تحصیلات دانایی می‌آورد و دانایی قدرت است

تهیه و تنظیم: جعفر خیرخواهان*
کوشش شبانه‌روزی داوطلبانه یک زن استرالیایی، برای توسعه آموزش کودکان تانزانیایی

اشاره: نرخ بی‌سوادی در تانزانیا بسیار بالا است؛ به نحوی که فقط ۲۰ درصد کودکان از شانس کافی برخوردار هستند که وارد مدارس راهنمایی و دبیرستان شلوغ و بی‌کیفیت دولتی بشوند. در شرایطی که فقدان سرمایه‌گذاری در امکانات آموزشی و ظرفیت پایین مدارس شلوغ دولتی تانزانیا باعث شده است که بخش عمده کودکان تانزانیایی حداکثر تا پایان سال چهارم به مدرسه بروند، مدرسه «سنت جود» (St Jude) [۱] که توسط «جما سیسیا» _ بانوی استرالیایی_ در سال ۲۰۰۲ تاسیس شده، می‌‌‌کوشد تا امکان تحصیل را برای حدود ۱۶۰۰ کودک تانزانیایی فراهم سازد.
ساختمان اصلی این مدرسه در حاشیه شهر و در منطقه فقیرنشین «موشونو» در شهر «آروشا» قرار دارد. این مدرسه به دو بخش ابتدایی (کلاس اول تا چهارم) و راهنمایی (کلاس‌های پنجم تا هفتم) تقسیم می‌‌‌شود. البته چند سالی است که محوطه‌ای در روستای «اوسا» به کلاس‌های دبیرستانی اختصاص یافته است که فعلا تا کلاس دهم ادامه دارد. در سال ۲۰۱۴، نخستین دارندگان مدرک دیپلم از این مدرسه فارغ‌التحصیل خواهند شد.


برای صعود به قله «کلیمانجارو»، بلندترین قله کوه آفریقا، اصلی‌ترین پایگاه شهر «آروشا» است؛ شهری با قدمت ۱۰۰ ساله و جمعیتی ۳۰۰ هزار نفری که در شمال تانزانیا و در نزدیکی مرز کنیا قرار دارد. این شهر را که پارک‌های طبیعی معروف «سرنگتی»،‌ «گورونگورو» و «تارانگیر» هم در آن قرار دارند، آلمان‌ها در ابتدای سده بیستم میلادی احداث کردند. شهری نسبتا شلوغ ولی با حفظ بقایای فرهنگ بومی «ماسایی»، که عمده ساکنان آن هم مسیحی هستند.
هم سطح درآمد، هم سطح اشتغال و هم سطح سواد در میان شهروندان این شهر بسیار پایین است؛ هر چند که تحرک در بخش گردشگری به ویژه اکوتوریسم (طبیعت‌گردی)، به تدریج اوضاع اقتصادی را بهتر کرده است. در بازدیدی چهار روزه از این شهر به اتفاق همراهان خود، در مدرسه «سنت جود» اقامت گزیدیم و میهمان آنها شدیم. شایسته می‌دانم که از همسفران خود در سفر دو هفته‌ای به کنیا و تانزانیا و جزیره زنگبار به نام‌های مهدی فیضی (راهنمای گروه)، بابک دیسفانی (عکاس و فیلمبردار گروه) و داوود حسینی یاد کنم که در تهیه این گزارش به من کمک کردند:

