صنعت مظلوم سیمان !

بازارنامه- بازخورد قابل تامل مطلب شماره قبل که به سیمان و بازارسیاه این محصول ساختمانی مربوط می‌شد برای دست اندرکاران روزنامه دنیای اقتصاد محلی از دلگرمی و احساس همراه بودن با مخاطب را داشت.

در یکی از بی سابقه ترین این بازخوردها، سردبیر ماهنامه علمی، فنی و اقتصادی «سیمان» سرمقاله چاپ نشده شماره آینده این مجله را در اختیار روزنامه قرار داد تا از طریق این تریبون، به طور تخصصی معضل سیمان در ساخت‌وساز کشور مورد تحلیل قرار بگیرد. دکتر لطفعلی بخشی در این مقاله کوتاه سعی کرده به ساده ترین روش ممکن،نقش حمایتی بودن سیمان را در بخش مسکن و تاثیرات آن بیان کند. خلاصه‌ای از این مقاله با تیترهایی که تنها به قصد روشن‌تر شدن بحث آمده پیش روی شماست:
بخش خصوصی و ساخت‌وساز
بخش ساختمان در کشورهایی نظیر ایران، به دلیل ایجاد اشتغال بالا و به کار گیری تولیدات و خدمات متنوع حدود ۳۰۰ صنعت دیگر، موتور محرک اقتصاد کشور محسوب می‌شود. دلایل زیادی برای رونق کنونی ساخت‌وساز در ایران می‌توان متصور شد که شاید بارزترین آن‌ها عبارت باشند از:
- ساختار جمعیت جوان که نیاز به خانه دارند.
- نیازهای اشباع نشده جمعیت از نظر احتیاج به خانه مناسب.
- تغییر ساختار درآمدی که باعث شده گروه‌هایی از جامعه به دنبال تبدیل و بزرگ‌تر کردن منازل مسکونی خود باشند.
- ساختار کهنه ساختمان‌ها در بسیاری از نقاط شهری و روستایی که نیازمند نوسازی است.
- سودآوری بسیار بالای بخش ساختمان برای دست‌اندرکاران آن، به دلیل تقاضای زیاد و نرخ تورم که درآمد مضاعفی را نصیب دست‌اندرکاران آن می‌کند.
- تقاضای ناشی از بورس بازی در ساختمان که نقدینگی سرگردان جامعه را به این بخش سوق می‌دهد.
- دخالت حداقلی دولت در نظام عرضه و تقاضای آن و ...
با توجه به موارد بالا ملاحظه می‌شود که تقریبا بخش ساختمان فعال‌ترین زمینه فعالیت بخش‌خصوصی در اقتصاد کشور است.
قیمت سیمان در هر متر ساختمان
هر یک از ۳۰۰ کالا و مصالحی که در ساختمان‌سازی به کار می‌روند در قیمت تمام شده ساختمان جای خود را دارند. قیمت ساختمان در کشور نیز ساختار ویژه ای دارد که دارای دو بخش اصلی است: قیمت تمام شده ساخت، شامل هزینه اقلام و مصالح ساختمانی و هزینه ساخت و دستمزدها که در حال حاضر بین ۰۰۰/۰۰۰/۲‌ریال تا ۰۰۰/۰۰۰/۸‌ریال، با توجه به کیفیت مصالح و اقلام مصرفی و دستمزدها، در حال نوسان است. هزینه فوق به اضافه قیمت زمین و مالیات و عوارض شهرداری تشکیل دهنده بهای تمام شده یک متر‌مربع واحد مسکونی در نقاط شهری کشور است. قیمت زمین و مالیات و عوارض شهرداری و خرید تراکم نیز که در حدود مبلغ بالا بوده بایستی به هزینه ساخت اضافه شود و قیمت تمام‌شده یک متر‌مربع ساختمان به دست آید.
با توجه به برآوردهای فوق هزینه تمام شده یک متر‌مربع ساختمان در نقاط مختلف کشور بین حدود ۰۰۰/۰۰۰/۴‌ریال تا ۰۰۰/۰۰۰/۱۶‌ریال است.
قیمت فروش تقریبا ارتباط کمتری با قیمت تمام شده ساختمان دارد و تابعی از قیمت بازار، روند عرضه و تقاضا، نرخ تورم و تورم انتظاری است.
