گروهی که می خواهد « هشت » بماند

سهم خواهی کشورهای در حال توسعه از کشورهای صنعتی در اجلاس هوکایدو اجلاس سران هشت کشور صنعتی در سال ۲۰۰۸ از این رو قابل تامل بود که این اجلاس را می توان اجلاسی تکمیلی برای نشست های سه سال گذشته دانست.

قدرت های برتر اقتصادی و سیاسی جهان در ماه جولای در جزیره هوکایدوی ژاپن گردهم آمدند تا بار دیگر جهان را برای یک سال دیگر طراحی کنند در حالی که از دید آنها جهان هم اکنون با سه بحران غذا ، نفت و تغییرات آب و هوایی رو به رو است.

گروه هشت در سال ۲۰۰۵ ماموریت حمایت از آفریقا را با ارائه کمک های مالی و بخشش بدهی ها در دستور کار خود قرار داد ، در سال ۲۰۰۶ مساله امنیت انرژی و دسترسی همه کشورها به منابع کافی انرژی را مطرح کرد و در سال ۲۰۰۷ موضوع تغییرات آب و هوایی و خطرات افزایش تولید و انتشار گازهای گلخانه ای را مورد بررسی قرار داد.

در اجلاس سه روزه امسال هر روز به بررسی یکی از این موارد و پیشرفت ها و کمبودها در مسیر تحقق اهداف اختصاص یافت.نخستین روز مساله آفریقا مطرح شد ، روز دوم در مورد امنیت انرژی بحث شد و سرانجام تغییرات آب و هوایی مورد بررسی قرار گرفت.

اجلاس امسال با یک ساختار شکنی جدید همراه شد و آن سهم خواهی کشورهای در حال توسعه از کشورهای صنعتی بود.مساله ای که سال هاست وجود دارد اما در اجلاس هوکایدو رسما از سوی کشورهای در حال توسعه مطرح شد.پس از آنکه کشورهای گروه هشت موافقت کردند تا میزان تولید گازهای گلخانه ای را تا سال ۲۰۵۰ میلادی به نصف برسانند ، کشورهای در حال توسعه که به عنوان عضو مدعو به هوکایدو دعوت شده بودند از امضای این سند خودداری کرده و خواستار جبران زیان ناشی از این سیاست توسط کشورهای ثروتمند شدند.

افزایش قیمت غذاهای پایه ، بالا رفتن قیمت انرژی در جهان و تغییرات آب و هوایی که کشورهای در حال توسعه به ویژه در آفریقا را در بخش بهداشت و کشاورزی با مشکل رو به رو کرده است چالش هایی هستند که عملا گروه هشت را در اجرای تعهداتشان با مشکل مواجه ساخته است.

با همه این ها اجلاس امسال در فضایی دوستانه تر از قبل برگزار شد.در سال های گذشته حضور گرهارد شرودر ، ژاک شیراک و ولادمیر پوتین در را س قدرت که هر یک در موضوعی با جورج بوش اختلاف نظرهای ریشه ای داشتند باعث شده بود تا گفتگوهای حاشیه ای گروه هشت با جدال های لفظی همراه باشد.اما امسال تنها اختلاف بروز کرده در جریان دیدارهای حاشیه ای مساله استقرار سپر موشکی آمریکا در اروپای شرقی بود که با مخالفت صریح دیمیتری مدودف رییس جمهوری روسیه رو به رو شد و برای اولین بار هیچ یک از سران در انتقاد از جنگ عراق و افغانستان سخنی بر زبان نیاوردند.

در این میان امسال نیز مساله توسعه گروه هشت بار دیگر به موردی برای بحث بین سران بدل شد.به عقیده بسیاری گروه هشت در تعریف ماموریت های خود و از آن مهمتر یافتن راهکارهای عملی برای تحقق این ماموریت ها نمی تواند بدون حضور برخی کشورهای در حال توسعه وارد عمل شود.به عنوان نمونه گروه هشت چگونه می خواهد درباره تولید نفت بدون حضور تولید کنندگان بزرگ نفت جهان تصمیم گیری کند؟ و یا چگونه می خواهد درباره دلار بدون حضور بزرگترین شریک تجاری آمریکا یعنی چین مذاکره کند؟ این انتقادی است که در سال‌های اخیر همواره نسبت به گروه هشت مطرح بوده است . عدم عضویت کشورهای مهم و تازه‌ قدرت یافته یا همان اقتصادهای نوظهور، مانند چین و هند و برزیل و اسپانیا در این گروه موجب بروز انتقاداتی شده است. گروه هشت که از سال ۱۹۷۷ نشست‌های سالانه خود را برگزار می‌‌کند تنها آمریکا، کانادا، انگلستان، ایتالیا، آلمان ، فرانسه و روسیه را در برمی‌گیرد.این ترکیب به خوبی نشان می دهد که گروه هشت امروزه دربر گیرنده‌ قوی‌ترین قدرت های اقتصادی جهان نیست. هرچند که هشت کشور عضو تقریباً دو سوم تولید ناخالص داخلی جهان را به خود اختصاص می‌دهند، اما بدون چین، که چهارمین تولید ناخالص داخلی را دارد، این اجلاس کامل به نظر نمی رسد.

