طرح کنترل مجلس بر بودجه‌نویسی دولت

عکس: دنیای اقتصاد، حمید جانی‌پور

دنیای اقتصاد- مرجان توحیدی: نمایندگان مجلس تحقیقات بر روی طرحی را آغاز کرده‌اند که براساس آن اختیار دولت در بودجه‌‌نویسی محدود می‌شود؛ در عین حال نظارت مجلس بر روند تدوین، تصویب و اجرای قانون بودجه افزایش می‌یابد. به گفته پیمان فروزش، نماینده زاهدان در این راستا علی لاریجانی رییس مجلس به چند هیات از نمایندگان مجلس ماموریت داده است تا با سفر به کشورهای اروپایی و آسیایی ساختار بودجه‌نویسی در این کشورها را مورد بررسی قرار دهند تا از تجارب چنین کشورهایی در طرح مورد نظر برای اصلاح ساختار بودجه‌نویسی در ایران استفاده شود. انجام تحقیقات بر روی طرح یاد شده پس از آن صورت گرفت که طی چهار سال گذشته بین دولت و مجلس درباره چگونگی تدوین، تصویب و اجرای قوانین بودجه سالانه اختلافات شدیدی بروز کرد و در مواردی به تنش‌ کلامی بین رییس‌جمهور و رییس مجلس منجر شد. متعاقب چنین مشکلاتی، مجلس به فکر افتاد اختیارات دولت در اجرای قانون بودجه سنواتی را محدود کند. این اقدام قرار است با تغییر ساختار قانون بودجه‌ریزی و در جهت عملیاتی شدن بودجه کشور صورت بگیرد. در همین راستا هم تعدادی از نمایندگان مجلس مامور شده‌اند تا با سفر به برخی از کشورهای توسعه یافته از جمله برخی کشورهای اروپایی، اسکاندیناوی و آسیای شرقی و بررسی نظام بودجه‌ریزی آن کشورها گزارش‌هایی را تهیه کرده و آنها را به اطلاع رییس‌مجلس برسانند. بر همین اساس هم کمیته‌ای در کمیسیون برنامه و بودجه مجلس با این هدف تشکیل شده و اعضای آن تاکنون سفرهایی را به سوئد، دانمارک و کره‌جنوبی انجام داده و گزارش‌های آن را جهت بررسی به لاریجانی ارائه کرده‌اند.با شکسته شدن ساختار سنتی بودجه نویسی و عملیاتی شدن آن علاوه بر آنکه امکان چانه‌زنی‌های سیاسی و منطقه‌ای در هنگام تدوین بودجه کاهش می‌یابد، امکان نظارت مجلس افزایش یافته و نیز انحرافات بودجه نیز سریعا خود را نشان می‌دهد؛ اما آنچه عزم مجلس را برای تسریع تغییر قانون بودجه‌ریزی کشور جزم کرده است، به تصمیمات شب آخر کمیسیون تلفیق بودجه ۸۸ باز می‌گردد. تصمیماتی که بنا به سفارش‌های مسوولان دولتی حاضر در کمیسیون منجر به اضافه و کم شدن ردیف‌هایی در بودجه سال ۸۸ شده است که به گفته پیمان فروزش، نماینده زاهدان و عضو کمیسیون اقتصادی مجلس بودجه را سیاسی کرده است. به همین دلیل هم به گفته نمایندگانی که نامشان ذکر نمی‌شود، انتقاد رییس مجلس به لایحه بودجه ۸۸ که توسط دولت ارائه شد مبنی بر غیرعملیاتی بودن این بودجه و پیش‌بینی بخش‌های درآمدی که امکان تحقق و برابری آن با هزینه‌های درنظر گرفته شده برای بودجه ۸۸ وجود نداشته، این تکلیف را برای اعضای کمیسیون برنامه و بودجه مجلس ایجاد کرد تا سفرهای خارجی خود را در سال جدید گسترش داده و تلاش کنند با ساختارشکنی در نظام قانون بودجه‌ریزی کشور و عملیاتی شدن بودجه علاوه بر آن که نظارت خود را در اجرای بودجه افزایش دهند، قدرت دولت در نحوه اجرای بودجه سالانه و دخل و خرج‌ها را کاهش دهند.به گفته نمایندگان و اعضای کمیسیون برنامه و بودجه با این روش اصلاحیه‌ها و متمم‌های بودجه به حداقل می‌رسد و امکان دخل‌و‌تصرف و چانه‌زنی‌های منطقه‌ای و سیاسی در بودجه مشابه آنچه در سال گذشته و هنگام بررسی بودجه ۸۸ در کمیسیون تلفیق مجلس رخ داده است، کاهش چشمگیری پیدا می‌کند.

