بازار جهانی متانول و پتروشیمی خارک

محسن عباسی- امین ناطقی راد
حدود ۸۵درصد از متانول تولیدی به عنوان ماده اولیه و یا حلال و بقیه به عنوان سوخت و تامین انرژی مصرف می‌‌‌شود.

متانول را می‌‌‌توان هم از گاز طبیعی و هم از نفتا تولید کرد. کارخانجاتی که به تازگی به منظور تولید متانول ساخته شده‌اند از گاز طبیعی به عنوان خوراک استفاده می‌‌‌کنند. در برخی مناطق کارخانجاتی که از خوراک غیر از گاز طبیعی استفاده می‌‌‌کردند، خط تولید خود را عوض کرده و به استفاده از گاز طبیعی روی آورده‌اند.
در حال حاضر کمتر از ۱۰درصد متانول تولیدی در جهان از خوراک‌‌های غیر از گاز طبیعی استفاده می‌‌‌کنند. یادآور می‌شود، متانول بعد از آمونیاک دومین ماده‌ای است که بیشترین تولید را از گاز طبیعی دارد. در زیر لیست محصولات تولید شده از متانول آورده شده است. آمین‌ها، سلولز استات،
متا کریلیک اسید، اسیک انیدریک. بوتان دی ال، پلی اکسی متیلن‌ها، متیل فرمات، دی میتل اتر، فرمالدهید و ...
متانول یکی از مهم‌ترین محصولات پتروشیمی ‌‌‌است که بیشتر به عنوان مواد اولیه جهت تولید بسیاری از مواد شیمیایی پائین دستی مورد استفاده قرار می‌‌‌گیرد. عمده مصرف متانول در تولید فرمالدهید متیل ترشیو بوتیل اتر، ترشیری آمیل متیل‌اتر و استفاده به عنوان سوخت بوده است.
تولید واقعی و پیش‌‌بینی متانول طی سال‌‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۱۶
بیشترین سهم تولید متانول را قاره آسیا دارد که هر سال نسبت به سال گذشته این درصد افزایش می‌‌‌یابد به طوری که درصد رشد ۲۰۱۶ نسبت به ۲۰۰۷ این قاره برابر ۱۱۴ درصد است.
قاره آفریقا در سال ۲۰۰۷ فقط ۳درصد از سهم بازار متانول را داشت که این نسبت تا سال ۲۰۱۶ به ۲درصد کاهش می‌‌‌یابد. اروپای شرقی با داشتن ۸درصد از سهم بازار در سال ۲۰۰۷ مشاهده می‌‌‌شود که با تعطیل کردن واحدهای خود سهم خود را در سال ۲۰۱۶ به ۳درصد تقلیل می‌‌‌دهد.
خاورمیانه با داشتن ۲۰درصد از سهم بازار در سال ۲۰۰۷ با روند صعودی تا سال ۲۰۱۶ سهم خود را به ۳۰درصد خواهد رساند.آمریکای شمالی و اقیانوسیه سهم خود را با تعطیل کردن واحدهای تولیدی از دست می‌‌‌دهند. آمریکای مرکزی و جنوبی با داشتن ۳۲درصد از سهم بازار سال‌‌های آینده و با کاهش تولید، سهم خود را به ۲۰درصد در سال ۲۰۱۶ کاهش می‌‌‌دهند. اروپای غربی هم با کاهش تولید، سهم ۸درصد خود را در سال ۲۰۰۷ به ۳درصد در سال ۲۰۱۶ کاهش می‌‌‌دهد. در نمودار شماره یک قیمت متانول برای سال‌‌های آتی پیش‌‌بینی شده است. البته با توجه به رکود حاکم بر اقتصاد جهانی قاعدتا اعتبار پیش‌‌بینی‌ها در بلند مدت مورد تردید است.
همانطور که در نمودار یک ملاحظه می‌شود پیش‌‌بینی‌ها حاکی از آن است که قیمت متانول بعد از سال ۲۰۰۹ با شیب ملایمی‌‌‌افزایش خواهد یافت و در سال ۲۰۱۰ به قیمت ۲۳۰ دلار برای هر تن خواهد رسید.
نمودار شماره دو روند قیمت متانول و ارزش انرژی آن را نشان می‌‌دهد. این روند از سال ۱۹۹۷ تا سال ۲۰۰۸ ترسیم شده است. در این نمودار انرژی حاصل از یک واحد متانول برابر با ۲ واحد نفت کوره در نظر گرفته شده است. همانطور که ملاحظه می‌‌‌شود تا ابتدای سال ۲۰۰۸ این روند شکل صعودی به خود گرفته است ولی در ادامه خواهیم دید که از اواسط سال ۲۰۰۸ روند قیمت متانول به علت بروز رکود جهانی شکل نزولی به خود می‌‌‌گیرد.
طبق شکل مشاهده می‌شود که قیمت نفت تا اواسط سال ۲۰۰۸ روندی صعودی را طی کرده است، اما در این زمان به علت بحران جهانی و رکود حاصل از آن قیمت نفت به یکباره از حدود ۱۴۰ دلار به کمتر از ۴۰ دلار رسید.پیش‌‌بینی می‌شود رکود جهانی در سال ۲۰۰۹ نیز همچنان باقی بماند. در این شرایط پیش‌‌بینی‌‌های بلند مدت عملا با چالش جدیدی به نام عدم اطمینان روبرو شده اند.قیمت گاز نیز تقریبا الگوی مشابهی را تجربه کرده است.