از منظر سیاسی نیز کشورهایی نظیر چین و برزیل جایگاهی بسیار تاثیرگذارتر از ایتالیا و کانادا در تحولات جهانی و منطقه ای دارند.رسیدن به توافق در جریان مذاکرات هسته ای کره شمالی بدون مساعدت چین امری غیر ممکن بود و یا در صورت عدم دخالت برزیل در مناقشه بین کلمبیا و ونزوئلا احتمال شروع جنگ در آمریکای لاتین بسیار زیاد بود.امسال نیز گروه هشت در مذاکرات خود نتوانست به نتیجه ای در خصوص گسترش اعضا دست پیدا کند.دیمیتری مدودف امسال در نقش بزرگترین مخالف توسعه گروه هشت ظاهر شد. نخستین اجلاس قدرت های جهانی در سال ۱۹۷۵ با شرکت شش کشور فرانسه، آلمان، انگلیس، ایتالیا، ژاپن و آمریکا در کاخ رامبولیه پاریس برگزار شد. این جمع غیر رسمی در تلاش برای پاسخ به یک بحران پدید آمد. در اواسط دهه هفتاد میلادی بحران نفت و فروپاشی سیستم تبادل ارز برتون وودز منجر به بحرانی در اقتصاد جهانی شد. برای کشورهای بزرگ صنعتی این موضوع مطرح بود که چگونه می‌توان بر مشکلات غلبه کرد. رئیس جمهوری وقت فرانسه، ژیسکارد دستین، و صدر اعظم آن هنگام آلمان، هلموت اشمیت، غلبه بر بحران را در راه‌کاری جامع و بین‌المللی دیدند و این جمع را پایه ریزی کردند

گفتگوهای قصر رامبولیه گفتگوهایی غیر رسمی بودند که یه صورت ضیافت های شبانه و در کنار شومینه برگزار می شدند.به نظر می رسد سران کشورهای صنعتی همچنان قصد دارند تا روح حاکم بر مذاکرات رامبولیه را در دیدارهای سالانه خود زنده نگاه دارند در حالی که موضوعات و مسائل جهان بسیار پیچیده تر از آن زمان شده اند.

در مقابل کشورهای گروه هشت این گونه استدلال می کنند که کشورهای در حال توسعه خود عامل بروز برخی بحران های جهانی و منطقه ای هستند و از این رو صلاحیت شرکت در اجلاس هایی از این دست را ندارند.و یا به دلیل ضعف اقتصادی نمی توانند در ماموریت های گروه هشت موثر واقع شوند.با این حال توسعه گروه هشت موافقانی هم دارد.در اجلاس هوکایدو آلمان صریح ترین موضع موافق را اتخاذ کرد و آنگلا مرکل گفت : ما در نظر داریم تعداد کشورهای عضو گروه کشورهای صنعتی را افزایش دهیم و در صورت تحقق این طرح اعضایی از بخشهای مختلف جهان در این گروه حضور خواهند یافت. البته می نمی توانم بگویم اضافه شدن کشورهای جدید به مجموعه کشورهای صنعتی در دو سال آینده، پنج سال آینده و یا ۱۵ سال آینده انجام می شود. فقط می توانم بگویم که این کار قطعی است.

در یک نگاه می توان گفت آنچه امروز گروه هشت را گرفتار کرده و باعث می شود تا تصمیم گیری های آن در حد اظهار نظر باقی بماند نوعی فرسودگی است که کمابیش بسیاری از نهادهای بین المللی را گرفتار کرده است.اما اصلاحات همواره به تاخیر می افتند. برای چند دهه جنگ سرد مانع از اصلاح روابط بین الملل شد و اکنون نوعی اندیشه تک قطبی گرایی مانع از شکل گیری فضای مفاهمه در روابط بین کشورها شده است. در این میان دو چشم انداز وجود دارد. یا کشورهای تازه‌ای به عضویت این گروه پذیرفته می‌شوند و عملکردها سازمان‌دهی می‌شوند که برای آن وجود دستگاهی مدیریتی الزامی است و یا گروه هشت با سرعت بیشتری به سمت گفتگوهای غیر رسمی همانند آنچه در قصر رامبولیه گذشت پیش خواهد رفت.