رویای دو دانش‌آموز در هر خانواده ...
یکی از تصاویر معمول در شهر «آروشا»، مشاهده اتوبوس‌های آرم‌‌دار مدرسه «سنت‌جود» است که در صبح و عصر سرگرم جابه‌جایی دانش‌آموزان از خانه به مدرسه و برعکس از فقیرترین محلات شهر هستند. شیوه گزینش مدرسه به این صورت است که کودک پذیرفته‌شده باید نخستین سال مدرسه را در یک مدرسه دولتی ثبت‌نام و تحصیل کرده باشد و عملکرد تحصیلی وی در سال اول باید در سطح مناسبی قرار داشته باشد. خانواده کودک باید از فقیرترین خانواده‌های منطقه باشند، مهم‌ترین ملاک‌های فقیر بودن هم بی‌سوادی والدین، نداشتن برق (و به تبع آن تلویزیون، یخچال و ...) است.
در حال حاضر به دلیل شکاف شدید بین ظرفیت مدرسه و میزان کودکان متقاضی تحصیل، از هر خانواده یک کودک بیشتر نمی‌تواند وارد مدرسه «سنت جود» شود. هر چند که یکی از آرزوهای بزرگ
«جما سیسیا» (مدیر مدرسه) این است که با توسعه ظرفیت مدرسه و احداث ساختمان‌های جدید، زمانی برسد که بتوانند از هر خانواده دو کودک را تحت پوشش قرار دهند.
در سنت جود، از همان سال اول به کودک زبان انگلیسی یاد داده می‌شود. برای کمک به اقتصاد محلی، تمام نیازهای مدرسه با استفاده از تولیدات مناطق همجوار تامین می‌شود.
نیروهای داوطلب خارجی که از این مدرسه بازدید می‌کنند دو گونه می‌توانند کمک کنند. ۱) کمک مالی از حداقل ۱۰ دلار به بالا و ۲)‌ مشارکت در اداره مدرسه و ایده نو دادن و کمک‌های پشتیبانی اداری.
داستان تاسیس مدرسه سنت جود
«اگر واقعا بهشتی وجود داشته باشد که دارد، پس راه‌اندازی مدرسه مخصوص کودکان فقیر در آفریقا مطمئن‌ترین راه برای رسیدن به بهشت است»
این جمله را «جما سیسیا» (Gemma Sisia) در شرایطی به ما می‌گوید که در وجود این زن چیزی جریان دارد که به ما می‌فهماند او هنگام پیگیری امور مدرسه، به چیزهایی بیش از زندگی پس از مرگ فکر می‌کند؛ انسانیت و زیست اخلاقی. «جما» از آن نوع انسان‌هایی است که صرف حضورشان مایه خیر و برکت برای بشریت است و او تقریبا به یک شخصیت مشهور در جهان آدم‌های نوع‌دوست تبدیل شده است.
مدرسه «سنت جود» که وی در تانزانیا بنا نهاده، برای وی نشان افتخار ملی استرالیا (که یک لقب شوالیه مانند است و به افرادی اعطا می‌شود که خدمات شایسته انجام داده‌اند) و برگزاری مراسم رسمی بزرگداشت در پارلمان استرالیا را به همراه داشته است. همچنین کتابی که در مورد تجربه این مدرسه در سال ۲۰۰۷ منتشر شد، خیلی زود در فهرست پرفروش‌ها جای گرفت.
«جما» پس از دریافت مدرک کارشناسی در رشته علوم تربیتی، به سرعت به اوگاندا رفت و به مدت سه سال به صورت داوطلبانه و در لباس یک مددکار اجتماعی، با سازمان‌های خیریه مختلف همکاری کرد. او خیلی سریع تشخیص داد: «تنها تحصیل و آموزش و نه اعانه و کمک‌های مالی است که می‌تواند باعث توانمندسازی انسان‌ها و آزاد ساختن آنها از تله فقر و بدبختی ‌شود.»
با اینکه او در آن سال‌ها رویای تاسیس یک مدرسه متعلق به خود را در سر می‌پروراند، دقیقا برنامه‌ای برای ساختن چنین مدرسه‌ای به این زودی نداشت. به این خاطر وی شروع به اسپانسر (حامی مالی) پیدا کردن برای دانش‌آموزان در اوگاندا کرد.
هنگامی که «جما» سفری کوتاه به تانزانیا کرد، این برنامه او قدری جدی‌تر جدی شد. در آنجا بود که او عاشق راهنمای محلی تور شد. ارتباط این دو به مدت نه سال از راه دور ادامه داشت تا اینکه بالاخره «جما» تصمیم گرفت به تانزانیا برود و برای همیشه با وی باشد. پدر شوهر «جما» یک تکه زمین به او هدیه داد که وی را قادر به انجام کار خارق‌العاده‌ای کرد. او فرآیند گشایش مدرسه‌ای که همیشه آرزویش را داشت، شروع کرد؛ اما چالش‌ها بسیار بودند که خودش چنین بازگو می‌کند: «علاوه بر تهیه پول، من باید نیروی کار لایقی پیدا می‌کردم- کسانی مثل بنا، نجار، لوله‌کش، برقکار- هر کسی را که می‌دیدی ادعا می‌کرد یک متخصص در حرفه خود است! تفاوت محسوسی بین انتظارات ما از استانداردهای مهارت و استادکاری و واقعیت وجود داشت و هنوز هم درگیر این قضیه هستیم. در نخستین ساختمان‌هایی که بنا کردیم فکر نکنم هیچ‌کدام زاویه ۹۰ درجه داشته باشد به استثنای ساختمانی که یک تیم نیروهای داوطلب از استرالیا بنا کردند. ما بسیار خوش‌شانس بودیم که اینجا زلزله‌ای نمی‌آید!»
این قضایا مربوط به سال ۲۰۰۲ است و در آن سال «جما» مدرسه را با سه دانش‌آموز و یک آموزگار شروع کرد. امروز که ده سال از آن زمان می‌گذرد، این مدرسه بیش از ۱۶۰۰ دانش‌آموز دارد که در سه مقطع دبستان، راهنمایی و دبیرستان تا مقطع دهم درس می‌خوانند.
«جما» دلایل اصلی رشد مدرسه را ویژگی‌هایی مثل «سخت‌کوشی، شکیبایی، پشتکار، عزم راسخ و پشتیبانی» از سوی جوامع استرالیایی و آفریقایی می‌داند و ادعا می‌کند که موفقیت واقعی وی در تربیت و توسعه کادر مدرسه بوده است. او این طور توضیح می‌دهد: «بیشتر کسانی که با ما شروع به کار کردند آموزگاران بی‌تجربه اما مشتاق بودند که اکنون مسوولیت‌های سنگینی همچون مدیر مدرسه، معاون، رییس کادر آموزشی، رییس واحدهای درسی هستند. و اعضای کادر غیرآموزشی ما نیز مهارت‌های خویش را قوی کردند و چالش‌های جدید را پذیرا شدند و به چنان اوج شغلی رسیدند که هرگز تصور نمی‌کردند امکان پذیر باشد.»
البته «ایجاد اشتغال مفید»، فقط یکی از منافع تاسیس مدرسه «سنت جود» است- «جما» می‌گوید همه اینها برای بچه‌ها ایجاد شد و بزرگ‌ترین پاداشی که دریافت کرده، «نظاره‌گر پیشرفت بچه‌ها بودن» است از این قبیل که: «دانش‌آموزی را می‌بینم که در سال گذشته تنها چند کلمه انگلیسی بلد بود و اصلا اعتماد به نفس نداشت اما حالا در جمع از جایش بلند می‌شود و با قاطعیت در مورد نیاز به باسواد شدن زنان در آفریقا سخنرانی می‌کند»
«جما» می‌گوید: «پاداشی که بیش از هر چیز مرا ذوق‌زده می‌کند، این است که یک زن جوان از روستای محلی که سرنوشتش در همه عمر باید کار سخت یدی می‌بود، اینک یک تیم کارآمد از ۲۰ نظافتچی را در مدرسه اداره می‌کند، دروس انگلیسی برمی‌دارد و برنامه ورد مایکروسافت را کامل یاد گرفته است!»
فلسفه «جما» در زندگی بر اساس این واقعیت است که: «تحصیلات دانایی می‌آورد، و دانایی قدرت است.» او در توضیح بیشتر این شعار چنین می‌گوید: «بدون تحصیل، زیر سایه و شفقت کسانی هستید که مناصب قدرت را اشغال کرده‌اند و همیشه انسان‌هایی باتقوا و شرافتمند نیستند. در صورتی که آدم‌ها تحصیل‌کرده نباشند، در معرض آسیب دیدن از هوا و هوس قدرتمندان بوده و در ترس و سرکوب به علت نادانی و بی‌قدرتی زندگی می‌کنند. من واقعا معتقدم که دانش‌آموزان «سنت جود» با مهارت‌ها و توانمندی‌هایی این مدرسه را ترک خواهند کرد که رهبران خیرخواه، شرافتمند و صادقی در بیشتر حوزه‌های مورد نیاز کشورشان می‌شوند، حوزه‌هایی مثل آموزش، بهداشت، کسب‌وکار، سیاست، امور مالی و حقوق.»
او در سخنانی که چند سال پیش در روز جهانی زن در استرالیا ایراد کرده بود، گفت: «زنان باید این نکته را بدانند که شکافی عظیم بین زنانی وجود دارد که از برابری حقوق تحصیلی با مردان برخوردارند و آنهایی که هرگز چنین فرصتی را به دست نیاورده‌اند ... چیزی که در برخی کشورها یک امر تجملی دیده می‌شود. تحصیل نباید کالای لوکس و متعلق به پولدارها باشد. تحصیل باید یک حق باشد! در کشورهای توسعه‌یافته‌ای مثل استرالیا، وقت بسیار زیادی صرف بررسی شکاف بین فرصت‌ها و دستمزدهای مردان و زنان می‌شود. اما شکاف موجود بین فرصت‌ها برای زنان در کشورهای توسعه‌یافته و توسعه‌نیافته، بسیار بزرگ‌تر و ویران‌کننده‌تر است. تصور کنید جهان چگونه به نظر می‌رسید اگر که همه زنان باسواد و توانمند می‌شدند.»
«جما» در پایان به جوانان توصیه می‌کند: «قدر تحصیلات خود را بدانید، به دنبال رویاهای خود باشید و به هر کس که می‌گوید نمی‌توان فلان کار را کرد، گوش ندهید.»

