چرا اصلاحات بازار موفق شد و دموکراسی شکست خورد؟ - ۱۴ مهر ۸۷

نویسنده: آندره اسلوند

مترجم: جعفر خیرخواهان

بخش سیزدهم

دیگر ویژگی عجیب سیاسی شوروی این بود که دبیرکل قدرت بسیار محدودی درون دفتر سیاسی داشت. گورباچف هرگز موفق نشد برای آرمان خود به اکثریتی در دفتر سیاسی برسد. پس از اینکه او برژنفی‌های قدیم را شکست داد، افراد انتصابی خودش، لیگاچف و یلتسین از طرف‌های مخالف، علیه او بلند شدند. هرچه جلوتر می‌رفتیم گورباچف گروگان مدافعان کمونیست می‌شد. نقاط قوت گورباچف، سازش و جرح و تعدیل بودند، اما قدرت ضعیف، نبود اصول محکم و غیبت اجماع، برای سازگاری سیاست‌های تعقیب شده فاجعه‌آمیز بود.

این ادعا که رهبران شوروی تجربه نداشتند صحت نداشت. آنها در دهه‌های ۱۹۲۰، ۱۹۵۰، ۱۹۶۰ و ۱۹۸۰ تجربه کردند و آزمایش‌های بسیار بیشتری از چینی‌ها داشتند. رهبران شوروی با واقع‌بینی و فهم متعارف هدایت می‌شدند دقیقا همان طور که چینی‌ها از اصلاحات حمایت می‌کردند، اما روبه‌رو شدن با واقعیت یک مشکل اصلی برای شوروی‌ها بود. آنها به تدریج تشخیص دادند که بیشتر مارکسیسم- لنینیسم حرف مفت و مزخرف بوده است، رهبران شوروی از لحاظ فکری و نظری دست خالی ماندند. آنها نه تئوری و نه چارچوب تحلیلی داشتند. آنها جماعتی از نابیناها بودند که تحت رهبری دانشگاهیان شوروی تقریبا همان‌ اندازه نابینا قرار داشتند که اجازه نداشتند به خارج سفر کنند یا هر تئوری خارجی (سرمایه‌داری) چند دهه گذشته را مطالعه کنند. آنها حتی اجازه نداشتند آمارهای واقعی شوروی را ببینند. پرسترویکای اولیه شاهدی بر خطر آزمایش کردن اقتصادی بدون هر تئوری بود.

برای مردم شوروی، اصلاحات اقتصادی در دهه‌های ۱۹۲۰، ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، تجربه‌های ناامیدکننده‌ای بود. آنها می‌دانستند بدون توجه به آنچه سیاستمداران امروز گفته‌اند احتمال می‌رود پیشتازان اصلاحات عاقبت روزی مجازات شوند. بنابراین قابل درک بود که آنها خود را به خطر نیندازند. سرهای بسیار زیادی از بدن جدا شده بود. به این جهت بود که واکنش آنها به تلاش‌های اصلاحات اولیه گورباچف کم شده بود. چینی‌ها بر عکس به اصلاحات با شور و شوقی مشابه مردم شوروی در دهه ۱۹۲۰ واکنش نشان دادند و آنها نتایج تاثیرگذار زود هنگامی هم گرفتند.

انقلاب فرهنگی، چین را گرفتار ناملایمات جدی اقتصادی و اجتماعی ساخت که باعث تغییرات عمده ضروری شد. بر عکس در اتحاد شوروی ۱۹۸۵، هیچ حس بحرانی وجود نداشت بلکه حس غالب، ثبات داشتن بود. بیشتر تحلیل‌گران غربی فکر می‌کردند برای دهه‌ها چیز اندکی اتفاق می‌افتد. معدود کسانی به جز گورباچف و متحدانش می‌توانستند تصور کنند که امکان تغییر وجود دارد. در زمان صعود گورباچف به دبیرکلی حزب کمونیست شوروی در مارس ۱۹۸۵، من از چند نفر در مسکو پرسیدم مهم‌ترین رویداد آن هفته چه بوده است. پاسخ غالب این بود که محصول خیار وارد بازار کلخوز شده است به‌طوری که قیمت‌ها به نصف رسیده است. هیچ شهروند معمولی شوروی نمی‌توانست تصور کند که یک رهبر جدید حزب قادر به تغییر هر چیزی در کشور راکد و بی‌رونق آنها است.