کـارمــان شـده دور زدن تحــریم‌هـــا

فرشید خاموشی

عکس: آکو سالمی/ دنیای اقتصاد

قرار گفت‌وگو با اسدا... عسگراولادی، عضو سی ساله اتاق بازرگانی ایران، رییس اتاق‌های مشترک چین، روسیه، استرالیا و صادرکننده بزرگ خشکبار، چند روز پیش از صدور چهارمین قطعنامه شورای امنیت علیه ایران گذاشته شد. محور اصلی گپ و گفتمان با عسگراولادی تاجر نیز بیشتر حول تحریم‌ها چرخید و اینکه بازرگانان ایرانی در دورانی که می‌روند به دور جدید تحریم‌ها خوشامد بگویند، چگونه به کسب و کار خود تن می‌دهند؛ کسب و کاری که بیشتر به دور زدن تحریم‌ها سرگرم است تا سر و سامان دادن به بازارهای جدید. اسدا... عسگراولادی، عضو سی ساله اتاق بازرگانی، رییس سه اتاق مشترک چین، روسیه و استرالیا و صادرکننده پسته و زیره می‌گوید تحریم‌ها را به خوبی توانسته‌ایم دور بزنیم، چهارم و پنجم و... هم اگر بیاید کارمان همین است.

راهی که سیاست خارجی دولت نهم پیش روی اقتصاد بین‌الملل ایران گشوده تاکنون سه قطعنامه تحریمی را پیش روی فعالان اقتصادی قرار داده است. بازرگانی که کسب و کارش تجارت در دنیای خارج است چگونه می‌تواند در این مسیر پرسنگلاخ گام بردارد؟

صادرکنندگان و بازرگانان ایرانی تاکنون از پس تحریم‌های تجاری برآمده‌اند، حتی به اعتقاد من به راحتی از پس آن برآمده‌اند. شاید ابتدا تحریم‌های بانکی اتحادیه اروپا گریبانمان را به سختی می‌فشرد؛ اما در حال حاضر که با شما صحبت می‌کنم آن فشردگی و خفگی را دیگر نداریم. ولی نباید از این نکته بگذریم که در این راه هزینه‌های بسیاری را هم متحمل شده‌ایم.

تحریم بانکی نیز در این مسیر پرفراز و نشیب مدتی است که سبز شده است. این مشکل را چگونه می‌توان از سر گذراند و با آن کنار آمد؟

بانک‌های اروپایی خوشبختانه نتوانستند ما را در مقوله صادرات غیرنفتی اذیت کنند. گرفتاری‌هایمان بیشتر برمی‌گردد به مساله پرداخت مالی به آمریکا، در واقع صادرکنندگانی که با بازار آمریکا کار می‌کنند مشکل نقل و انتقال پول را بیشتر حس می‌کنند. ولی این معضل نیز راه‌حل دارد. ما پول را از ایالات‌متحده به یکی از کشورهای اروپایی می‌فرستیم، از آنجا روانه کشورهای منطقه خلیج‌فارس می‌کنیم و سرانجام به ایران می‌آوریم. بنابراین، تحریم بانکی را توانسته‌ایم دور بزنیم با اینکه به هزینه‌هایمان اضافه شده است.

در بخش فروش دلار نیز روشی که در پیش گرفته‌ایم همین است. ما به کشورهایی که با دلار مراوده داریم و کالاهایمان را می‌فروشیم، نمی‌توانیم دلار ارزی را به ایران بیاوریم، پس ناچاریم ارز حاصل از فروش را به اروپا برده و به یورو تبدیل کنیم تا بتواند سر از ایران درآورد. البته برخی از تجار نیز شیخ‌نشین امارات را ترجیح می‌دهند و دلار را در آنجا به درهم تبدیل می‌کنند و الی آخر.

به نظر می‌رسد که چنین نسخه تجاری که بازرگانان ایرانی و بخش خصوصی در واقع برای خود پیچیده است علاوه بر تازگی، یگانه روشی است که می‌توان انتظار داشت.