مدیر مدرسه سنت‌جود کیست؟
جما سیسیا (رایس) یک دختر فوق‌العاده استرالیایی که در ایالتی در جنوب شرقی آن کشور به دنیا آمد و سرگرم متحول ساختن زندگی کودکان آفریقایی با راه‌اندازی و مدیریت یک مدرسه در تانزانیا به نام مدرسه «سنت جود» است. مدارس وی که اینک هر سه مقطع تحصیلی را دارند، از این قابلیت برخوردار است که بر کیفیت رهبران آتی تانزانیا تاثیر بگذارد.
«جما» در سال ۱۹۷۱ در دهکده گویرا نزدیک آرمیدال که شش ساعت رانندگی با «سیدنی» (پایتخت استرالیا) فاصله دارد به دنیا آمد. او تنها دختر سو و باسیل رایس بود. آنها هشت فرزند خود را در ناحیه تولید پشم گوسفند بزرگ کردند. او دختری روستایی و عاشق گله‌داری، پرش با اسب و در سال‌های بعد گلایدر (بادپر) و چتربازی و حتی مسابقه شترسواری بود. پس تعجبی ندارد اگر که والدینش به او لقب «عاشق سرپیچ» داده باشند. پس از پایان تحصیلات دبیرستان، مدرک کارشناسی خود را در علوم از دانشگاه «ملبورن» و مدرک علوم تربیتی را از دانشگاه «نیوانگلند» دریافت کرد.
در سن ۲۲ سالگی با احساسات تند و جانفشانی که از پدر بزرگ خود ادموند رایس (بانی جنبش «برادران مسیحی») به ارث برده بود عزم سفر به آفریقا کرد. جما تصمیم گرفت به صورت داوطلبانه در آفریقا کار کند؛ به طوری که در آنجا شغل آموزگاری را انتخاب کرد و به مدت دو سال در اوگاندا تدریس کرد. او به دختران یک روستای نزدیک شهر «ماساکا» در مرکز کشور اوگاندا، ریاضیات و علوم و خیاطی می‌آموخت.

