یارانه نقدی؛ وثیقه وام‌های کوچک؟

بازنشر منتخب مطالب «پرونده ویژه» یک سال پیش

اشاره - کُلنگ «یارانه نقدی»، بر دیوار بی‌اعتمادی میان بانک‌ها و متقاضیان وام‌های خُرد .... آشتی بانک‌ها با متقاضیان وام‌های خُرد؟... «حساب یارانه‌ها» وثیقه وام‌های زیر ۱۰ میلیون تومانی می‌شود... این عبارات، برخی از تیترهای روزنامه‌های مشهور کشور در واکنش به ابلاغیه بانک مرکزی در ۱۰ بهمن ۱۳۹۰ بود.

۳۵۷ روز پیش، بانک مرکزی ابلاغیه‌ای رسمی را خطاب به کلیه بانک‌های کشور ارسال نمود که می‌توانست سنگ‌بنای افزایش برابری فرصت‌ها در زمینه دسترسی به وام‌های بانکی کوچک محسوب شود. در این نامه که خلاصه متن آن در ۱۰ بهمن ۱۳۹۰ در سایت بانک مرکزی منتشر شد و فردای همان روز در صفحه اول بسیاری از روزنامه‌های پرتیراژ کشور انعکاس یافت، به کلیه بانک‌های کشور ابلاغ شده بود که می‌توانند علاوه بر اخذ ضامن معتبر در اعطای تسهیلات، بخشی از وثایق قابل‌قبول تسهیلات اعطایی زیر ۱۰ میلیون تومانی را از محل حساب یارانه آنها تامین کنند.

لازم به تاکید است که بحث دسترسی ناچیز خانوارهای کم‌درآمد به وام‌های بانکی (عمدتا به دلیل فقدان وثیقه بانکی قابل قبول)، به عنوان یکی از چرخه‌های «بازتولید فقر» مورد توجه ویژه عده‌ای از اقتصاددانان قرار داشته و توجه به این موضوع منجر به شکل‌گیری مباحث گسترده‌ای حول مفهوم «تامین مالی خُرد» (Microfinance) و «اعتبارات خُرد» (Microcredit) در حوزه مباحث «اقتصاد توسعه» و «اقتصاد فقر» شده است. در چنین شرایطی، بانک مرکزی کوشید تا با ابلاغیه فوق، به نحو هوشمندانه‌ای از سیستم فراگیر پرداخت یارانه نقدی در ایران به نفع برقراری برابری بیشتر برای دسترسی به وام‌های کوچک بانکی استفاده کند تا مثلا کشاورزان خرده‌پا مجبور نشوند در زمان نیاز خود به وام‌های کوچک، بهره‌های هنگفتی را به رباخواران محلی بپردازند یا محصول خود را به بهایی بسیار ناچیز پیش‌فروش کنند.

اما اکنون، یک سال و یک روز بعد از این مصوبه، باید به قول مرحوم گل‌آقا بگوییم که: «پس چی شد؟»