت ایجاد شبکه رایانه‌ای بازار سرمایه و به‌کارگیری ابزارهای جدید مالی مورد تاکید قرار گرفته بود و همین امر موجب شد این بازار در راستای اهداف توسعه‌ای اقتصاد کشور شکل گیرد.

بازاری بزرگ برای شرکت‌های کوچک

براساس قوانین و مقررات سازمان بورس اوراق بهادار تنها شرکت‌هایی می‌توانند در بازار فرابورس پذیرش شوند که مشمول ماده ۱۴۱ قانون تجارت نباشند و زیان انباشته آنها از نصف سرمایه ثبت شده شرکت بیشتر نباشد؛ در حالی که ۸۰ درصد شرکت‌های اخراج شده از بورس نمی‌توانند این شرط را برای ورود به فرابورس احراز کنند. هرچند اولویت اصلی فرابورس پذیرش شرکت‌های بزرگ و سودده بود، اما با طراحی ورود ابزار‌های جدید، متولیان این بازارتوانستند شرایطی را فراهم کنند تا نماد برخی شرکت‌های خارج شده از بورس تنها در بازار سوم برای چند دقیقه معامله شوند و پیرو آن، سهامداران آنها بتوانند سهام خود را بفروشند یا برعکس خریداری کنند و بلافاصله نماد این شرکت‌ها بسته ‌شود که این در اصل فرصتی برای جمع‌آوری سهام شرکت‌ها در بازار سوم فرابورس است.

محلی برای خصوصی‌شدن

مزیت‌ها و ویژگی‌های قابل توجه این بازار جوان به‌گونه‌ای بوده است که همواره متولیان خصوصی‌سازی در راستای انجام تکالیف خود در بحث واگذاری، این بازار را موردنظر قرار داده و اعلام کرده‌اند: وجود شرایط حضوری متقاضیان خرید در فضای مشابه بورس اوراق بهادار، معاملات شفاف، اطلاع‌رسانی بهینه و کاهش مالیات نقل و انتقال از چهار درصد به نیم درصد و ارزش فروش سهام ازجمله مزایای عرضه‌های مزایده‌ای در بازار فرابورس است که همین امر موجب شده متولیان سازمان خصوصی‌سازی نگاه ویژه‌ای به عرضه‌های مزایده‌ای شرکت‌ها در بازار سوم فرابورس داشته باشند.

بازوی بورس

با توجه به کارنامه موفق فرابورس این بازار می‌تواند در کنار بازار سرمایه کشور نقش قابل توجهی در اقتصاد کشور ایفا کند. در شرایطی که گفته می‌شود نقدینگی موجود در کشور به حدی است که سایر بازار‌ها مانند ارز را دستخوش نوسان کرده بهره‌گیری از بازاری با این قابلیت و کمک به سرازیر شدن نقدینگی به آن، مسیر رشد و توسعه اقتصاد کشور را فراهم می‌کند. در شرایطی که مصطفی امیدقائمی، اولین مدیرعامل فرابورس که کارنامه موفقی را برای این بازار رقم زده، تصمیم به خداحافظی از مدیریت فرابورس گرفته و جلسات متعدد هیات‌مدیره جدید با مدیرعامل فرابورس و حتی ورود مدیران ارشد سازمان بورس برای جلب نظر وی موثر واقع نشده است، جا دارد متولیان نگاه ویژه‌تری به این بازار داشته باشند چراکه رشد این بازار، می‌تواند بازار سرمایه ایران را دستخوش تحولات گسترده‌ای کند. قدر مسلم فرابورس ایران با هدف ایجاد بازاری کارآمد، منصفانه و شفاف، تمهیدات و بستر‌سازی لازم را در زمینه انتشار سریع و عادلانه اطلاعات با همکاری سازمان بورس اوراق بهادار شکل داده است.

مزایای پذیرش شرکت‌ها در فرابورس

بر اساس مقررات، کلیه مزایای موجود برای شرکت‌های پذیرفته شده در بورس، برای اوراق بهادار و سهام شرکت‌های پذیرفته شده در فرابورس نیز تعریف شده اند. در مجموع فرابورس ایران، بازاری منعطف و در عین حال تحت نظارت دقیق سازمان بورس و اوراق بهادار به شمار می‌رود که پذیرش در این بازار به معنای معرفی و شناخت شرکت در سطح ملی بوده و مزایای متعددی برای شرکت پذیرفته شده به ارمغان می‌آورد، از جمله:

تامین مالی آسان و ارزان

افزایش نقد‌شوندگی سهام

بهره‌مندی از معافیت مالیاتی شرکت‌های پذیرفته شده در فرابورس

نقل و انتقال سهام بصورت آسان- سریع و کم هزینه

شفافیت و اعتبار قیمت سهام بواسطه مبادله در فرابورس

اطلاع‌رسانی هماهنگ و عادلانه به سرمایه‌گذاران بالفعل و بالقوه

بهره‌گیری از امکان وثیقه‌گذاری سهام و اخذ ساده‌تر تسهیلات بانکی

معرفی شرکت و محصولات به طیف وسیعی از اقشار جامعه و افزایش اعتبار شرکت

انتشار انواع ابزارهای نوین مالی، شرکتی و پروژه‌ای

پیش‌بینی فرایند ساده خروج از فرابورس

عملکرد فرابورس

بازار فرابورس تا پایان دی‌ماه سال ۹۱،پذیرش ۸۱ شرکت، درج ۷۲ نماد در بازار سهام و ۱۱۷ نماد در بازار پایه را به ثبت رسانده است که بر این اساس ارزش بازار فرابورس به ۴۵ هزار میلیارد تومان رسیده است. از این رقم ۳۶ هزار میلیارد تومان مربوط به ارزش بازار اول و دوم، ۲/۶ هزار میلیارد تومان مربوط به ارزش بازار پایه و ۴/۲ هزار میلیارد تومان مربوط به ارزش بازار ابراز نوین بوده است.

همچنین در دوره یادشده ۶۲ نماد در بازارهای فرابورس به معامله سهام خود پرداخته‌اند که از این تعداد ۴۳ نماد در بازار سهام، یک نماد تسهیلات مسکن و ۱۸ نماد اوراق با درآمد ثابت بوده است.

افزون بر این تا پایان دی‌ماه سال جاری در حدود ۲۲ میلیارد برگه اوراق بهادار در مجموع بازارهای فرابورس معامله شده و ارزش کل مبادلات این بازار به بیش از ۹۳ هزار و ۷۴۲ میلیارد ریال رسیده است.