۳۲درصد پسرها و ۲۶درصد دخترها تفریحی سیگار می‌کشند

مریم خباز

عکس: حمید جانی‌پور

پنج سال قبل مسوولان مرکز تحقیقات دخانیات طرحی را به آموزش و پرورش ارائه کردند تا از رهگذر آن پیشگیری از استعمال دخانیات در بین دانش‌آموزان چهره‌ای نظام‌مند به خود بگیرد. اما با گذشت دو سال از عمر دولت هشتم و سه سال از عمر دولت نهم هنوز طرح «پاد» در پیچ و خم‌های وزارتخانه سرگردان است؛ چرا که تغییرات گسترده در آموزش و پرورش تاکنون رایزنی‌هایی را که برای اجرا یا مداخله می‌بایست انجام شود را با مشکل مواجه کرده است.

اما طرح پیشگیری از استعمال دخانیات در مدارس در حالی منتظر تایید نهایی است که آمارهای موجود از میزان گرایش دانش‌آموزان به مصرف سیگار، وضعیت مطلوبی را نشان نمی‌دهد. این در شرایطی است که پیش‌بینی می‌شود میزان گرایش دانش‌آموزان به مواد افیونی سنتی و جدید نیز همین وضعیت را دارد هر چند که هیچ گاه به خاطر تابو بودن این مسائل آمار دقیق و قابل استنادی ارائه نمی‌شود. البته در مورد علل گرایش دانش‌آموزان به مواد دخانی و افیونی بحث‌هایی مطرح است چنانچه گفته می‌شود کنجکاوی یا نبود تفریح سالم برای جوانان عامل اصلی گرایش آنان به این مواد است. دکتر غلامرضا حیدری رییس مرکز تحقیقات دخانیات در گفت‌وگو با خبرنگار دنیای اقتصاد با تایید این امر گفت: در سال‌های ۸۲ و ۸۶ دو تحقیق جداگانه در مورد مصرف دخانیات در مدارس انجام شد که نتایج آن تفاوت چندانی را در این دو سال نشان نمی‌داد. بر این اساس مصرف سیگار به صورت روزانه و دست کم یک نخ بین دانش‌آموزان دبیرستانی یعنی مقطع سنی ۱۴ تا ۱۸سال رقمی حدود ۴درصد است که سهم پسرها ۶درصد و دخترها ۱درصد است.

وی اضافه کرد: البته این آمار در مقایسه با آمارهای این رده سنی در دنیا و حتی در کشورهای همسایه وضعیتی متوسط را نشان می‌دهد، اما آمارهایی که مصرف گهگاهی را نشان می‌دهد بیشتر است.

حیدری با بیان اینکه در تحقیقات از دانش‌آموزان دبیرستانی در مورد مصرف سیگار در ۳۰روز گذشته پرسش شده است اعلام کرد که نتایج تحقیقات عدد ۲۸درصد را نشان می‌دهد که سهم پسرها ۳۲درصد و سهم دخترها ۲۶درصد است. به گفته حیدری این آمار هم آمار متوسطی است هر چند که در کل این رقم‌ها قابل توجه است ولی وحشتناک نیست. رییس مرکز تحقیقات دخانیات در عین حال مصرف تفریحی و گهگاهی قلیان را نگران‌کننده دانست و ۴۱درصد پسرها و ۳۸درصد دخترها را درگیر این مساله معرفی کرد.

وی در ادامه در پاسخ به این پرسش که وضعیت مصرف دخانیات در بین دانش‌آموزان مقطع دبستان و راهنمایی چگونه است، گفت: در مقاطع پایین‌تر از دبیرستان هنوز گزارش جامعی وجود ندارد؛ چرا که به نظر می‌رسد اعداد و ارقام خیلی کمتر از آمار دبیرستانی‌ها باشد.

حیدری همچنین با تاکید بر اینکه این آمار مربوط به دبیرستان‌های تهران از جمله دولتی و غیرانتفاعی بوده و فرق آشکاری میان مدارس شمال و جنوب هم وجود ندارد به علت‌های گرایش دانش‌آموزان به سیگار اشاره کرد. او گفت: کنجکاوی علت اصلی گرایش دبیرستانی‌ها به سیگار است همان‌گونه که در الگوهای قبلی، علت تقلید از رفتار بزرگ‌تر‌ها بوده است. با این وجود در حال حاضر ۵۵درصد از افراد فقط به خاطر کنجکاوی سیگار می‌کشند.

نبود مراکز تفریحی، عامل سیگاری شدن جوانان

به گفته مدیر کل دفتر امور اجتماعی سازمان ملی جوانان نبود مراکز تفریحی سالم و فعالیت‌های جمعی یکی از عوامل سیگار کشیدن جوانان به صورت پنهانی به شمار می‌آید.

مجدالدین معلمی در گفت‌وگو با خبرگزاری فارس در رابطه با سیگار کشیدن جوانان گفت: هر پدیده اجتماعی که رخ می‌دهد برای تحلیل واقعی آن باید فضای اجتماعی آسیب‌شناسی شود. بدون انجام مطالعه علمی و پیدا کردن ریشه‌های موضوعی صحبت کردن در این رابطه زمینه دقیقی را ایجاد نمی‌کند.

مدیر کل دفتر اجتماعی سازمان ملی جوانان افزود: به نظر می‌رسد زمانی می‌تواند تحقیقات و تصمیم‌گیری‌ها در این زمینه مفید باشد که وجه علمی آن را درنظر بگیریم.

وی در رابطه با نحوه برخورد با این موضوع بر اساس تفکیک جنسیت تصریح کرد: رجوع جوانان به مواد دخانی نباید فقط از نوع مرد یا زن مورد ارزیابی قرار گیرد بلکه باید کلیت این موضوع را برای جوانان اعم از پسر یا دختر مد نظر قرار داد. هرچند که خانم‌ها به علت عفاف و احترام خاصی که در جامعه دارند وقوع ناهنجاری اجتماعی در بینشان جلوه‌گری بیشتری می‌کند.

وی اظهار داشت: مشکل اصلی این است که هویت جوان ایرانی را به صورت سالم و رسا در رسانه‌ها و افکار عمومی اجتماع مطرح نکرده‌ایم. زمانی که هویت ایرانی را به صورت دقیق مطرح نکنیم باعث می‌شود تا الگوهای جایگزین جای هویت ایرانی را بگیرند.

معلمی با اشاره به رواج فیلم‌ها و فرهنگ خاص کشورهای غرب در جامعه، گفت: این مساله می‌تواند در جوان ایرانی هویت دروغین ایجاد کرده و استفاده از دخانیات نیز در بین جوانان می‌تواند از این مساله نشات بگیرد.

وی در رابطه با سیگار کشیدن پنهانی جوانان، گفت: رواج سیگار کشیدن در بین جوانان پدیده ناهنجاری است و در عرف فرهنگ سالم ایرانی به عنوان ناهنجاری محسوب می‌شود. زمانی که جوان دچار اغتشاش هویتی می‌شوند، با پنهان کاری همراه است ضمن این‌که پنهان‌کاری جوانان به علت هنجار نبودن در فضای اجتماعی است.