آرزوهـــای بــــــــــزرگ

سیدحمید متقی
محمود احمدی‌نژاد رییس دولت نهم در آستانه چهارمین سفر خود به نیویورک در جمع اصحاب رسانه‌ها اعلام کرد که هدفی راهبردی و مهم به لیست برنامه‌های هیات ایرانی همراه وی اضافه شده است. وی در کنفرانس مطبوعاتی مذکور اظهار کرد: من به آقای دبیرکل سازمان ملل هم گفتم شورای امنیت در تسخیر عده‌ای خاص است و واقعیت این است که این شورای امنیت، شورای امنیت ملل متحد نیست بلکه شورای امنیت چند قدرت است. حالا ما برای آزمایش، نامزد شدیم برای اینکه یک بار دیگر رفتار کشورهای مدعی این امر را که شورای امنیت، شورای امنیت جامعه جهانی است به معرض آزمایش بگذاریم و ببینیم آیا اصلا ظرفیت پذیرش مخالف را دارند یا خیر... اگر نوبتی هم باشد نوبت ایران است. (ایسنا-۲۶ شهریور)

بسیاری از مفسرین روابط بین‌الملل با توجه به وضعیت کنونی تعاملات جهانی و منطقه‌ای، این هدف گذاری رییس دولت نهم را تا حدود زیادی بلند پروازانه تعبیر کرده واحتمال دست یافتن ایران به کرسی این شورا را بعید دانسته اند. برای رسیدن به تحلیلی قرین با واقعیت از وضعیت موجود به نظر می‌رسد که در وهله نخست باید به ساختار شورای امنیت و مناسبات درونی آن اشاره‌ای داشته باشیم.
شورای امنیت؛ نماد اقتدار
طبق ماده هفتم منشور ملل متحد، سازمان ملل از شش رکن تشکیل شده است. این شش رکن به ترتیب عبارتند از: ۱- مجمع عمومی ۲- شورای امنیت ۳- شورای اقتصادی واجتماعی ۴- دیوان بین‌الملل ۵- دبیرکل ۶- شورای قیمومیت
در میان این شش رکن تنها رکن دوم یعنی شورای امنیت «security council» ابزار اجرایی لازم برای تصویب مصوبات خود را در اختیار داشته وتمام اعضای سازمان ملل متحد موظف به اجرای تصمیمات این شورا هستند. شورای امنیت در مقام پاسدار صلح، ابتدا باید مطمئن شود که صلح مورد تهدید قرار گرفته یا عمل تجاوزکارانه‌ای از سوی یک کشور انجام شده است. در صورت احراز این شرایط، براساس فصل هفتم منشور سازمان ملل، شورای امنیت می‌تواند چاره اندیشی کرده، تدابیر موقت اندیشیده یا دست به اقدامات قهرآمیز بزند. همین امر نیز باعث شده است که قدرت‌های فاتح جنگ جهانی دوم از ابتدای تاسیس این شورا در ۲۴ اکتبر ۱۹۴۵ به این نهاد توجه ویژه‌ای داشته باشند و تلاش کنند به طرق مختلف سکان این نهاد تاثیرگذار را در اختیار بگیرند.
نخستین دوره شورای امنیت رسما در سال ۱۹۴۶ با حضور پنج قدرت پیروز جنگ جهانی به همراه ۶ کشور دیگر آغاز به کار کرد. کشورهای ایالات‌متحده، اتحاد جماهیر شوروی، بریتانیا،فرانسه وچین که اعضای دائم شورا به شمار می‌رفتند حق ویژه‌ای نیز برای خود در نظر گرفتند وآن حق رد (وتو) مصوبات این شورا به‌رغم تایید ما بقی اعضا بود.
انتخاب اعضای غیردائم
در دوره‌های بعد تعداد اعضای غیر‌دائم شورا به ده عضو افزایش یافت و روشی نیز برای انتخاب اعضای غیر‌دائم تهیه و تدوین شد. بنابراین نیمی از ۱۰ عضو غیردائم این شورا هر سال توسط مجمع عمومی سازمان ملل برای یک دوره ۲ ساله انتخاب می‌شوند و از همه اختیارات اعضای دائم به جز حق وتو برخوردار می‌شوند. انتخاب این اعضا نیز به صورت سهمیه‌بندی منطقه‌ای انجام می‌شود به این گونه که از قاره آفریقا ۳ عضو، اروپای شرقی وبلوک غرب مجموعا ۳ عضو، از آمریکای لاتین و آسیاهر کدام دو عضو انتخاب می‌شود. این کشورهادست کم باید رای ۱۲۴ عضو مجمع عمومی سازمان ملل را به خود اختصاص دهند. ریاست شورای امنیت نیز به صورت دوره‌ای و به مدت یک ماه انتخاب می‌شود. هیچ یک از اعضای غیر‌دائم حق حضور در دو دوره متوالی این شورا را ندارد. در حال حاضر بیش از ۱۱۲ کشور جهان حضور در شورای امنیت را تجربه کرده‌اند و حدود ۷۳ کشور نیز تاکنون امکان تکیه بر کرسی‌های این شورا را نیافته‌اند.
ایران و شورای امنیت
ایران تنها یک بار آن هم در سال ۱۹۵۵ امکان حضور در شورای امنیت را یافت. با مطالعه این سوابق می‌توان درک کرد که چرا احمدی‌نژاد در ماه‌های آخر ریاست‌جمهوری خود با بیان این آرزوی بزرگ، عضویت در این نهاد مهم را در اولویت برنامه‌های خود قرار داده است. دست یافتن دولت نهم به حمایت بیش از ۱۲۴ کشور جهان و حضور به عنوان نخستین دولت پس از انقلاب در این شورا در صورت وقوع می‌تواند به یکی از برگ‌های تاثیرگذار احمدی‌نژاد در معادلات انتخاباتی سال آینده بدل شود، اما در این مسیر پرسش‌هایی نیز وجود دارد. با وضعیت کنونی روابط دیپلماتیک ایران، دولت نهم به کدامیک از بلوک‌های منطقه‌ای امیدوار است؟ کشورهای عربی؟ اروپایی؟ خاوردور؟ آیا به یاری جمعی از کشورهای آمریکای لاتین ودوستان سنتی چون پاکستان و سوریه می‌توان به این مهم دست یافت؟ ... تنها زمان است که نشان خواهد داد کدام روی سکه دیپلماتیکی که احمدی‌نژاد در کنفرانس مطبوعاتی ۲۶ شهریور به هوا پرت کرد نصیب دولت می‌شود.