تنبیه برای شهروند شدن
یوسف بهمن‌آبادی<br>ناهنجاری و رعایت نکردن حقوق شهروندان از سوی افراد جامعه در هر کشوری امری مذموم و غیر قابل تحمل است.
یوسف بهمن‌آبادی
ناهنجاری و رعایت نکردن حقوق شهروندان از سوی افراد جامعه در هر کشوری امری مذموم و غیر قابل تحمل است. اینکه در روابط اجتماعی، رفت‌وآمدها، رانندگی‌ها، داخل اتوبوس‌ها و تاکسی‌ها، آپارتمان‌ها و هر جایی که دیگر شهروندان در آن حضور دارند رعایت حقوق همدیگر و حرمت انسانی به جا آورده نمی‌شود، ناشی از وجود یک خلأ فرهنگی است که به رغم تجربه چند ساله شهرنشینی، هنوز این معضل بر روابط اجتماعی افراد سایه انداخته است.
تنبیه‌های قانونی نظیر جریمه، شلاق، زندان، محرومیت و غیره گرچه به ظاهر ممکن است در کاهش ناهنجاری و حرمت‌شکنی موثر باشد، اما نمی‌تواند آن را ریشه‌کن کند. در واقع تا کی و تا چند نسل دیگر می‌توان با اعمال چنین شیوه‌هایی رفتار افراد هنجارشکن را اصلاح کرد؟ مگر چشمان ناظر قانون تا چه اندازه می‌تواند گستره خود را افزایش دهد. در حالی که بسیاری مواقع و در مکان‌های خارج از دایره در دسترس قانون، رویدادهایی اتفاق می‌افتد که نه دست قانون به آن می‌رسد و نه اینکه انگیزه و نیرویی برای پیگیری قانونی از سوی قربانیان هنجارشکنی وجود دارد. از این رو تنها چیزی که می‌تواند از این مسائل جلوگیری کند، آموزش فرهنگی است.
به این معنا که افراد دایره حقوق و وظایف خود را در قبال دیگر شهروندان بشناسند و در ناخودآگاه خود بر رعایت حقوق شهروندان مجاب شده باشند.
بنابراین رسالت آموزش و پرورش در این زمینه بسیار سنگین می‌شود. اینکه کودکان در مدارس با نحوه رفتار شهروندی در مقابل همدیگر و در اجتماع آشنا شوند، پیامدهای منفی رفتارهای ناسالم را لمس کنند و در واقع بیاموزند که چگونه شهروند شوند.
چنانچه آموزش و پرورش ما به طور جدی و عمل‌گرایانه دانش‌آموزان را با اصول شهروندی آشنا سازد، می‌توانیم در ۲۰ سال دیگر شاهد حضور جوانانی قانوندان، حرمت‌گذار و صاحب هنجارهای اجتماعی ایران کهن باشیم. البته منظور این نیست که همه افراد حاضر در اجتماع نابهنجارند و حرمت‌شکن، بلکه مقصود بخشی از افراد جامعه است که عادت کرده‌اند نسبت به دیگران بی‌حرمتی کنند، هنجارها را زیر پا بگذارند و رفتاری غیر انسانی از خود نشان دهند. ما ایرانی‌ها در تاریخ چند هزار ساله خود صاحب آیینی بوده‌ایم که چنین آدابی در قاموس آن رخ برنتابیده است و از این‌رو، چگونه می‌توانیم خود را مدعی فرهنگ کهنی بدانیم که روزگاری تمدن‌های دیگر بر ما سجده می‌کردند؛ اما امروز در این مهلکه بازار کم‌فرهنگی برنجیم و برخی‌هامان انگیزه ناهنجاری‌های خود را بداخلاقی سیاسی و اقتصادی دولت‌های حاضر بدانند؟! و در نتیجه خود را محق این امر بدانند که رفتارهایی دور از شان یک شهروند انجام دهند.
