کوبیدن امواج بحران بر ساحل آرام اقتصاد ایران

گزارش همایش «تاثیر بحران مالی جهانی بر اقتصاد ایران»

مرکز همایش‌های بین‌المللی رایزن در شمال پایتخت در آخرین روز دی ماه سال جاری شاهد حضور صدها تن از مدیران بخش خصوصی، کارشناسان اقتصادی ایران و سفرای خارجی و نمایندگان سفارت‌خانه‌های مستقر در تهران بود. آنها آمده بودند تا در غیاب میهمانان دولتی به بررسی بحرانی بپردازند که بزرگ‌ترین بحران جهانی پس از جنگ جهانی دوم نامیده شده است. در فهرست سخنرانان نام‌های مشهور و دیپلماتیک دیده می‌شد: دکتر داوود دانش‌جعفری، دکتر مسعود نیلی، دکترمحمد نهاوندیان، دکتر یحیی آل‌اسحاق، دکترمحسن علیزاده، دکتر حمیدرضا برادران شرکاء، دکتر سیداحمد میرمطهری، دکتر حیدر پوریان، دکترسیدعلی خرم و نیز سفرای کشورهای جمهوری کره، استرالیا، اتریش، پاکستان، قبرس و اروگوئه و نماینده سازمان ملل متحد. در آن روز پایانی فصل دهم سال که نماگرهای کنترل آلودگی، هوای تهران را در مرز بحران نشان می‌دادند راهکارهایی طرح شد که در واقع نسخه‌هایی به روز برای درمان بیماری اقتصادی کشور است؛ اگرچه ارتباط یک سویه و کمرنگ اقتصاد ایران با فضای جهانی کسب‌وکار و تجارت بین‌المللی عجالتا به غول بحران اجازه ورود از مرزها را نداده است، اما فعالان بخش خصوصی نگران آینده‌اند و ارزیابی‌های کارشناسانه از نزدیک شدن موج‌های عمیق بحران به ساحل آرام اقتصاد ایران در ماه‌های آینده خبر می‌دهد که ناگفته پیداست همزمان با انتخابات ریاست جمهوری و کش و قوس گریزناپذیر آن خواهد بود، بنابراین باید فرصت را مغتنم شمرد و تهدیدها را پیشاپیش ارزیابی و واکاوی کرد. احمد دوست حسینی، نخستین سخنرانی بود که به عنوان دبیر همایش پشت تریبون رفت و سخن خود را چنین آغاز کرد: «اتاق تهران وظیفه خود دانست که در واکنش به بحران مالی و اقتصادی که سراسر جهان را تحت تاثیر خود قرارداده است، دست به اقدامی هشدار‌دهنده و آگاهی‌ساز بزند تا صاحبان کسب و کار و صاحب‌نظران اقتصاد با هم اندیشی و خردورزی راه‌هایی بیابند که آسیب ناشی از بحران را به حداقل برسانند و از فرصت‌های احتمالی نیز به هنگام بهره گیرند.» به گفته دوست حسینی، حضور میهمانان خارجی در همایش نشانگر این پندار بود که رویارویی با بحران جهانی با هم فکری و تلاشی جهانی امکان‌پذیر است و هیچ کشوری نمی‌تواند به تنهایی گلیم خود را از این سیلاب بیرون کشد. او سپس تریبون را به رییس اتاق ایران سپرد. رییس اتاق ایران در این همایش همچون روال مرسوم خود طی ماه‌های اخیر به سراغ مسائل کلیدی بحران جهانی رفت و آن را بزرگ ترین بحران پس از جنگ جهانی دوم دانست. به اعتقاد نهاوندیان، بحران اخیر باید به شکل حکیمانه تحلیل شده و اثرپذیری اقتصاد کشورمان از آن شناسایی شود، بنابراین تنها سخن گفتن در مورد آن کافی نیست و باید سریعا دست به کار شد. وی افزود: بحران اخیر آنچنان عمیق است که ریشه‌یابی مشکلات ما را به عناصر عمیق‌تری هدایت می‌کند که حتی در ساختارهای بین‌المللی و در تقسیم کار بین‌المللی و روند جهانی شدن به تجدید نظر دست بزنیم. رییس اتاق ایران خاطرنشان کرد: عمق بحران به حدی است که حتی به نظر می‌رسد در مبانی نظام‌های اقتصادی نیز باید تجدید نظر کنیم. البته شرایط فعلی فرصتی برای ارائه نسخه‌های جدید و حتی نوع جدیدی از مارکسیسم به وجود آورده است، به گونه‌ای که گمان می‌رود حتی باید در علم اقتصاد هم تجدیدنظر کنیم. نهاوندیان اظهار کرد: درس آموختن از بحران‌های اخیر یکی از مواردی است که بیش از هر بعد دیگری اهمیت می‌یابد و باید از آن به عنوان مورد جدی برای درس آموختن یا شکست بازار یا شکست نظام بازار نتیجه‌گیری کنیم. البته مورد دیگری که باید بر آن تاکیدشود آن است که بحران جدید حاصل خلاءیی بوده که در جریان مدیریت جهانی شدن اقتصاد به وجود آمده است.

