قرارداد ۱۲۳ و دیگر هیچ

اعظم محمودوند

سرانجام پس از ۳ سال مذاکرات و عرض اندام‌های سیاسی بسیار و طاقت فرسای مقامات دهلی نو و واشنگتن در داخل و خارج از کشور، قرارداد هسته‌ای هند و آمریکا آخرین مانع را نیز پشت سر گذاشت و در ماه اخیر به تصویب مجلس نمایندگان آمریکا رسید. روزنامه لس آنجلس تایمز در گزارشی به قلم مائورا رینولدز درباره این قرارداد که بوش آن را آخرین دستاورد مهم دومین دوره ریاست جمهوری خود می‌داند، نوشت: «به موجب امضای این قرارداد توسط کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه آمریکا و همتای هندی‌اش، پراناب موخرجی زمینه دستیابی هند به سوخت‌، راکتورها و تکنولوژی هسته‌ای غیرنظامی آمریکا در ازای موافقت با بازرسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از تاسیسات هسته‌ای غیر نظامی این کشور فراهم شد. امضای این قرارداد تاریخی به هند امکان می‌دهد که برای اولین بار از سال ۱۹۷۸ تاکنون، زمانی که آمریکا در اعتراض به دستیابی هند به تسلیحات اتمی، تجارت هسته‌ای خود را با این کشور قطع کرد از سوخت اتمی و کمک‌های فنی آمریکا در این زمینه بهره‌مند شود.قرارداد ۱۲۳ که نوعی به رسمیت شناختن هند در صنعت هسته‌ای به شمار می‌رود اعتراض بسیاری از نمایندگان کنگره آمریکا را نیز به همراه داشت. زیرا هند که بدون امضای پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای به این موافقتنامه دست پیدا کرده می‌تواند الگوی بدی برای دیگر کشورها شود که در تلاش برای دستیابی به بمب هسته‌ای هستند. با این حال دولت بوش به این قرارداد به عنوان بخشی از تلاش خود برای بهبود روابط آمریکا با هند و مقابله با افزایش توان هسته‌ای چین می‌نگرند.شرکت‌های آمریکایی بی صبرانه منتظر برقراری تجارت هسته‌ای با هند هستند و مقامات دولتی نیز بر این اعتقادند که این قرارداد فرصت های شغلی جدیدی را در ایالت متحده ایجاد می‌کند.اما مهم‌ترین مانع ازسرگیری روابط تجارت هسته‌ای دو طرف قرارداد این است که هند باید با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در مورد نحوه بازرسی نمایندگان سازمان ملل از تاسیسات بازیافت سوخت هسته‌ای خود به توافق برسد. این در حالی است که سازمان تامین کننده سوخت هسته‌ای که متشکل از چند کشور است نیز باید موافقت خود را در مورد آن اعلام کند. با آنکه نمایندگان مجلس آمریکا سال گذشته قانونی را به تصویب رساندند که به موجب آن چنانچه هند بار دیگر اقدام به آزمایش بمب اتمی کند همکاری هسته‌ای با این کشور ممنوع شود، اما برخی از مخالفان معتقدند که بر اساس این توافقنامه هند می‌تواند سوخت هسته‌ای مصرفی را بازیافت و به سوخت سلاح‌های اتمی تبدیل کند. طبق قوانین بین‌المللی، کشورهای تامین‌کننده سوخت هسته‌ای حق دارند در مورد اینکه این سوخت مصرف شده بازیافت شود یا اینکه در اختیار کشور دیگری قرار گیرد، تصمیم گیری کنند.اگرچه تصویب قرارداد آمریکا- هند در ابتدا سروصدای بسیاری به پا کرد، اما خیلی زود به عنوان یکی از مهم‌ترین موفقیت‌های دولت بوش در عرصه جهانی معرفی شد و شورای تجارت آمریکا- هند (USIBC) نیز آن را تحولی بزرگ در تاریخ روابط دو کشور خواند. USIBC در بیانیه ای در این باره گفت: «قرارداد ۱۲۳ از یک سو شرایط بسیار خوبی را برای توسعه تجارت شرکت‌های هسته‌ای هند و آمریکا به ارزش بالغ بر ۱۵۰‌میلیارد دلار طی ۳۰ سال آینده ایجاد خواهد کرد و از سوی دیگر ضمن احیای صنعت هسته‌ای هر دو کشور فرصت‌های شغلی جدید و بسیاری را در عرصه فن‌آوری برتر برای نسل های آینده طرفین این قرارداد به وجود خواهد آورد.»