در‌حال‌حاضر این بهترین روش است. همانطور که گفتم ما توانستیم بار خود را به سلامت از این تحریم‌ها عبور دهیم. آنها نتوانستند گزندی به صادرات ما برسانند. علاوه بر این، چون ما به فاینانس برای صادرات احتیاجی نداریم با مشکلات بانکی چالشی بزرگ نخواهیم داشت.

گستره تحریم بانکی در کشورهای اروپایی به همان اندازه برای فعال اقتصادی در این بازار سخت است که فعال بازار چین با آن دست به گریبان است. به عنوان رییس اتاق مشترک ایران و چین به این بازار اشراف کامل دارید. چه سیاستی در پیش گرفته‌اید تا موانع پیش آمده در این بازار عظیم را به سلامت رد کرد؟

چینی‌ها هم همان کاری را می‌کنند که شرکای غربی‌شان تمایل دارند. با این تفاوت که چین همواره در طول سال‌های اخیر شریک دوم تجاری ایران بوده است. این خود یک امتیاز بزرگ برای ما است. در همین گیرودارهای پرونده هسته‌ای کشورمان، بخش‌خصوصی بارها به چین سفر کرده و رایزنی‌های بسیاری با مسوولان دولتی و بخش‌خصوصی این کشور داشته است. خیلی از مشکلات تجاری با چین در پس تحریم غربی‌ها به دنبال این دیدارها حل و فصل شد. مابقی گرفتاری‌ها نیز در حال رفع شدن است.

اما به دلیل نفوذ آمریکا و هم‌پیمانان اروپایی‌اش، در چین به مشکلات بانکی نیز برخوردیم که اقداماتی برای حل آن صورت گرفته، اما مصلحت نمی‌دانیم راهکارهایمان با چینی‌ها را فعلا به صورت صریح عنوان کنیم؛ چرا که غربی‌ها دنبال این هستند که بدانند مراحل رفع موانع در کجا است تا ناخن خشکی کنند.

اینکه غربی‌ها که به دنبال ساخت موانع اقتصادی برای ایران هستند بحثی جدا است.

اما هراز چندی گزارش‌هایی از مراودات تجاری با طرف‌های غربی و به‌خصوص ایالات‌متحده منتشر می‌شود که سیر صعودی واردات از این کشورها را به ایران نشان می‌دهد.

پروسه صادرات به آمریکا را چگونه می‌بینید؟

ما باید به آمریکا صادرات داشته باشیم، آن هم به شکل مستقیم و باید سرمان را هم بالا نگه داریم از این صادرات. من به هیچ وجه معتقد نیستم که محصولاتمان را به کشور دیگری برده و از آنجا روانه ایالات‌متحده کنیم، به‌هیچ وجه. بلکه می‌گوییم آمریکا اگر خواهان خرید کالای ایرانی است باید بیاید و تقاضا کند تا ما هم اقدام کنیم.

در حال حاضر مبادله همه نوع مواد غذایی، دارو و فرش ما بین دو طرف آزاد است که در این میان صادرات خشکبار به ایالات‌متحده بهتر بوده به جز پسته آن هم به دلیل وضع عوارض بالای گمرکی که آمریکایی‌ها روی پسته ما بسته‌اند.

داستان ممنوعیت صادرات پسته به آمریکا قدری به درازا کشیده نشده است؟

از سال ۶۴ که دادگاهی در ایالات متحده درپی شکایت وزارت بازرگانی آمریکا حکم به ممنوعیت ورود پسته ایران به صورت مستقیم به آمریکا را صادر کرد تاکنون صادراتی به صورت مستقیم به این کشور نداشته‌ایم. در آن سال، دولت وقت ایران مرتکب اشتباه بزرگی شد که بر ممنوعیت صادرات پسته به آمریکا دامن زد.

