میل دولت به نفت ۴۵ دلاری در بودجه ۸۸
دنیای اقتصاد – در شرایطی که بازار جهانی نفت با سقوط پی‌در‌پی قیمت‌ها مواجه شده و قیمت جهانی نفت به مرز ۳۰دلار رسیده است، معاون بودجه معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست‌جمهوری از تعیین نفت ۴۵دلاری در بودجه سال ۸۸ سخن به میان آورده است.
دنیای اقتصاد - در شرایطی که بازار جهانی نفت با سقوط پی‌در‌پی قیمت‌ها مواجه شده و قیمت جهانی نفت به مرز ۳۰دلار رسیده است، معاون بودجه معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست‌جمهوری از تعیین نفت ۴۵دلاری در بودجه سال ۸۸ سخن به میان آورده است. رحیم ممبینی، معاون بودجه معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست‌جمهوری در گفت‌و‌گویی با صداوسیما که اواخر هفته گذشته پخش شد، اعلام کرد که پیش‌بینی درآمدهای دولت در سال آینده براساس نفت بشکه‌ای ۴۵دلار است که ده دلار از بررسی اولیه کمتر است.
البته ممبینی در شرایطی از نفت ۴۵دلاری سخن به میان آورده است که برخی نمایندگان مجلس این پیش‌بینی را خو‌ش‌بینانه ارزیابی کرده‌اند و در نظر گرفتن نفت ۳۰دلاری در بودجه را منطقی و عقلانی دانسته‌اند. براساس اظهارات نمایندگان مجلس، اوضاع اقتصاد جهانی در سال آینده مثبت نخواهد بود و بر اثر رکود و کاهش رشد اقتصاد جهانی تقاضا برای نفت با کاهش مواجه خواهد شد، در نتیجه تداوم سقوط قیمت‌ها هم ادامه خواهد داشت. براساس گفته نمایندگان، چون در حساب ذخیره ارزی هم مبلغ قابل توجهی وجود ندارد، لذا بهتر است بودجه سال آینده را با نفت ۳۰دلاری ببندیم تا در صورت تداوم کاهش شدید قیمت نفت از آثار آن بر اقتصاد کشور بکاهیم.
البته اظهارنظرهای مجلسیان در شرایطی به عمل آمده است که ممبینی در مصاحبه تلویزیونی خود، نفت ۴۵دلاری را منطقی ارزیابی کرده است. به گفته ممبینی برخی کشورهای منطقه برنامه‌ریزی خود را براساس نفت بشکه‌ای ۵۵ تا ۶۰دلار انجام داده‌اند و در بدبینانه‌ترین پیش‌بینی‌ها قیمت نفت در سال آینده، ۴۰دلار محاسبه شده است.
ممبینی در گفت‌و‌گوی تلویزیونی خود میزان مصارف انرژی در سال ۸۸ را ۵۲میلیارد دلار ارزیابی کرد و گفت که برای رسیدن به این رقم دست‌کم می‌بایست ۵۹میلیارد دلار نفت بفروشیم. ممبینی پیش‌بینی کرد با نفت ۴۵دلاری دست‌کم ۱۴میلیارد دلار در سال آینده کسری بودجه خواهیم داشت. وی گفت: برای مقابله با کسری بودجه چارهای جز کاهش اعتبارات عمرانی و حذف بخشی از هزینه‌های جاری نداریم. ممبینی همچنین تاکید کرد که کاهش قیمت نفت به معنای کاهش حساب ذخیره ارزی هم خواهد بود. البته ممبینی تنها مقام دولتی نبوده است که از نفت ۴۵دلاری در بودجه ۸۸ دفاع کرده است، بلکه غلامحسین نوذری، وزیر نفت هم چندی پیش رقم ۴۵دلار را برای هر بشکه نفت در بودجه سال ۸۸ منطقی دانسته بود و گفته بود که ما پیشنهاد‌دهنده نفت ۴۵دلاری نیستیم، اما به نظر می‌رسد در طول سال آینده دستیابی به نفت ۴۵دلاری دور از انتظار نخواهد بود.
چالشی به نام بودجه نفتی
البته میزان استفاده از درآمدهای نفتی یکی از موضوعاتی است که همواره نظام بودجه‌ریزی را در ایران با چالش مواجه کرده است. به خصوص اینکه آغاز ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد با افزایش سریع و غیرقابل انتظار قیمت نفت همراه بود، از این‌رو احمدی‌نژاد در اولین بودجه‌ای که لایحه آن‌را زمستان سال ۸۴ به مجلس تقدیم کرد میزان استفاده از درآمدهای نفتی در بودجه ۸۵ را تا نزدیک به دو برابر افزایش داد و اعلام کرد که برای تسریع در فعالیت‌های عمرانی چارهای جز افزایش بودجه عمرانی و استفاده از درآمدهای نفتی را نداریم.
