چرا اصلاحات بازار موفق شد و دموکراسی شکست خورد؟(۱۷)

نویسنده: آندره اسلوند

مترجم: جعفر خیرخواهان

یک جنبش بزرگ طرفدار صلح چپ‌گرا در اروپا علیه برنامه‌های استقرار موشک‌های اروپایی اما نه علیه موشک‌های اس‌اس۲۰ شوروی که قبلا مستقر شده بودند، اعتراض کرد. با وجود این فریادهای اعتراض عمومی، در ۱۹۸۴ آمریکا شروع به استقرار موشک‌های هسته‌ای میانبرد خود در آلمان غربی، ایتالیا و انگلستان کرد.

سومین رویداد بزرگ، تشکیل اتحادیه کارگری مستقل همبستگی در لهستان در اوت ۱۹۸۰ بود. پس از فقط ۱۶ ماه، اتحادیه با برقراری حکومت نظامی توسط رییس‌جمهور لهستان ژنرال وجسیک یاروزلسکی با تقاضای رهبری شوروی محدود شد. به‌ نظر شوروی، جنبش همبستگی یک اقدام خرابکارانه از طرف غربی‌ها بود.

در برابر این پس‌زمینه، ایالات‌متحده تحریم اقتصادی دیرپایی را بر صادرات فناوری به بلوک شوروی وضع کرده و با ساختن خط لوله گاز طبیعی اورنگوی- اژگوراد از میادین گازی تازه توسعه یافته در غرب سیبری به اروپا و عمدتا آلمان مخالفت کرد. با وجود تحریم آمریکا علیه تحویل ملزومات ساخت خط ‌لوله، اروپایی‌ها جلو رفتند که باعث دو دستگی بین آمریکا و اروپای غربی شد. ایالات‌متحده استدلال می‌کرد که واردات گاز اروپا باعث تقویت شوروی‌ها می‌شود چون درآمد ارزی کمیاب را افزایش می‌دهد (که صرف تامین هزینه‌های نظامی شوروی می‌شود) و با وابسته ساختن خطرناک متحدان آمریکا به شوروی آنها را ضعیف می‌سازد. به‌رغم مخالفت شدید آمریکا، خط لوله در ۱۹۸۳ تکمیل شد و فرانسه، اتریش، آلمان‌غربی و ایتالیا از طریق آن خط لوله، گاز دریافت کردند. کرملین مصمم بود نشان دهد که تلاش‌های ریگان در جلوگیری از ساخت خط لوله با تحریم‌های اقتصادی به شکست انجامیده است و آنها برنده شدند. تحریم خط لوله توسط آمریکا که توفان سیاسی در دو سوی اقیانوس اطلس بوجود آورد، در پایان ۱۹۸۲ فروکش کرد.

مسلما در ابتدای دهه ۱۹۸۰ رابطه بین شوروی و غرب بدتر از هر زمانی پس از بحران موشکی کوبا در ۱۹۶۲ شد. آخرین کنفرانس سران آمریکا و شوروی در ۱۹۷۹ برگزار شده بود زمانی که لئونید برژنف در وین با جیمی کارتر ملاقات کرد. آنها پیمان مذاکرات محدود ساختن سلاح‌های استراتژیک (سالت ۲) را امضا کردند که بنا بود تعداد سیستم‌های سلاح‌های تهاجمی استراتژیک را کاهش دهد، اما هرگز تایید نشد و بنابراین به اجرا در نیامد. نه آندرپوف و نه چرنینکو حتی فکر برگزاری یک کنفرانس سران شوروی- آمریکا را در طی دوره‌های کوتاه در قدرت بودن نکردند.

در آمریکا، ریگان در ۱۹۸۰ با یک شعار حزبی تهاجمی ضد شوروی به ریاست‌‌جمهوری انتخاب شد که از تسلیحات هسته‌ای گسترده آمریکا و طرح دفاع استراتژیک (SDI) حمایت می‌کرد. در ۱۹۸۳ ریگان نام‌گذاری مشهور «امپراتوری شرارت» را بر اتحاد شوروی گذاشت.