طرح پرداخت یارانه‌ها

محمد ذوعلم

مشکل عدم توزیع عادلانه یارانه‌ها، همواره ذهن دولت‌های جمهوری اسلامی را به خود مشغول داشته است. همه دولت‌ها علاقمند به برقراری نظام عادلانه توزیع یارانه بوده، آن را از مهم‌ترین راهبردهای خود دانسته و برای تحقق آن طرح‌هایی تهیه و بعضی برنامه‌های مقطعی را نیز به اجرا درآورده‌اند. ولی عدم توزیع عادلانه یارانه‌ها، همچنان باعث عذاب وجدان بوده، ذهن و فکر مدیران کشور را به خود مشغول داشته است. از مهم‌ترین کالاهای مشمول یارانه، حامل‌های انرژی به ویژه بنزین است، که علاوه بر زیان اقتصادی به کشور، عوارض و مشکلات زیاد دیگری مانند: محیط‌زیست و مشکلات رفت و آمد شهری، ضایعات انسانی و ... را در پی دارد و همچنان قشر مرفه جامعه، بیشترین بهره را از این یارانه می‌برد.دولت پرتلاش فعلی نیز، حل مشکل توزیع عادلانه یارانه‌ها را، به عنوان یکی از رسالت‌های مهم در جهت تحقق شعار عدالت‌گستری خود دانسته، عزم خود را برای کاهش شکاف طبقات مختلف اجتماعی در برخورداری از یارانه‌ها جزم کرده است و این تصمیم مورد تایید و حمایت کلیه سلیقه‌های سیاسی و اقتصادی کشور قرار گرفته است. ولی نحوه اجرای این تصمیم، همچنان مورد بحث و گفت‌و‌گوی کارشناسان و دیدگاه‌های مختلف سیاسی و اقتصادی است.از بین راه‌های مختلف توزیع عادلانه یارانه‌ها، طرح مورد نظر دولت، تعدیل قیمت سوخت (بنزین)، و پرداخت یارانه‌ آن به اقشار کم‌درآمد، به صورت نقدی و مستقیم است. این طرح گرچه باعث تعدیل قیمت بنزین و رفع مشکلات زیادی (مانند: اصلاح الگوی مصرف بنزین، کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی، کاهش ترافیک و ...) می‌گردد، ولی به اعتقاد مخالفین این طرح، موجب افزایش تقاضای کالاهای مصرفی و افزایش فاحش تورم خواهد شد. میزان افزایش قیمت‌ها بیش از مبلغ یارانه پرداختی شده، تورم حاصله با اشتهای زیاد یارانه‌های داده شده را بلعیده و در نهایت سطح رفاه اقشار کم‌درآمد را کاهش می‌دهد.مسلما هر طرحی خود دارای تبعات منفی می‌باشد ولی در بررسی طرح‌ها و پیشنهادات، بسنده کردن به انتقاد، بدون ارائه نظرات اصلاحی یا راهکارهای جایگزین راهگشا نخواهد بود.بنابراین طرح کلی زیر نیز به عنوان یک گزینه ارائه می‌شود:

نحوه پرداخت مستقیم یارانه‌ها

زیان‌های پرداخت نقدی یارانه‌ها:

خانواده‌ها پول حاصل از یارانه نقدی را می‌توانند به مصارف مختلف برسانند مانند: هزینه‌های روزمره (خوراک و پوشاک و ...)، خرید لوازم خانگی نیمه سرمایه‌‌ای (اتومبیل، یخچال، کولر، ماشین لباسشویی، ...)، خرید کالاهای لوکس (موبایل، لوازم صوتی تصویری، ...) و .....هزینه کردن پول یارانه‌های نقدی در هر یک از مصارف بالا، نه تنها باعث رفاه اقشار کم درآمد نمی‌شود، بلکه علاوه بر بعضی تبعات منفی اقتصادی، باعث آسیب‌های اجتماعی جانبی نیز می‌گردد، که به آن اشاره می‌شود:

۱ - خرید کالاهای لوکس مانند: موبایل، لوازم صوتی تصویری و ...

این نوع کالاها بایستی عمدتا از طریق واردات (قطعات یا کامل) تامین شود، و از طرفی مورد نیاز واقعی اقشار کم درآمد جامعه نیست. صرف پول به این نوع کالاها، علاوه بر افزایش وابستگی، باعث ایجاد توقعات جدیدی که قابل تامین در دراز مدت نیست شده، مصرف گرایی را دامن زده، عوارض فرهنگی اجتماعی زیادی ایجاد می‌کند.

۲ - مصرف هزینه‌های رفاهی روزمره (خوراک و پوشاک و ...)

این مصارف گرچه باعث افزایش رفاه نسبی می‌شود، ولی علاوه بر زودگذر و ناپایدار بودن این رفاه، الگوی مصرف را تغییر داده، باعث افزایش تورم، و گسترش فرهنگ مصرف گرایی می‌شود.

۳ - خرید سایر کالاهای نیمه سرمایه‌ای (مانند اتومبیل، لوازم خانگی و ...)

گرچه این مصارف ممکن است بخشی از نیاز اقشار کم درآمد را تامین ‌کند، ولی با افزایش تقاضای این کالاها، تورم افزایش یافته و یا بایستی تقاضای جدید با افزایش واردات جبران شود.

مشاهده می‌شود که همه مصارف بالا باعث تورم یا افزایش واردات، گسترش فرهنگ مصرف گرایی می‌گردد.

نفس افزایش واردات، خود باعث بیکاری، درآمدهای غیرمنصفانه، شکاف بیشتر طبقات اقتصادی جامعه، افزایش مصارف لوکس، تورم و ... می‌گردد.

ادامه دارد