راهکار لاریجانی

پس از ماجرای بودجه ۸۸ به گفته عزت‌ا... یوسفیان ملا از اعضای کمیسیون برنامه و بودجه، تدبیر رییس‌ مجلس بر این قرار گرفت که تحقیقات دامنه‌داری در بخش بودجه کشورهای مختلف آغاز و تسریع شود. این در حالی است که محمد حسین فرهنگی، نایب‌رییس این کمیسیون بر این باور است که این حرکت از چند ماه گذشته (یعنی آغاز رایزنی‌ها برای نوشتن بودجه ۸۸) آغاز شده است و اصلاح نظام بودجه‌ریزی در کنار پارامترهایی چون نظارت بر درآمد خصوصی‌سازی، نظارت بر اجرای اصل ۴۴ و برنامه پنجم توسعه و اصلاح قانون دیوان محاسبات از جمله اولویت‌های کمیسیون برنامه و بودجه مجلس بوده است.

در حقیقت علی لاریجانی از ابتدای ورود خود به مجلس بر این باور بوده است تا نظام سنتی بودجه‌ریزی کشور را به سمت عملیاتی شدن تغییر بدهد. به گفته فرهنگی از آنجا که رابطه‌ای بین منابع و نتایج در بودجه برقرار نمی‌شود و معلوم نیست که میزان بودجه تصویب شده در بخش‌های مرتبط چگونه هزینه می‌شود و چه اتفاقی در کشور می‌افتد، باید نظام بودجه‌ریزی به گونه‌ای تغییر کند که این وضعیت اصلاح شود و خروج و نتایج هر اعتبار بودجه‌ای با میزان و سقف آن متناسب و قابل ارزیابی باشد.

فرهنگی این رویه را عملیاتی شدن بودجه نامید و گفت که در صورت وقوع چنین مساله‌ای نظارت بر اجرای بودجه به سهولت انجام شده و هر انحرافی که وجود داشته باشد، خود را نشان می‌دهد. این نماینده مجلس اضافه کرد که در بودجه‌ریزی سنتی، بودجه سنواتی با چانه‌زنی‌ها و دفاعیه‌ها بسته می‌شود؛ بدون اینکه جامعه و مجلس اطلاع داشته باشند، بودجه چگونه تخصیص یافته است.

به گفته فرهنگی در بودجه‌ریزی عملیاتی، اصلاحیه‌ها و متمم‌های بودجه به حداقل کاهش یافته و به جای اهداف کلی، نتایج قابل سنجش حاصل می‌شود.فرهنگی اضافه کرد که کمیسیون برنامه و بودجه در گروه‌های محدود نمایندگان را به بعضی از کشورها اعزام کرد و بعضی از این سفرها انجام شده و برخی دیگر نیز در حال انجام است.فرهنگی تصریح کرد: مرکز پژوهش‌های مجلس نیز از مدت‌ها پیش فعالیت‌خود را در این زمینه آغاز کرده است.

به گفته این نماینده تاکنون گرانمایه از اعضای این کمیسیون به سوئد سفر کرده است و خود او نیز در این راستا به کره جنوبی سفر کرده و سفر به ایتالیا و زلاند نو، هلند و کانادا نیز در دستور کار قرار دارد.

انجام سفرها بر مبنای گزارش مرکز پژوهش‌ها

در همین حال موسی‌الرضا ثروتی دیگر عضو کمیسیون برنامه و بودجه نیز با بیان اینکه تاکنون برخی از گزارش‌های سفر نمایندگان به کشورهای خارجی در اختیار لاریجانی قرار گرفته است نیز افزود: ما در مجالس کشورهای هدف از جمله سوئد و دانمارک حضور یافتیم و جلساتی را با کمیسیون‌های برنامه‌و‌بودجه آنها تشکیل دادیم تا تفاوت آنها را در نظام بودجه‌ریزی کشور با کشور خودمان مقایسه کنیم. ثروتی افزود: مرکز پژوهش‌ها نیز در این‌باره برخی از کشورها را مورد بررسی قرارداده و گزارش‌هایی از کشورهایی مثل آمریکا و انگلیس تهیه کرده است و برخی از سفرها نیز برمبنای گزارش مرکز پژوهش‌ها انجام گرفته می‌شود.

به هر روی، تعدادی از نمایندگان مجلس و اعضای کمیسیون برنامه و بودجه به حکم لاریجانی مامور شده‌اند تا هرچه سریع‌تر در سیستم سنتی بودجه ساختارشکنی کرده و با محدود کردن قدرت دولت در اجرا، نظارت خود را بر اجرای بودجه افزایش دهند تا به این وسیله دخل و تصرف‌های معمول در بودجه و امتیازهایی را که در این راستا دولت به نمایندگان می‌دهد، کاهش دهند.