نمودار ۳ روند قیمت متانول از سال ۲۰۰۱ تا ژانویه ۲۰۰۹ را نشان می‌دهد. بیشترین قیمت متانول در طول دوره یاد شده ۶۹۸ دلار به ازای هر تن است که در فوریه ۲۰۰۸ اتفاق افتاده است. کمترین قیمت در اکتبر سال ۲۰۰۱ با ۱۲۳ دلار برای هر تن بوده است. قیمت‌‌ها در ژانویه ۲۰۰۹ به ۲۳۲ دلار برای هر تن رسیده است که متانول قبلا در سال ۲۰۰۳ این قیمت را تجربه کرده است.این سقوط وحشتناک در قیمت متانول در ظرف کمتر از یک سال اتفاق افتاده است و به نظر می‌رسد با ادامه بحران جهانی و کاهش دوباره قیمت نفت باز هم روند کاهشی داشته باشد.
عرضه و تقاضای متانول
قاره آسیا با ۳۹درصد، بیشترین سهم را در عرضه متانول در جهان داشته است. آمریکای جنوبی با ۲۱درصد و خاورمیانه با ۲۰درصد در رتبه‌های دوم و سوم قرار دارند.
آسیا نیز با ۵۳درصد کل تقاضا بیشترین سهم را در اختیار دارد. اروپا با ۱۹درصد و آمریکای شمالی با ۱۵درصد در جایگاه‌های بعدی قرار دارند.
پتروشیمی خارک
میزان سرمایه اسمی‌‌‌ شرکت پتروشیمی‌‌‌خارک (۱۰۰۰ میلیارد ریال ) در مقایسه با سایر شرکت‌‌های پتروشیمی‌‌‌موجود در بورس مقدار قابل توجهی است و از نظر سرمایه، در طبقه محصولات شیمیایی بعد از پتروشیمی‌‌‌اراک ( ۱۲۰۰ میلیارد ریال ) در رتبه دوم قرار دارد. ولی از نقطه نظر میزان سهام شناور با ۲۰درصد سهام شناور ، جزء شرکت‌‌های با کمترین میزان سهام شناور آزاد در طبقه خود است.
سایر محصولات شرکت به غیر از متانول
عبارتند از:
- پروپان
- بوتان
- پنتان
در نمودار شماره ۴ پیش‌‌بینی مربوط به قیمت‌‌های جهانی ۳ محصول پتروشیمی‌‌‌خارک یعنی پروپان، بوتان و پنتان آورده شده است. پیش‌‌بینی‌ها حاکی از آن است که تقریبا قیمت این محصولات به کف رسیده است و به تدریج از سال ۲۰۱۰ و با پایان یافتن رکود جهانی بار دیگر شاهد رشد قیمت این محصولات باشیم.هر سه محصول نرخ رشد مشابهی را تجربه خواهند کرد.
تولید واقعی محصولات پتروشیمی‌‌ ‌خارک در مقایسه با آنچه در بودجه پیش‌‌بینی شده است برای پروپان، بوتان، پنتان، متانول و گوگرد به ترتیب ۱۳۰،۱۸۰،۸۰،۶۵۰ و ۱۵۵ هزار تن پیش‌‌بینی شده است. طبق اطلاعات موجود بیشترین درصد پوشش متعلق به پنتان است که البته تولید پیش‌‌بینی شده برای این محصول عدد خیلی بالایی نیست.تولید عمده‌ترین محصول شرکت یعنی متانول ۷۸ درصد بودجه را پوشش داده است.سایر محصولات با پوشش مناسب نسبت به آنچه در بودجه پیش‌‌بینی شده است وضعیت مطلوب تولیدات شرکت در ۹ ماهه اول را نشان می‌‌دهد.
فروش محصولات در ۹ ماهه اول سال ۸۷ روند بسیار مناسبی دارد و شرکت تا این تاریخ از بابت فروش محصولات مشکلی نداشته است.
درصد فروش نیز کاملا موید این است که شرکت در هیچ کدام از محصولات خود با مشکل فروش مواجه نبوده است.
در ۹ ماهه اول سال جاری به علت عدم کاهش قیمت نفت محصولات شرکت عمدتا محصولات با قیمت‌‌های مناسبی به فروش رفته اند و قیمت محصولات طی این دوره افت چندانی نکرده است.
یادآور می‌شود شرکت در سال‌‌های اخیر همیشه سود بالاتری از آنچه را که پیش‌‌بینی کرده بود محقق کرده است. ضمنا از سال ۸۱ به بعد شاهد رشد سود هر سهم بوده ایم.(نمودار۵)

نمودار شماره یک: پیش‌‌بینی قیمت متانول

نمودار شماره دو روند قیمت متانول و ارزش انرژی

نمودار شماره ۳: روند قیمت متانول بر حسب تن

نمودار شماره ۴: پیش‌‌بینی قیمت محصولات شرکت پتروشیمی‌‌‌خارگ

نمودار شماره ۵: روند بازدهی بازار با بازدهی سهم طی ۹ ماهه اول سال جاری در مقایسه با دوره مشابه سال گذشته