زمانی که چاپ نام نویسنده در روزنامه ها امتیاز تلقی می شد

[ ژیلا بنی یعقوب ]

احمد ستاری روزنامه همشهری را بنیان گذاشت. او با انتشار این روزنامه شیوه تازه و مدرنی را در روزنامه‌نگاری ایران پایه گذاشت. پس از آن بود که روزنامه هایی در قطع، شکل و محتوایی متفاوت با آنچه تا پیش از آن مرسوم بود، پا به عرصه گذاشتند. هر چند" غلامحسین کرباسچی " مدیر مسئول و شهردار وقت تهران به خاطر برخی فشارها در همان نخستین ماه های انتشار همشهری به اجبار و علی رغم میل باطنی اش احمد ستاری را از سر دبیری همشهری برکنار کرد. اما ستاری چند سال بعد برای چندمین بار بنیان گذار حرکتی نوین در مطبوعات کشور شد. این بار با روزنامه های صبح امروز و آفتاب امروز. وقتی شانزدهم بهمن ماه ۱۳۷۶ نخستین شماره روزنامه " جامعه" با تیتر بزرگ " سلام بر جامعه " وارد تحریریه روزنامه ها شد، بسیاری از روزنامه‌نگاران با حیرت زیاد گوشه سمت راست صفحه آخر را به یکدیگر نشان می دادند. شناسنامه جامعه در یک کادر یک ستونی از بالا تا پائین صفحه کشیده شده بود. اسامی همه همکاران روزنامه در این شناسنامه دیده می شد. چیزی که تا پیش از این در کمتر روزنامه ای سابقه داشت. علاوه بر این شناسنامه طولانی، در بالای تمام مطالب، نام نویسنده با حروف نسبتا مناسب دیده می شد. بعدها در کنار نام نویسندگان عکس انها نیز چاپ شد. حتی مسئولان روزنامه همشهری که از منظری نخستین روزنامه مدرن ایران محسوب می شد، پس از رفتن ستاری با اکراه زیاد نام صاحبان آثار مندرج در روزنامه خود را قید می کردند، بسیاری از مطالب فاقد نام نویسنده بود و فقط تعداد اندکی از مطالب با نام نویسنده شان منتشر می شد. آن هم با حروف کوچک و در پائین مطلب. نه در بالای مطلب. برخی از مسئولان روزنامه همشهری و بسیاری دیگر از روزنامه ها در ایران تا پیش از آن تصور می کردند اگر آثار مندرج در روزنامه شان را شناسنامه دار کنند لطفی است که در حق خبرنگاران و نویسندگان خود روا داشته اند و یا امتیاز ویژه ای است که برای آنان قائل شده اند. غافل از این که این حق طبیعی صاحب اثر نوشتاری وتصویری است. تعدادی از مسولان تازه همشهری با تدوین آئین نامه حق التحریر نویسندگان غیر ثابت مقرر کرده بودند " اگر نام نویسنده ای به همراه مطلبش چاپ شود به او حق التحریر تعلق نخواهد گرفت. " اقدام شمس الواعظین در شناسنامه دار کردن مطالب روزنامه اش، بر روزنامه همشهری و بسیاری دیگر از روزنامه ها تاثیر گذاشت. تا جایی که به تدریج نام نویسندگان از پائین مطالب به بالا رانده شد و اندک اندک با حروف بزرگتری به چاپ رسید. به هر حال این موضوع انکار کردنی نیست که روزنامه‌نگاران ایرانی در دستیابی به این حق اولیه، یعنی ذکر نام خود بر آثارشان تا حد زیادی مدیون شمس الواعظین هستند. این اقدام باعث ارتقاء کیفیت مطالب روزنامه نیز شد. نویسنده و خبرنگاری که قرار بود نامش بالای مطلبی که می نویسد، درج شود با مسئولیت، جسارت و دقت بیشتری مطلب خود را به رشته تحریر در می آورد.

۱-بخشی از کتاب ما روزنامه‌نگاریم

ژیلا بنی یعقوب،نشر روزنگار