حال نقش قیمت سیمان را در ساختار هزینه ساختمان بررسی می‌کنیم. بر مبنای محاسبات موجود به طور متوسط در هر متر‌مربع ساختمان حدود ۱۰۰کیلو سیمان مصرف می‌شود که قیمت دولتی آن کمتر از ۰۰۰/۴۰‌ریال است و در بازار آزاد این قیمت به حدود ۰۰۰/۱۶۰‌ریال نیز می‌رسد. اگر هزینه متوسط ساخت را در کشور برای ساختمان مسکونی ۰۰۰/۰۰۰/۵‌ریال محاسبه کنیم و متوسط نرخ سیمان دولتی و بازار آزاد را نیز ۰۰۰/۱۰۰‌ریال در نظر بگیریم به این نتیجه می‌رسیم که هزینه سیمان در یک متر‌مربع ساختمان بطور متوسط حدود ۲‌درصد می‌باشد. اگر هزینه متوسط کل ایجاد ساختمان (شامل هزینه ساخت، قیمت زمین و مالیات و عوارض شهرداری و ‌تراکم) را در نظر بگیریم، به هزینه متوسط ۱۰میلیون‌ ریال برای هر متر‌مربع بهای مسکونی می‌رسیم که در این صورت هزینه سیمان برای یک متر‌مربع حدود یک‌‌درصد خواهد بود. لازم به توضیح است که قیمت فروش مسکن از ۳ برابر قیمت تمام شده به بالا است و در صورت محاسبه هزینه سیمان در قیمت فروش ساختمان‌های مسکونی به اعدادی کمتر از ۰۱/۰‌درصد خواهیم رسید. این توضیح واضحات برای مسوولین محترم و همکارانی عرض شد که استدلال می‌کنند افزایش قیمت سیمان موجب افزایش قیمت تمام شده مسکن خواهد شد!آیا نقش ۱ تا ۲‌درصدی هزینه سیمان در هزینه‌های ساخت وساز، می‌تواند در افزایش هزینه‌ها و قیمت آن در بازار نقش داشته باشد؟ البته می‌دانیم که این استدلال بهانه‌ای بیش نیست. لیکن با همین استدلال ساده‌انگارانه بیش از ۳ سال است که وزارت بازرگانی علاوه بر حبس سیمان در سبد حمایتی، از افزایش قیمت آن در حد تورم رسمی کشور نیز جلوگیری کرده است.
جالب است بدانیم از بین حدود ۳۰۰ قلم کالا و مصالح مورد نیاز در ساختمان، فقط و فقط سیمان مشمول قیمت‌گذاری دولتی و کنترل توزیع توسط وزارت بازرگانی است و در سبد حمایتی
(بهتر است گفته شود ضد حمایتی!) قرار دارد و استدلال مسوولین مربوطه نیز حمایت از مصرف‌کننده در مقابل افزایش قیمت‌ها است!
ساخت‌وساز با سیمان سبدی وغیرسبدی
قیمت کنونی سیمان که کارخانجات تولید‌کننده موظف به فروش آن هستند بین ۰۰۰/۳۳۰ تا ۰۰۰/۳۶۰‌ریال است و در صورت آزاد‌سازی قیمت سیمان برآورد‌های انجام شده، با توجه به روند تولید سیمان در کشور، نشان می‌دهد که قیمت آن در بدترین صورت بین ۰۰۰/۵۰۰‌ریال تا ۰۰۰/۷۰۰‌ریال برای مصرف‌کننده خواهد بود که در این صورت مصرف‌کننده واقعی با قیمت به مراتب کمتر از قیمت‌های بازار سیاه فعلی (چیزی در حدود ۰۰۰/۶۰۰/۱‌ریال)، به این کالا دسترسی خواهد داشت و حتی هزینه سیمان در هزینه تمام شده ساختمان، نسبت به امروز که سیمان در سبد حمایتی است، کاهش خواهد یافت.
البته در آزاد‌سازی سیمان فقط و فقط یک گروه به شدت متضرر خواهند شد و آن رانت‌خواران این خوان یغما هستند که به نظر می‌رسد قدرت و نفوذ آنها دست کم گرفته شده است.
اگر سیمان آزاد شود...
کارخانجات سیمان به دلیل افزایش درآمد می‌توانند برای تولید بیشتر و با کیفیت‌تر برنامه‌ریزی کنند و قطعا افزایش تولید بیشتری خواهند داشت.
پروژه‌های سیمان کشور به دلیل امکان کسب منابع بیشتر، با سرعت بیشتری راه‌اندازی خواهند شد.
مصرف‌کنندگان واقعی سیمان با دردسر کمتر و با قیمت‌های پایین‌تری از بازار سیاه امروزی، به سیمان دسترسی خواهند داشت. پروژه‌های عمرانی دولت دسترسی بیشتری به سیمان خواهند داشت. برآورد می‌شود نقدینگی حدود ۰۰۰/۴میلیارد تومان ظرف کمتر از ۴ ماه در بورس و سهام سیمان سرمایه‌گذاری شود که تاثیر بسیار مطلوبی بر کاهش نرخ تورم کشور خواهد داشت. دولت مالیات قابل توجهی از کارخانجات سیمان دریافت خواهد کرد.نگرش بخش‌خصوصی به سرمایه‌گذاری در کشور مثبت‌تر خواهد شد که اثر مطلوبی در بهبود فضای کسب‌وکار در کشور خواهد داشت.