تهران در بحران

ندا گنجی

تهران کلکسیون بحران‌های زیست محیطی است، عکس: حمید جانی‌پور

تهران را باید کلکسیونی از بحران‌های زیست‌محیطی نامید؛ کلکسیونی که بحران‌هایی چون کمبود آب، آلودگی صوتی و آلودگی هوا درصدر نابسامانی‌هایش قرار می‌گیرند. اینها از جمله دلایلی است که سعید متصدی یکی از کارشناسان محیط‌زیست را مجبور می‌کند تا بگوید تهران تخریب شده است. عصر سه‌شنبه جمعی از کارشناسان مسائل زیست‌محیطی در ساختمان شورای شهر گردهم آمده بودند تا یک سالگی کمیته محیط‌زیست شورای شهر را جشن بگیرند و البته چالش‌های پیش‌روی ساکنان پایتخت را در زمینه مسائل زیست‌محیطی برای چندمین بار هشدار دهند.

کمیته محیط‌زیست وظیفه نظارت بر اجرای مصوبات و ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف مدیریت شهری را بر عهده دارد.

هر چند معصومه ابتکار، رییس این کمیته فقدان مدیریت واحد شهری را یکی از معضلات مدیران فعلی شهر برای «نظارت» برمی‌شمارد، اما به اعتقاد او شورای شهر می‌تواند در مواردی خاص،‌ ابزار مدیریت واحد شهری را فراهم کند. البته رییس کمیته محیط‌زیست شورای شهر تهران، برخی مسائل اجتماعی، اقتصادی، قانونی و فقدان برنامه‌های راهبردی را نیز جزو موانع پیشبرد برنامه‌های زیست‌محیطی قلمداد می‌کند.

در ادامه این جلسه ابتکار به مصوباتی چون طرح الزام شهرداری تهران به اجرای نظام مدیریت محیط‌زیست، توجیه فنی و اقتصادی شورا برای طرح‌های عمرانی و طرح مدیریت سبز در شوراها اشاره کرد که خاستگاه آن کمیته محیط‌زیست بوده است.

او گفت: «یکی از موضوعاتی که اخیرا مطرح شده خرابی جایگاه‌های سوخت CNG و معضل تامین گاز اتوبوس‌های تهران است و با اینکه جلسات متعددی را برای بررسی این موضوع اختصاص داده‌ایم، اما نتیجه‌ای حاصل نشده است. چراکه به‌رغم اهمیت آن، این موضوع از سوی دولت با جدیت دنبال نشده است.»

اما در ادامه این جلسه هنگامی که نوبت به خبرنگاران رسید سوالات متعددی را مطرح کردند. یکی از این سوالات به چرایی غفلت از بهره‌گیری از انرژی‌های پاک مانند انرژی خورشید اختصاص داشت که ابتکار پاسخ داد: «کمیته محیط‌زیست در این باره نیز مصوبه‌ای دارد که طبق آن شهرداری برای به کارگیری این انرژی در پارک‌ها و فضاهای سبز ملزم شده است؛ در عین حال ۱۰درصد از انرژی مصرفی برای روشنایی عمومی شهر را نیز باید از انرژی خورشیدی تامین کند و هر سال نیز به این مقدار بیافزاید». اما در شرایطی که تهران به سان دیگر شهرهای کشور از تابش خورشید به حد کافی برخوردار است، «ابتکار» زمان مشخصی را برای تحقق مصوبات شورا در خصوص به کارگیری انرژی‌های پاک وعده نداد و تنها به گفتن اینکه «این مساله باید فراگیر شود» بسنده کرد.

عبور از مرز بحران

یکی از مصوبات سازمان حفاظت محیط‌زیست در دوره‌های گذشته ممنوعیت استقرار صنایع در محدوده‌ ۱۲۰کیلومتری تهران اختصاص داشت، اما به گفته کارشناسان حاضر در این جلسه این مصوبه در حال حاضر نادیده انگاشته می‌شود به نحوی که مسوولان فعلی این سازمان معتقدند این قانون مربوط به گذشته است و به گفته حاضران این جلسه، دولت مجوز استقرار تعدادی از صنایع را در محدوده تهران صادر کرده است.

با این همه، به زعم کارشناسان تهران در این زمینه نیز از مرز بحران عبور کرده است؛ از این رو که در سرشماری سال ۸۱ تعداد کارگاه‌های صنعتی موجود در حریم تهران بالغ بر ۵۴۰واحد در هکتار است. این در حالی است که طبق استانداردها جهانی این میزان باید ۱۷واحد صنعتی در هکتار باشد.

با این حال ابتکار معتقد است بارگذاری مجدد در محدوده شهر تهران با اصل تمرکززدایی منافات دارد. در عین حال «پیراسته»، مدیر کل سابق سازمان محیط‌زیست استان تهران نیز معتقد است: در شرایطی که ۳۵درصد کل صنایع کشور در یک دوم خاک کشور (تهران) استقرار یافته، نادیده گرفتن محدودیت استقرار صنایع در حریم ۱۲۰کیلومتری نوعی جفا است.»

او در ادامه گفت: «محدوده‌های جغرافیایی توان خودپالایی را در محیط‌زیست دارد، اما در تهران سال‌ها است این مرز را پشت سر گذاشته‌ایم.»

سعید متصدی‌ نیز در این باره رشته کلام را به دست گرفت و گفت: این مصوبه مربوط به سال ۱۳۴۶ است و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی نیز دوباره تصویب شد با این حال استقرار صنایع در یک شهر علاوه بر زیان‌های زیست‌محیطی، ضررهای اقتصادی را هم برای صاحبان این صنایع به دنبال خواهد داشت. ما در تهران کالاهای صنعتی را تولید می‌کنیم و به جنوب کشور می‌فرستیم. بنابراین با نادیده انگاشتن این نوع محدودیت‌ها صورت مساله پاک می‌شود.»

البته اظهارات کارشناسان درخصوص مصوبه منع استقرار صنایع در محدوده ۱۲۰ کیلومتری در تهران در حالی صورت گرفت که اغلب آنها نمی‌دانستند این مصوبه از سوی دولت لغو شده یا سیاست‌ها تغییر کرده است.

رییس کمیته محیط‌زیست درخصوص وجود پساب‌های خانگی در سطح معابر به خبرنگار «دنیای اقتصاد» گفت: ساخت فاضلاب شهری جزو اصلی‌ترین مشکلات تهران است که در حال حاضر با رکود و توقف روبه‌رو است. البته شورای شهر از دولت خواست که توجه ویژه‌ای به این موضوع داشته باشد و حتی با رایزنی‌ها، مجلس ۳۵میلیارد تومان نیز به این امر اختصاص داده است.

ابتکار افزود: دو تا سه شهرک در جنوب شهر تهران وجود دارد که سال‌‌ها پیش احداث شده و تعهداتی نیز برای تصفیه‌خانه آن وجود دارد. اما سال‌‌ها است که احداث این تصفیه‌خانه نیز رها شده است؛ به هر حال شهرک‌های مسکونی موظفند تصفیه‌خانه‌ها پساب‌های انسانی را احداث کنند.

اما رییس کمیته محیط زیست در حالی از وظیفه شهرداری برای احداث تصفیه‌خانه سخن می‌گفت که پساب‌های انسانی در مناطقی از تهران مانند منطقه ۱۵ در سطح معابر رها شده است و حساسیتی هم از سوی شورا و شهرداری نسبت به این امر وجود ندارد.