در سفری به تانزانیا با شوهر آینده خود «ریچارد سیسیا» که راننده و راهنمای تور بود آشنا شد. سال‌هایی که «جما» در آفریقا به سر برد، سال‌هایی سخت و دشوار اما آموزنده و پاداش‌دهنده بود چون او شاهد درس‌های متنوعی بود که کاراکتر زندگی وی را می‌ساخت. این درس‌ها تلخ و شیرین، دردآور و پربار بود (مثل شاهد مرگ دوست نزدیک خود بودن به علت ابتلا به ایدز) و دوستی‌های جدید و قوی شکل گرفتن شامل بهترین دوست، همراه زندگی و همسرش «ریچارد سیسیا».
«جما» و دوستانش پس از بازگشت به استرالیا، شروع به ایجاد سازمانی برای جمع‌آوری کمک‌های شهروندان استرالیایی و فرستادن پول به آفریقا کردند تا به تعدادی از کودکان اوگاندایی کمک شود درسشان را تمام کنند؛ اما هنگامی که وی فهمید اطمینان یافتن از اینکه پول‌های او و دوستانش در جای درست خرج می‌شود کار بسیار مشکلی است، تصمیم گرفت به اوگاندا بازگردد و مستقیما خودش یک مدرسه را تاسیس کند.
پدر «ریچارد سیسیا» ایده دیگری داشت. او که رییس یک روستا در نزدیک «آروشا» بود، به «جما» زمینی را هدیه داد تا روی آن یک مدرسه بسازد و «جما» بلافاصله به جست‌وجوی کمک‌های اهدایی پرداخت؛ از مداد و دفتر و کتاب گرفته تا پول برای آجر و سیمان جهت ساختن مدرسه. به طور همزمان، او تلاش کرد از طریق اطلاع‌رسانی به هموطنان استرالیایی خود، گروه‌های داوطلبی را از استرالیا به «آروشا» بیاورد و به کمک آنها توانست دو ساختمان مدرسه را بسازد.
سرانجام این مدرسه که «سنت جود» نام گرفت (به یاد شخصیت مقدسی که حامی ناامیدان است) در سال ۲۰۰۲ گشایش یافت و دارایی مدرسه در نخستین سال راه‌اندازی عبارت بود از: یک آموزگار داوطلب ۱۸ ساله از سیدنی، سه دانش‌آموز و بالاخره انرژی بی‌پایان خود «جما». مدرسه که چنین شروع حقیرانه‌ای داشت، اینک بیش از ۱۶۰۰ دانش‌آموز داشته و یکی از بهترین نتایج را در آزمون‌های سراسری پایان دوره ابتدایی در تانزانیا به دست آورده است.