اولین بودجه دولت محمود احمدی‌نژاد که متفاوت با بودجه‌های پیشین بود، انتقاد نمایندگان اقتصادی مجلس هفتم را موجب شد و کسانی چون احمد توکلی، حسن سبحانی، رضا عبداللهی و ... درباره انفجار تورمی و ابتلای اقتصاد کشور به عارضه اقتصادی مشهور به «بیماری هلندی» هشدار دادند. اما دولت این هشدارها را وارد ندانست و طی دو سال بعد از آن هم به علاقه خود برای استفاده بیشتر از درآمدهای نفتی افزود، به گونه‌ای که در بودجه سال‌جاری هر بشکه نفت ۵۵دلار درنظر گرفته شده است، اما براساس برآوردهای کارشناسی در عمل بودجه با نفت ۹۰دلاری عملیاتی شده است. اکنون با سقوط شدید قیمت جهانی نفت این سوال اساسی پیش آمده است که شکاف پیش آمده بین قیمت جهانی نفت با وابستگی اقتصادی ایران به نفت حداقل ۹۰دلاری را باید چگونه پر کرد. ظاهرا اگر بحران جهانی قیمت نفت ادامه داشته باشد، مجلس روزهای سختی را در ایجاد تعادل بین منابع درآمدی و هزینه‌ای کشور را پیش‌رو خواهد داشت.
تحلیل مظاهری از نفت ۴۵ دلاری
* با توجه به کاهش قیمت نفت در سطح جهان فکر می‌کنید دولت بعدی با چه چالش‌هایی در این خصوص مواجه شود؟
- باید درزمان بالا بودن قیمت نفت تدابیر مربوط به هنگام پایین آمدن قیمت نفت را مشخص می‌کردیم. متاسفانه ما با این تصور که قیمت نفت در اختیار ما است و با یک مصاحبه یا سخنرانی می‌توانیم آن را بالا ببریم مدیریت تعهدات و تخصیص منابع را انجام دادیم. مدیریت درآمدهای کشور و مدیریت نحوه بهره برداری مطلوب از همه استعدادهای کشور از جمله درآمد نفت برای رشد اقتصادی کشور یکی از موضوعات همیشگی و جدی همه دولت‌هاست. اهمیت مدیریت درآمد نفت فقط مربوط به زمانی که قیمت نفت کاهش پیدا می‌کند نیست بلکه در دوران گرانی نفت و قیمت‌های بالای هر بشکه ۱۰۰دلار هم این سوال کم اهمیت و یا کم رنگ تلقی نمی‌شود. در زمان افزایش قیمت نفت باید بدانیم از هر دلار و سنت این درآمد چگونه باید بهره‌برداری کرد و از هدر رفتن آن جلوگیری کنیم. یکی از تدابیری که درزمان بالا بودن قیمت نفت باید اتخاذ گردد این است که فعالیت‌های مربوط به هنگام پایین آمدن قیمت نفت را مشخص کرده باشیم و آمادگی مقابله با آن شرایط را داشته باشیم. متاسفانه ما در آن زمان با این تصور که قیمت نفت در اختیار ما است و با یک مصاحبه یا سخنرانی می توانیم آن را بالا ببریم مدیریت تعهدات و تخصیص منابع را انجام دادیم. امروز هم فقط شعار می‌دهیم که اصلا نگران نیستیم. اگراعلام عدم نگرانی یک حیله برای ممانعت از بهره‌برداری دشمنان باشد اشکالی ندارد. لیکن اگر واقعا دولت از این وضعیت نگران نباشد و برای مقابله با آن تدبیری نیاندیشد خسارات سنگینی به اقتصاد و مردم وارد می‌شود.
* با توجه به اینکه مباحثی درباره نفت ۴۵دلار در بودجه سال آینده مطرح می‌شود شما چه پیشنهادی برای قیمت نفت در بودجه سال آینده دارید؟
- مهم‌ترین نکته این است که باید بپذیریم که هر عددی را به عنوان عدد پایه برای برآورد درآمد حاصل از صادرات نفت خام در بودجه تعیین می‌کنیم، فقط یک پیش فرض و برآورد است. ساز و کارهایی که در بودجه سال آینده در نظر می‌گیریم باید انعطاف پذیری را به دولت و کشور بدهد تا بتواند با تفاوت‌هایی که بین رقم پیش‌بینی شده در بودجه و ارقام واقعی عملکردی به وجود می‌آید، نیازهای کشور را تنظیم کند. مهم‌تر از عدد این نکته است که ساز و کار تطبیق واقعیت‌ها با پیش‌بینی‌ها وجود داشته باشد. اگر این سازو کار را قائل شدیم واقع بینانه‌ترین عددی که می‌شود در نظر گرفت و باید برآورد شود، حول و حوش همین عددی است که در حال حاضر بر روی آن بحث است.
پاسخ رییس کل سابق بانک مرکزی به پرسش‌های خبرگزاری مهر
