بنگاه‌های خصوصی و مصونیت حکومت

گیتی فاضلی

تکراری‌ترین پرسش خبرنگاران ایرانی از وزیران صنایع در چهل سال اخیر راجع به ایران‌خودرو (ایران ناسیونال سابق) و دیگر شرکت‌های خودروسازی است.پرسش تکراری از وزیران کشاورزی نیز معمولا راجع به کشت و صنعت‌ها و کارخانه‌های قند و شالیکوبی و چایکوبی و نظایر اینها است. وزیران راه و ترابری هم همواره ناگزیر بودند دلایل ناکامی طرح‌های جاده‌ای و راه‌آهن و فرودگاه و پل‌های غیراستاندارد و نظایر اینها را بدهند.وزیران بازرگانی همواره در برابر این پرسش جانکاه قرار دارند که چرا فلان کالا کمیاب یا گران است.بار همه این پرسش‌ها اول به وزارتخانه مورد سوال سپس بر قوه مجریه و سرانجام بر کل حکومت سنگینی می‌کند و ناکامی بنگاه‌ها به پای «نظام سیاسی» نوشته می‌شود.حکومت برای رهایی از این فشار ناچار می‌شود مدام اعمال بنگاه‌ها را توجیه کند و برای نجات آنها از زیاندهی و ورشکستگی به سیاست‌های حمایتی روی آورد و از خزانه‌ای که متعلق به همه ملت است، مانع ورشکستگی بنگاه‌های ناکارآمد شود.اما در نظام‌هایی که بند ناف بنگاه‌ها به دولت گره نخورده است، دولت نظاره‌گر وضعی است که پابه‌پای فرو افتادن بنگاه ناکارآمد، بنگاهی کارآمد جای آن را می‌گیرد و در واقع از خزانه ملی و کیسه ملت چیزی کم نمی‌شود.یعنی وقتی بنگاهی ورشکسته می‌شود یا قدرت تولید آن کاهش می‌یابد، آنچه این بنگاه از دست می‌دهد، از بنگاهی دیگر سر بر می‌آورد و در واقع زیان یک بنگاه زیان ملی به حساب نمی‌آید؛ بلکه صرفا زیان صاحبان و سهامداران آن بنگاه است که از جیب آنها خارج و به جیب دیگران وارد می‌شود و دلیلی ندارد که دولت از این وضع هراسان شود.تجربه بنگاه‌های برتر آمریکا این وضع را به خوبی نشان می‌دهد.جابه‌جایی قدرت اقتصادی بنگاه‌های برتر آمریکایی در سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۸ نشان می‌دهد، برخی بنگاه‌ها که تا همین چند سال پیش جزو ۱۰ بنگاه برتر بودند، اکنون به ردیف‌های پایین‌تر از ۱۰۰ سقوط کرده‌اند و بنگاه‌هایی که تا چندی پیش نام آنها حتی در ۲۰۰ شرکت اول نبود، اکنون به رده‌های یک تا ۱۰ صعود کرده‌اند، اما هرگز کسی بابت این ظهور و افول‌ها دولت ایالات متحده را مواخذه نکرده است.رتبه بندی۱۰ بنگاه برتر در سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۸ به شرح زیر است:

رتبه بندی سال ۲۰۰۰

۱-Container Store

۲-Southwest Airlines

۳-Cisco Systems

۴-TD Industries

۵-Synovus Financial

۶-SAS Institute

۷-Edward Jones

۸-Charles Schwab

۹-Goldman Sachs

۱۰-MBNA

رتبه بندی سال ۲۰۰۱

۱-Container Store

۲-SAS Institute

۳-Cisco Systems

۴-Southwest Airlines

۵-Charles Schwab

۶-TDIndustries

۷-Fenwick & West

۸-Synovus Financial

۹-Edward Jones

۱۰-Plante & Moran

رتبه بندی سال ۲۰۰۲

۱-Edward Jones

۲-Container Store

۳-SAS Institute

۴-TDIndustries

۵-Synovus Financial

۶-Xilinx

۷-Plante & Moran

۸-QUALCOMM

۹-Alston & Bird

۱۰-Baptist Health Care

رتبه بندی سال ۲۰۰۳

۱-Edward Jones

۲-Container Store

۳-Alston & Bird

۴- Xilinx

۵-Adobe Systems

۶-American Cast Iron Pipe Company

۷-TDIndustries

۸-J.M. Smucker

۹-Synovus Financial

۱۰-Wegmans Food Markets

رتبه بندی سال ۲۰۰۴

۱-J.M. Smucker

۲-Alston & Bird

۳-Container Store

۴-Edward Jones

۵-Republic Bancorp

۶-Adobe Systems

۷-TDIndustries

۸-SAS Institute

۹-Wegmans Food Markets

۱۰-Xilinx

رتبه بندی سال ۲۰۰۵

۱-Wegmans Food Markets

۲-W. L. Gore

۳-Republic Bancorp

۴-Genentech

۵-Xilinx

۶-J. M. Smucker

۷-S. C. Johnson & Son

۸-Griffin Hospital

۹-Alston & Bird

۱۰-Vision Service Plan

رتبه بندی سال ۲۰۰۶

۱-Genentech

۲-Wegmans Food Markets

۳-Valero Energy

۴-Griffin Hospital

۵-W. L. Gore & Associates

۶-Container Store

۷-Vision Service Plan

۸-J. M. Smucker Company

۹-Recreational Equipment (REI)

۱۰-S. C. Johnson & Son

رتبه بندی سال ۲۰۰۷

۱-Google

۲-Genentech

۳-Wegmans Food Markets

۴-Container Store

۵-Whole Foods Market

۶-Network Appliance

۷-S. C. Johnson & Son

۸-Boston Consulting Group

۹-Methodist Hospital System

۱۰-W. L. Gore & Associates

رتبه بندی سال ۲۰۰۸

۱-Google

۲-Quicken Loans

۳-W Wegmans Food Markets

۴-Edward Jones

۵-Genentech

۶-Cisco Systems

۷-Starbucks

۸-Qualcomm

۹-Goldman Sachs

۱۰-Methodist Hospital System