نمد زیر انداز دیروز همه کاره امروز
میترا یزدچی <br>نمد مالی از صنایع بسیار قدیمی است که درباره تاریخ و محل پیدایش آن اطلاع دقیقی در‌دست نیست، ولی قدیمی‌ترین نمونه‌‌هایی که از این صنعت به دست آمده، نمونه‌های کشف‌شده در پازیریک متعلق به ایران دوره هخامنشی است و به صورت کف پوش، آویزه دیواری‌‌وجل اسب می‌باشد و از حیث مشخصات فنی و طرح و نقش بسیار جالب و در خور ستایش‌‌است. <br>
میترا یزدچی
نمد مالی از صنایع بسیار قدیمی است که درباره تاریخ و محل پیدایش آن اطلاع دقیقی در‌دست نیست، ولی قدیمی‌ترین نمونه‌‌هایی که از این صنعت به دست آمده، نمونه‌های کشف‌شده در پازیریک متعلق به ایران دوره هخامنشی است و به صورت کف پوش، آویزه دیواری‌‌وجل اسب می‌باشد و از حیث مشخصات فنی و طرح و نقش بسیار جالب و در خور ستایش‌‌است.
نمد ساده‌ترین نوع کف پوش است و ساخت آن احتیاج به دستگاه خاصی ندارد. در نمد مالی در واقع از خاصیت طبیعی پشم که عبارت از در هم پیچیدن الیاف آن، در اثر رطوبت و فشار است، استفاده می‌شود. احتمال دارد که اولین بار بافندگانی که الیاف پشمی را شسته و برای گرفتن رطوبت آن، با چوبدستی ضربه‌هایی به پشم می‌زده‌اند، موفق به کشف این خصوصیت پشم و در نتیجه‌موفق به‌وجود آوردن صنعت نمد مالی شده باشند.
ساخت کف‌‌پوش‌های نمدین، به مراتب ساده‌تر از تهیه سایر کف‌‌پوش‌ها مانند قالی و گلیم است و با اینکه از لحاظ مقدار مواد اولیه مورد نیاز تفاوت چندانی با قالی و گلیم ندارد، با این حال‌به واسطه سهولت و سرعت عمل تولید بسیار ارزان‌تر از آنها است. چون تولید نمد نیاز به قدرت بدنی فراوان دارد، لذا در اغلب نقاط ایران، نمد مالی به وسیله مردان انجام می‌شود. ماده اصلی نمد، پشم گوسفند به رنگ‌های طبیعی مانند سفید، قهوه‌ای، سیاه و یا ترکیبی از‌آنها برای زمینه و مقداری پشم رنگ شده به رنگ‌های گوناگون جهت ایجاد نقوش می‌باشد. در‌بعضی مناطق، پشم زمینه را هم گاهی رنگ می‌کنند و در نقاطی دیگر، گاه برای نقوش روی‌‌نمد نیز از پشم خود رنگ استفاده می‌کنند. ساختن یک قطعه نمد معمولا یک روزه انجام می‌شود و نمد مالان اغلب به صورت دو نفری کار می‌کنند. صبح تا ظهر به حلاجی پشم‌ها می‌گذرد و بعد از ظهر کار اصلی شروع می‌شود. ابتدا یک قطعه کرباس را پهن می‌کنند و روی آن قطعه حصیری را که اصطلاحا قالب می‌نامند می‌گسترانند.
این حصیر مشخص‌کننده اندازه نمد می‌باشد. سپس پشم‌های رنگین را به‌‌صورت رشته‌هایی در آورده و به شکل نقوش گوناگون که اغلب نمد مالان مانند گنجینه‌ای از پیشینیان خود، سینه به سینه به ارث برده‌اند، بر روی حصیر رسم می‌کنند. وقتی کار نقش‌بندی پایان پذیرفت، پشم حلاجی شده مخصوص متن را به قطر یکسان روی نقوش‌می‌ریزند، سپس به اندازه مورد لزوم روی پشم‌ها محلول نیمگرم آب و صابون ریخته و آن را به همراه حصیر و کرباس زیرین آن لوله می‌کنند و با طنابی دور آنرا می‌بندند و کار طاقت فرسای‌مالیدن نمد آغاز می‌شود. در این مرحله ضمن وارد کردن فشار، نمد لوله شده را از این سر‌به آن سر کارگاه می‌غلتانند و هر چند بار یک‌مرتبه آنرا باز کرده و به آن محلول آب و صابون‌می‌افزایند تا الیاف آن بهتر در هم روند. چون در ضمن مالیدن نمد، اطراف آن از حدود‌حصیر فراتر می‌رود، کناره‌های نمد را تا زده و روی نمد بر می‌گردانند و مجددا نمد را با حصیر و کرباس لوله کرده و عمل مالش نمد ادامه می‌یابد. نزدیک به غروب کار نمد مالی پایان می‌گیرد، سپس آنرا به مدت سه تا چهار روز در فضای باز می‌گذارند تا رطوبتش خشک شود.
شیوه کار نمد مالی از دیر باز تاکنون تغییر زیادی نکرده و تفاوت کار نمد مالان مناطق مختلف‌ایران اندک است.
امروزه نمد در بیشترین نقاط ایران تولید می‌شود و مراکز عمده آن عبارتند از: استهبان‌فارس، شهرهای مختلف گیلان و مازندران، سمنان، دامغان، قوچان، کرمانشاه و...
تولیدکنندگان نمد اکثرا ساکن شهرهایی هستند که در مسیر کوچ عشایر می‌باشد، زیرا مصرف‌کنندگان اصلی نمد ایلات و عشایر ایران هستند و اینان که اغلب کارشان دامپروری و دامداری است، پشم مورد نیاز نمد مالان را در اختیار آنان قرار داده و متقابلا محصولات‌آنان را خریداری می‌کنند یا به شیوه قدیمی معامله پایاپای می‌نمایند. عشایر از نمد به صورت گوناگون
مانند کف‌‌پوش چادرها، کلاه، تزئین دیواره‌های چادرها، جل اسب و لباس چوپانان استفاده می‌کنند. اگرچه به علت ارزانی قیمت نمد، بیشترین مصرف‌کنندگان آن، عشایر و روستائیان هستند، ولی نمد با نقوش زیبا و اصیل و رنگ‌‌آمیزی‌های دلپذیر، از توجه هنر دوستان و حامیان‌اصالت‌های بومی این سرزمین نیز برخوردار بوده است. امروزه کارآیی نمد نه تنها در ایران بلکه در جهان از زیراندازی ساده تا استفاده از انواع تزئینات فراتر رفته و روز به روز بر کارآیی‌های آن افزوده می‌شود. این تنوع کاربرد با ایجاد تغییراتی اساسی و وسیع در طرح و رنگ باعث خلق آثاری شگفت‌انگیز در نمد شده است که مستلزم تغییر دیدگاه و پذیرفتن نوآوری و خلاقیت در جهت تامین نیاز بازار و سلایق مشتری است.
