مثبت اما مبهم

کتایون مصری

عکس:حمیدجانی‌پور

آیین‌نامه اجرایی «تسهیل ازدواج جوانان» پس از گذشت دو سال و نیم از ابلاغ رییس‌جمهوری، توسط سازمان ملی جوانان تهیه و جزئیات آن به تازگی اعلام شده است. در این آیین‌نامه تلاش شده، تا نقاط مبهم و غیر اجرایی قانون، مشخص و زمان‌بندی لازم برای اجرای مفاد آن از سوی نهادهای ذی‌ربط اعلام شود. بنابراین آیین‌نامه سازمان ملی جوانان، فرزند خلف قانون تسهیل ازدواجی است که آذرماه سال ۸۴ به تصویب هیات وزیران رسید و از آن زمان تاکنون محل بحث و مناقشه دولت و مجلسیان بوده است.

بر اساس ماده ۱ قانون تسهیل ازدواج، دولت مکلف به ایجاد «صندوق اندوخته ازدواج جوانان» شده است و قرار شده تا دولت علاوه بر استفاده از منابع بودجه سنواتی، از محل این صندوق به جوانان نیازمند به مسکن و اجاره مسکن، وام ودیعه پرداخت کند. تاسیس «صندوق اندوخته ازدواج جوانان» یکی از مهم‌ترین اقداماتی بوده که قانون هیات دولت در سال‌های اخیر بر آن اصرار داشته، ولی هر بار ایجاد آن به مانعی برخورده است. بنابراین صندوق مهر امام رضا (ع)، تصدی تامین اعتبار قانون ازدواج جوانان را بر عهده گرفته است، منتها اصلاح اساس‌نامه این صندوق در زمره اولویت‌های کاری ستاد ملی ساماندهی امور جوانان و مجلس شورای اسلامی قرار گرفت.

در واقع راه‌اندازی صندوق قرض‌الحسنه مهر رضا (ع)، در اولین لایحه دولت نهم به تصویب رسید و تقدیم مجلس شد.

هر چند مجلس هفتم نظر مثبتی بر تاسیس این صندوق نداشت، اما با تایید شورای اداری و ادغام چند صندوق موجود، صندوق مهر رضا (ع) راه‌اندازی شد و این روزها با اعلام سازمان ملی جوانان، تمامی زوج‌های تابع ایران در صورت عضویت در آن می‌توانند از تسهیلات آن شامل وام ودیعه مسکن و مستمری زندگی مشترک بهره‌مند شوند. بنابراین نخستین هدف از ارائه آیین‌نامه اجرایی قانون تسهیل ازدواج جوانان، بالا بودن نرخ ازدواج و کاهش سن ازدواج در جامعه است؛ اما آیین‌نامه مذکور چقدر توان تحقق اهداف فوق را دارد؟بر اساس یکی دیگر از مواد آیین‌نامه سازمان ملی جوانان، تمامی افراد ۱۵ تا ۲۹ سال کشور می‌توانند علاوه بر ودیعه مسکن از تسهیلات صندوق مهررضا، به مدت دو سال بهره‌مند شوند. بنابراین ماده، هر یک از خانواده‌های جوان که هیچ یکی از زوجین اشتغال به کار یا منبع درآمدی ندارند، کمک‌هزینه زندگی به مدت دو سال دریافت خواهند کرد.

قانون تسهیل ازدواج در نخستین گام با این دو ماده، مشکلات مربوط به ودیعه مسکن و اشتغال جوانان را حل شده تلقی می‌کند. بر اساس این قانون هرچند جزئیات پرداخت ودیعه مسکن به جوانان هنوز اعلام نشده و وزارت مسکن و شهرسازی تا آذر ماه امسال فرصت دارد تا میزان آن را اعلام کند، اما مبلغ مستمری به جوانان بیکار حداکثر نصف حداقل حقوق کارگری تعیین شده در سال اعلام شده است.از میان ۱۶ ماده آیین‌نامه اجرایی دو تصمیم ذکر شده، در عین این که مهمترین سیاست‌های جدید دولت در حمایت از جوانان است، بلکه بیشترین انتقادها و ایرادات را به همراه دارد. دولت نهم به خوبی دریافته که مهمترین علل اقتصادی کاهش انگیزه جوانان برای ازدواج، مساله اشتغال و تامین مسکن است. اما توسل به روش‌هایی مانند برقراری مستمری‌های دو ساله و ودیعه‌های مسکن - که هر سال به طور نجومی بر میزان آن اضافه می‌شود- شاید برای سایر کشورها که میزان تورم در آنها مهار شده، مفید باشد؛ اما در کشور ما ضامن بقای خانواده‌ای جوان و نوپا نیست. قانون تسهیل ازدواج جوانان در کوتاه‌مدت، راه‌حل مناسبی برای برون‌رفت از بحران ازدواج جوانان است، اما فرصت دو ساله می‌تواند سکه را به ضرر دولت برگرداند، آنجا که در این مدت مستمری- یک دوم حقوق کارگری- کفاف زندگی مشترک جوانان را ندهد و سرپرست خانواده نتواند شغل مناسب با شان خود و همسرش را پیدا کند! یا ودیعه مسکن تعیین شده کفاف تامین مسکن زوج‌ها را ندهد،در آن صورت قانون تسهیل ازدواج به داروی مسکنی شبیه خواهد بود که اگرچه بحران بیماری با مصرف آن فروکش می‌کند، اما در اولین فرصت دردها و زخم‌های تازه‌ای که می‌‌تواند عارضه‌ای بر آن داروی مسکن باشد، خود را عیان خواهد کرد. در این صورت، آیا صندوق مهررضا (ع) به تنهایی قادر به تامین نیاز مالی بیش از ۲۰میلیون جوان مجرد خواهد بود؟

کارشناسان مسائل اجتماعی انتظار داشتند که قانون تسهیل ازدواج و آیین‌نامه اجرایی آن به پنج مساله سربازی، دانشگاه، تنگناهای اقتصادی در مراسم ازدواج، اشتغال و مسکن نگاه جدی‌تری داشته باشد. در بسیاری موارد دوران خدمت سربازی یا تحصیلات تکمیلی در دانشگاه باعث به تعویق افتادن توانمندی اقتصادی جوانان و افزایش سن ازدواج می‌شود. هر چند که هنوز جزئیات قانون تسهیل ازدواج مورد کند و کاو قرار نگرفته و جزئیات آن تنها در خلال مصاحبه‌ها و نیز آیین‌نامه اخیر سازمان ملی جوانان مشخص و روشن شده است، ولی به نظر می‌رسد، این سازمان باید ضمن بیان جزئیات به طرح اقدامات ریشه‌ای‌تر برای رفع مشکلات ازدواج جوانان بپردازد. مجریان این طرح باید بدانند که چارچوب و ساختار کمیته سازمان ازدواج جوانان که به زودی در تمام شهرها تشکیل خواهد شد، در آینده نزدیک در انتظار اعتبار اختصاص یافته از سوی صندوق مهررضا (ع) خواهند بود و بیش از ۲۰میلیون جوان در سن ازدواج چشم به راه تسطیح مسیر ازدواج خواهند ماند، دولت برای نیل به نقطه ایده‌آل چه میزان اعتباری را اختصاص داده و چه راهکارهای اجرایی را مدنظر دارد؟