دادگاه آمریکایی‌ طی حکمی اعلام کرده بود که ایران به صادرکنندگان پسته یارانه ویژه پرداخت می‌کند در صورتی که چنین نبود و تنها تفاوت نرخ دلار مطرح بود.

در آن زمان، نرخ بانکی دلار ۶۸ریال بود و نرخی که در بازار به عنوان گواهی‌نامه وجود داشت ۵۵۰ریال، آمریکایی‌ها این تفاوت را یارانه تلقی کرده بودند که منجر به حکم ممنوعیت صادرات پسته ایران شد و تا به امروز تعرفه ۳۰۰درصدی روی پسته، بسته‌اند. اما دولت در آن زمان باید پیگیر می‌شد و با حضور در دادگاه‌های آمریکا آن رای را می‌شکست که این کار را نکردند.

بنابراین پسته ایران به آمریکا صادر می‌شود، اما راهی را که می‌پیماید تا به این بازار برسد هم فال است و هم تماشا؟!

فعلا صادرات پسته ایران به بازارهای آمریکا چند کشور را پشت سر می‌گذارد تا به آمریکا برسد. محصول پسته، ابتدا به ترکیه، از آنجا به قبرس و از این کشور نیز روانه اسرائیل می‌شود و سرانجام به آمریکا می‌رسد. منتها به نام ایران دیگر صادر نمی‌شود.

اوضاع صادرات دیگر محصولات خشکبار ایران چگونه است؟

امسال شرایط خوبی نداریم. سرمازدگی شدید زمستان سال گذشته و خشکسالی بهار امسال رمقی برای خشکبار نگذاشته است. به جز خرما که وضع خوبی دارد، محصول خشکبار در چند قلم مهم به نصف رسیده که شامل کشمش، پسته و انجیر می‌شود.

در پسته که حدود ۶۰درصد محصول از بین رفته است.

به هر حال در صادرات خشکبار به لحاظ تحریم‌ها مشکلی نداریم، فقط سرمازدگی و خشکسالی اخیر گریبانمان را گرفت.

بازگردیم به ماوا و جایگاه اصلی شما، اتاق بازرگانی ایران و چین. طی سال‌های اخیر این اتاق مشترک به نسبت دیگر اتاق‌ها و شوراهای فعال جنب‌و‌جوش بیشتری داشته است. چند سال از فعالیت این اتاق می‌گذرد؟

در سال ۲۰۰۰ میلادی این اتاق مشترک به نام شورای مشترک ایران و چین تاسیس شد. تا سال ۲۰۰۳ زیر نام شورای مشترک فعالیت می‌کرد که در همان سال مقدمات تشکیل اتاق مشترک ایران و چین با سفر رییس‌جمهور وقت، سیدمحمد خاتمی به کشور چین فراهم شد. ما ابتدا فقط ۳۰عضو داشتیم که امروز این رقم به بیش از ۳۳۰۰ عضو رسیده است، پس می‌بینید که کشش به سمت بازار چین و مراوده تجاری به این کشور آسیایی تا چه اندازه است. امروز این اتاق مشترک از حیث بزرگی پس از اتاق تهران جای گرفته و بزرگ‌ترین اتاق مشترک ایران است.

با این اوصاف، چین باید در جایگاه نخست شریک تجاری ایران می‌نشست، اما با اختلاف اندکی به لحاظ حجم مراودات پس از کشور امارات قرار دارد. به نظر شما چین می‌تواند امارات را پست‌سر بگذارد و شریک بزرگ ایران شود؟

ما امروز به چین به عنوان شریک نخست تجاری ایران می‌نگریم. درست است که در آمار کشور امارات در جای نخست نشسته است، اما اگر آنچه را که از چین به امارات و سپس به ایران می‌آید را با حجم کالاهایی که ما به امارات می‌فرستیم تا راهی چین شود تفکیک کنیم به این نتیجه می‌رسیم که چین شریک نخست تجاری ایران است.