ایده و شعار «سنت جود»، ساده اما بسیار اثربخش است: «مبارزه با فقر، از طریق تحصیلات» این مدرسه مختص کودکان بسیار فقیر است، کسانی که خانواده‌هایشان توانایی مالی برای خرید لباس یا کتاب یا حتی مداد ندارند تا که بچه‌های خود را به اندک مدارس دولتی موجود بفرستند. این‌ها بچه‌های والدین بی‌سواد هستند که اگر به حال خود گذاشته شوند در چرخه تحصیلات اندک، بی‌سوادی و فقر گرفتار خواهند ماند.
زبان مدرسه «سنت جود» انگلیسی است و از سرفصل دروس بین‌المللی کمبریج استفاده می‌شود. بیش از ۹۰ درصد کودکان در مدرسه، تحصیلات کاملا رایگان دریافت می‌کنند. حامیان مالی محلی و بین‌المللی، هزینه تحصیل و نیز روپوش مدرسه، لوازم‌التحریر، سرویس حمل و نقل، غذای گرم و خوابگاه برای دانش‌آموزان سال‌های مختلف را متقبل می‌شوند. «جما» که اکنون مادر سه بچه- دو پسر و یک دختر- است، خودش را حلال مشکلات و آچار فرانسه برای مدرسه «سنت جود» می‌داند که هر دقیقه روز مشغول یک کاری است و تعهد کاملی به تداوم تامین منابع مالی برای حفظ استانداردهای عالی مدرسه دارد تا اینکه هر سال «سنت جود» بتواند تعداد دانش‌آموزان تحت پوشش خود را افزایش دهد.

در ژانویه ۲۰۰۸ بود که مدرسه راهنمایی «سنت جود» هم گشایش یافت و هدف بلندمدت «جما» برای «تولید یک تجربه موفق و الگوبخش در سراسر تانزانیا و شرق آفریقا» را تقویت کرد. همچنین در ژانویه ۲۰۱۴ نخستین دیپلمه‌ها از مدرسه فارغ‌التحصیل می‌شوند. این یک سال هیجان‌انگیز برای «جما» و گروه آموزگاران و کادر اداری است که زندگی خود را وقف موفقیت مدرسه کرده‌اند.
داستان «جما سیسیا» شاهدی از این واقعیت است که چگونه قصد و نیت یک نفر می‌تواند به تغییر جهان کمک کند.

ارجاعات:
[۱]: سایت مدرسه «سنت جود» را می‌توانید در آدرس اینترنتی زیر مشاهده کنید:
https://www.schoolofstjude.org/
* jafkheir@gmail.com