حباب ترکید

به گفته نهاوندیان، در سه دهه اخیر جهانی شدن بازارهای مالی بیش از هر چیز دیگری زمینه‌های بحران را فراهم کرده و شاید کمتر کسی گمان می‌کرد که مشکل اصلی در ارتباط بخش مالی و بخش واقعی است. البته وضعیت فعلی از سوی دانشمندان قابل پیش‌بینی بود و آنها پیش‌بینی کرده بودند که اگر در بازار، دارایی‌های مالی مرتبا با خوشبینی به آینده افزایش یابد در توقع ما از سودآوری در بخش واقعی اثر می‌گذارد و زمانی این حباب خواهد ترکید. وی تاکید کرد: نباید گمان کرد که علم اقتصاد توانایی هشداردهی نسبت به این پدیده را نداشته است، اما نکته‌ اینجا است که بین گفتار علما و رفتار سیاست‌مداران تفاوت وجود دارد و کافی است که به توصیه‌های عالمانه عمل نشود تا زمینه بحران به وجود آید. به اعتقاد نهاوندیان، آنچه در مدیریت جهانی به خطا رفت این بود که بازارهای مالی، جهانی شد، اما مقررات لازم برای آن تدوین نشد و مدیریت بازارهای مالی در آمریکا انجام گرفت و حرکت در آنجا به سمت کاهش مقررات بود. لذا فرآیند جهانی شدن دموکراتیک نبود. رییس اتاق بازرگانی ایران در ادامه تقسیم کار غیر واقعی در اقتصاد‌های صنعتی و این که ۸۵ تا ۹۰درصد این تقسیم کار در بخش خدمات انجام می‌گیرد را از دیگر عوامل موثر در بحران جهانی برشمرد و افزود: به وجود آمدن چنین شکاف‌هایی افق‌ آینده را به ما نشان می‌دهد، لذا باید از آن درس گرفت، چرا که با بحران ایجاد شده سرمایه‌ جهانی به سمت کشوری واحد سوق نخواهد یافت. رییس اتاق بازرگانی ایران ادامه داد: در شرایط فعلی اتفاق رخ داده این است که جهت سرمایه‌ جهانی تغییر یافته که به معنای ایجاد فرصت برای اقتصادهای با بخش واقعی بزرگ و به ویژه ایران است. به گفته وی، عایق‌بندی و کم کردن تاثیرپذیری بخش مالی از بخش واقعی از تبعات آینده این بحران است که به ایفای نقش موثرتر اقتصادهای واقعی در اقتصاد جهانی منجر خواهد شد. وی اظهار امیدواری کرد که در ایران تعریف بسته‌ سیاستی حمایت از تولید ملی مد نظر قرار گیرد، چرا که مطلوب نیست با وجود گذشت ماه‌ها از این بحران هنوز یک پیام دلگرم کننده به بخش تولید نرسیده باشد و حتی برخی عوامل فرسایشی به سمت بخش خصوصی حرکت کرده باشد.

فقط اقتصاد رقابتی

وی اصلاح ساختار در راستای این بحران را برای اقتصاد کشورمان تردیدناپذیر توصیف کرد و افزود: اگر سایر کشورها در بازار بورس دچار مشکل شده‌اند، در واقع آنها مراحل تکوینی خود را طی کردند، اما ما در این مرحله حتما باید بخش خصوصی را حمایت کنیم. نهاوندیان با اشاره به ابلاغ کلیات برنامه پنجم و تاکید آن بر تشکیل بازارهای رقابتی اظهار کرد: برای دستیابی به این هدف گزینه‌ای جز رقابتی کردن اقتصاد کشورمان نیست.

بحران مصیبت بار خاورمیانه

نوبت که به یحیی آل اسحاق رسید او مقدمتا از شرکت‌کنندگان در همایش تشکر کرد. وزیر بازرگانی دولت سازندگی که دو سالی است بر کرسی ریاست بزرگ‌ترین نهاد بخش خصوصی کشور نشسته است در این سخن با نهاوندیان همداستان بود که بحران اخیر در نوع خود پس از جنگ جهانی دوم بی سابقه است و شگفت‌آور اینکه هر روز بر گستره و عمق و وخامت آن نیز افزوده می‌شود.. این بدان معنی است که افق بهبود دوردست‌تر و چشم‌انداز رهایی تیره و تیره‌تر می‌شود. بر اثر بروز این بحران بزرگ تاکنون تعداد بی‌شماری از نهادها و موسسات مالی از قدیمی‌ترین و نام‌آورترین شان تا تازه‌واردهای بی‌نام و نشان ورشکسته شده‌اند و‌میلیون‌ها نفر خانه‌هایشان را از دست داده‌اند، ‌میلیون‌ها نفر بیکار شده‌اند و‌میلیون‌ها نفر دیگر ذخیره‌های اندک بازنشستگی خویش را بر باد رفته می‌بینند.