هر ایرانی ۱۱۴ اسکناس هر اروپایی ۱۳ اسکناس

طی سال‌های ۱۳۵۰ تا شهریور ۱۳۸۶ حجم نقدینگی از ۲۹۶میلیارد ریال به ۱۴۵۱ تریلیون ریال افزایش یافته که مبین ۴۹۰۲ برابری رشد نقدینگی کشور است. از سویی با توجه به اینکه تولید ناخالص داخلی به قیمت‌های ثابت طی دوره ۳۵ ساله (تا اسفند ۸۵) صرفا ۴/۴برابر افزایش یافته است، بنابراین بر اساس رابطه مقداری پول اگر سرعت گردش پول ثابت می‌ماند، سطح تورم باید معادل ۸۹۶ برابر در سال ۸۵ و در سال ۸۶ حدود ۱۰۴۹برابر طی دوره ۳۶ساله افزایش می‌یافت. در حالی که بر اساس شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI) طی دوره ۱۳۸۶-۱۳۵۰سطح قیمت‌ها (تورم) صرفا حدود ۳۸۳برابر شده و به عبارتی طی این دوره دولت‌ها در مقاطع و به انحای مختلف از قبیل واردات کالاهای قابل مبادله، کنترل و تثبیت سطح قیمت‌های کالاهای بخش دولتی (بعضی بخش‌های تولیدی) کنترل سطح دستمزدها، تغییر در نرخ‌های تعرفه موثر وارداتی، کنترل و تثبیت نرخ ارز و...، تورم بالقوه اقتصاد ایران را تحت کنترل درآورده‌اند. مضافا آنکه از علل دیگر باید به کاهش رشد سرعت گردش پول طی دوره که در مقاطعی مبین وضعیت رکودی در کشور بود را خاطر نشان ساخت. از سویی با توجه به اینکه حجم اسکناس نزد مردم طی دوره ۳۶ساله از ۵/۴۹میلیارد ریال به ۴۷۴/۵۶میلیارد ریال که مبین ۱۱۴۰برابری این شاخص پولی است افزایش را نشان می‌دهد، هر چند نسبت اسکناس و مسکوک به نقدینگی از ۷/۱۶درصد در سال ۱۳۵۰ به حدود ۴درصد در شهریور ۱۳۸۶ کاهش یافته است. ولی با توجه به رشد ۴/۳۰ و حدود ۳۹درصد در نقدینگی طی دو سال اخیر که خود حاکی از تورم بالقوه‌ای در اجتماع است، مقامات و سیاست‌گذار پولی کشور را به چاره‌جویی واداشته که انتشار اسکناس‌های با مبالغ اسمی (درشت) بالاتر، کاستن از ارقام صفر موجود روی اسکناس‌ها یا تغییر واحد محاسباتی را با توجه به آثار تورمی انتظاری می‌توان ذکر کرد که هرچند با توجه به فرآیند پول‌آفرینی و تبعات تورمی آن، روش‌‌های مذکور به طور اخص موجد تورم و افزایش نقدینگی نیستند، اما از حیث روانی با توجه به کاهش ارزش پول ملی در سال‌های اخیر که اسکناس‌های موجود علاوه بر ایفای نقش خود، در تسویه مبادلات (حتی به جای مسکوک که وظیفه تسویه مبادلات خرد را بر عهده دارد) ایفای نقش می‌کنند و مردم برای خریدهای جزیی حجم زیادی اسکناس باید نگهداری و مبادله کنند، به‌طوری‌که حجم بالای اسکناس‌های موجود آمادگی نسبی پذیرش در افزایش قیمت‌ها را به وجود آورده است. هرچند در این میان، انتشار اسکناس‌‌های درشت با توجه به مزایایی چون کاهش حجم اسکناس (در‌حال‌حاضر با توجه به وجود ۴/۸میلیارد برگ اسکناس، سرانه هر ایرانی حدود ۱۱۴برگ است...

این در حالی است که سرانه اسکناس در کشورهای اروپایی ۱۳ برگ است کاهش هزینه‌های امحای اسکناس‌های فرسوده، سادگی در مبادلات، نگهداری حساب‌ها و ارقام ترازنامه، جایگزینی در مبادلات به جای چک پول‌ها و ایران‌چک‌ها را می‌توان ذکر کرد که باعث کنترل تغییرات حجم نقدینگی کاهش آثار تورمی چک پول‌ها و کاستن از قدرت پول‌آفرینی توسط بانک‌ها در قبال وجوه مسدودی بابت ایران چک‌ها (در اثر افزایش قدرت وام‌دهی) می‌شود و در نهایت سیاستگذاری قابل اعتمادی روی حجم پول به خاطر کاستن از حجم چک پول‌هایی که خارج از قدرت کنترل بانک مرکزی اعمال می‌شود بنابراین اصلاح نظام پولی در طرح تحول اقتصادی باید در راس برنامه‌های اصلاح نظام بانکی کشور قرار بگیرد.