نسخه هوای پاک پیچیده شد

عکس:حمید جانی پور

گروه جامعه- تغییرات آب و هوایی یکی از همان بحران‌های زیست محیطی است که جهانیان را به چاره‌اندیشی واداشته است؛ اما اگر این بحران خسارت‌های سنگینی بر کشورها تحمیل کرد، به شکل‌گیری اتحادی هم، میان اغلب دولت‌ها دامن زد تا در قالب پیمانی با نام کیوتو، کنترل تغییرات اقلیم را دنبال کنند. اگر چه حدود سه سال از پیوستن ایران به این کنوانسیون می‌گذرد، اما انگار سرنوشت این کنوانسیون نیز به سرنوشت دیگر کنوانسیون‌ها دچار شده است تا جایی که با پذیرفتن این کنوانسیون تنها یک تعهد به جمع دیگر تعهدات بین‌المللی خود افزوده‌ایم، بدون اینکه بر اجرای این تعهدات پای فشاریم یا از منابع آن بهره بگیریم؛ در حالی که یکی از مکانیزم‌های پروتکل کیوتو، رواج مکانیزم‌های توسعه پاک است. با کمک مجامع بین‌المللی می‌توانستیم راه ورود تکنولوژی‌های جدید را به کشور باز کرده و البته منابع سرشاری را هم از این راه جذب منابع مالی کشور کنیم.تا جایی که کشورهایی مانند هند و چین همزمان با ایران به «کیوتو» پیوستند، اما توانستند با بهره‌گیری از امکاناتی که این کنوانسیون در اختیارشان قرار داده است، منابع بسیاری را جذب کنند.به اعتقاد دکتر متصدی، عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی این منابع برای سیستم زیست محیطی کشور بسیار پراهمیت‌اند؛ اما نه تنها در اجرای مفاد این کنوانسیون مانند کاستن میزان گازهای گلخانه‌ای موفق نبوده‌ایم که حتی در این مدت نتوانسته‌ایم«یک دلار» جذب کنیم. او می گوید برای مثال پروژه‌هایی مانند استفاده از سوخت‌های ترکیبی در نیروگاه‌ها و تغییر سوخت سیستم‌های صنعتی که به کاهش دی‌اکسید کربن می انجامد، فرآیندی است که می‌تواند در قالب پروژه‌های بین‌المللی قرار گیرد و هزینه‌های این کاهش نیز از سوی مجامع بین‌المللی پرداخت ‌شود. او که در دولت هشتم ریاست دفتر بررسی آلودگی هوا را در سازمان محیط زیست برعهده داشته، در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت آلاینده‌های هوای کشور اشاره می‌کند و می‌گوید یکی از برنامه‌‌هایی که در دستور اغلب کشورهای دنیا قرار گرفت، حذف سرب از سوخت خودروها بود که در ایران نیز این برنامه در دستور کار قرار گرفت؛ حذف سرب از بنزین می‌بایست در فاصله زمانی ۸ تا ۱۰ ساله به انجام می‌رسید، اما با هماهنگی وزارت نفت و وزارت صنایع این برنامه در مدت زمان کوتاهی انجام گرفت. به گفته این کارشناس در حال حاضر کمتر پیش می‌آید که سخن از آلودگی هوا به میان آید و سازمان محیط‌زیست نیز برنامه‌هایش را ارائه کند.

غفلت در معاینه فنی

آلودگی بیش از هشت شهر کشور مانند اصفهان، شیراز، اراک و تهران و ... منجر به تدوین برنامه‌ای جامع برای کاهش آلودگی هوا در این شهرها شد. معاینه فنی خودروها نیز در فهرست برنامه‌های این طرح گنجانده شد تا بدین ترتیب مشارکت مردم نیز برای کاهش آلودگی هوا جلب شود، اما امروز در کلانشهری مانند تهران از بین ۳میلیون خودرویی که در سطح شهر تردد می‌کنند، تنها ۱۰ تا ۲۰درصد به مراکز معاینه فنی خودروها مراجعه می‌کنند؛ البته در صورت نبود اقدامات قهری ممکن است این فعالیت نیز کم‌کم به دست فراموشی سپرده شود و این خود نشان از غفلت از نظارت بر حسن اجرای قوانین دارد. از سوی دیگر در شرایطی که کشورهای توسعه یافته به این نتیجه دست یافته‌اند که سوخت گازوئیل جزو بدترین سوخت‌ها است، به‌رغم مصوبه دولت درخصوص ممنوعیت به‌کارگیری خودروهای دیزلی، ورود اتوبوس‌های دیزلی در شهر آزاد است؛ و در این زمینه تنها صرفه اقتصادی این سیستم مورد توجه قرار می‌گیرد.این در حالی است که به گفته دکتر متصدی، ایران در زمینه پالایش گازوئیل با مشکل روبه‌رو است؛ در واقع گازوئیلی که در پالایشگاه‌ها تولید می‌کنیم، دارای ۵۰۰ تا ۷هزار پی‌پی‌ام گوگرد است.اما میزان گوگرد در گازوئیل خودروهای کشورهای توسعه‌یافته‌ای که در حال خارج کردن این سوخت از سیستم‌های خود هستند، تقریبا ۵۰ پی‌پی‌ام است. با این حال گازوئیلی هم که وزارت نفت به شرکت واحد برای حمل و نقل عمومی عرضه می‌کند، ۱۰ برابر استانداردهای بین‌المللی گوگرد دارد که این خود در فهرست مخرب‌ترین آلاینده‌های هوای کشور قرار می‌گیرد.

خروج بنزین سوپر از سبد حمایتی

در حالی که کلیه خودروهای تولید شده پس از سال ۸۳ به سیستم یورو دو مجهز شده‌اند، این خودروها باید بنزین سوپر بسوزانند؛ اما به دنبال دور سوم سهمیه‌بندی بنزین، بنزین سوپر از سبد حمایتی خارج شد. این در حالی است که به گفته کارشناسان زیست‌محیطی بنزین سوپر کمترین میزان آلودگی هوا را به دنبال دارد.

«متصدی» در این زمینه می‌گوید: در سال‌‌های گذشته تلاش کرده‌ایم مردم بنزین سوپر را جایگزین بنزین معمولی کنند، این اقدام دولت هرچند هدفمند کردن یارانه ها را به دنبال دارد اما استقبال مردم از بنزین معمولی افزایش می یابد و در عین حال بر میزان استهلاک خودروها نیز افزوده می‌شود البته با حذف سوخت پاک از سیستم یارانه‌ای، آلودگی هوا نیز دوچندان می‌شود.او با انتقاد از نحوه عملکرد سازمان محیط‌زیست در زمینه کنترل آلودگی هوا به روز بودن برنامه‌ها و واکنش‌های این سازمان را از ضروریات برشمرد.