سقوط مجدد قیمت جهانی نفت

غلامعلی رحیمی *
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس‌نیویورک) طی هفته گذشته (۱۱ مه الی ۱۸ مه ۲۰۱۲) از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از ۱۳/۹۶ دلار در هر بشکه به ۴۸/۹۱ دلار در هر بشکه کاهش یافت.

طی هفته گذشته، عمده ترین عوامل تضعیف‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی عبارتند از:
• افت تقاضای نفت خام آمریکا در سال ۲۰۱۲ به پایین‌ترین سطح در ۱۵ سال گذشته، بر اساس اعلام اداره اطلاعات انرژی آمریکا
• اخبار نه چندان امیدوارکننده درباره اقتصاد آمریکا
• کند شدن رشد اقتصادی آمریکا و کاهش فعالیت‌های اقتصادی در منطقه میانی ساحل آمریکا در اقیانوس اطلس
• احتمال تلاش باراک اوباما، رییس جمهور آمریکا برای متقاعد کردن سران کشورهای صنعتی برای آزادسازی ذخایر سوخت در نشست آینده اعضای گروه هشت
• افت محسوس معاملات خرید نفت خام از سوی سفته بازان در بازارهای آتی نفت‌خام آمریکا و رسیدن میزان این معاملات به پایین‌ترین سطح از سال ۲۰۱۰ تاکنون
• بازگشایی خط لوله سیوی پس از تغییر جهت انتقال نفت آن در هفته گذشته (که با اصلاح زیرساخت‌های انتقال نفت آمریکا موجب بهبود دورنمای عرضه نفت در این کشور شده است)
• افزایش تعداد دکل‌های حفاری فعال نفت خام در آمریکا
• هشدار دوباره آژانس بین‌المللی انرژی درباره بهای بالای نفت
• افزایش سطح ذخیره سازی‌های نفت‌خام آمریکا معادل ۱/۲ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۱۱ مه ۲۰۱۲
• کاهش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی
• افزایش ارزش دلار در مقابل یورو
• ادامه نگرانی‌ها درباره کند شدن رشد اقتصادی چین
• تشدید بحران اقتصادی منطقه اروپا در پی انتشار اطلاعاتی درباره افت تولید کارخانه‌های اروپا در ماه مارس ۲۰۱۲
• نگرانی درباره بازگشت رکود به اتحادیه اروپا
• تشدید مشکلات اقتصادی و سیاسی اسپانیا و یونان و افزایش نگرانی‌ها از سرایت این مشکلات به دیگر کشورهای حوزه یورو
• ادامه نگرانی‌ها درباره بحران سیاسی و کسر بودجه یونان
• خطر خروج یونان از حوزه یورو در پی ناتوانی احزاب از تشکیل یک دولت جدید و ابهام درباره ادامه سیاست‌های ریاضتی موردنظر قدرت‌های اقتصادی اروپا
• نگرانی درباره بازدهی اوراق قرضه دولت اسپانیا و ابهام درباره وضعیت اقتصادی حوزه یورو
• افزایش ۳۲۰ هزار بشکه‌ای تولید روزانه نفت خام ۱۲ عضو اوپک در ماه آوریل ۲۰۱۲ در مقایسه با ماه مارس و رسیدن آن به سطح ۷۱۰/۳۱ میلیون بشکه در روز در پی افزایش تولید نفت خام عراق و عربستان و همچنین بازگشت تولید نفت لیبی به سطوح پیش از بحران، بر اساس تازه‌ترین نظرسنجی پلاتس از مقام‌های اوپک، منابع صنعتی و تحلیلگران.
البته طی هفته گذشته، انتشار برخی اخبار و اطلاعات مثبت باعث تقویت قیمت نفت‌خام در بازارهای جهانی شده و از کاهش بیشتر قیمت‌ها جلوگیری کرد. بر این اساس طی دوره مذکور، عمده‌ترین عوامل تقویت‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی عبارتند از:
• رشد ۱/۰ درصدی آمار خرده فروشی در آمریکا در ماه آوریل ۲۰۱۲ و افزایش ذخایر تجاری آمریکا بر اساس اعلام وزارت بازرگانی این کشور
• رشد ۵/۰ درصدی تولید ناخالص داخلی آلمان در سه ماه نخست سال ۲۰۱۲ در پی جهش صادرات این کشور
• افت تولید نفت و گاز آذربایجان در ۴ ماه نخست سال ۲۰۱۲
• افت ۱۸درصدی صادرات نفت آذربایجان از مسیر خط لوله باکو-تفلیس- جیحان در ماه آوریل ۲۰۱۲، بر اساس اعلام شرکت سوکار
• کاهش ۱۷۰ هزار بشکه‌ای بارگیری روزانه نفت خام از پایانه‌های جنوبی عراق در ماه مه ۲۰۱۲
• ناآرامی‌های سیاسی در منطقه خاورمیانه و نگرانی معامله‌گران از بروز اختلال در مبادی استراتژیک حمل‌ونقل نفت خام
• نگرانی‌های مربوط به اختلال در عرضه نفت خام در منطقه خاورمیانه و آفریقا
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۱۱ الی ۱۷ مه ۲۰۱۲، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از ۲۴/۱۰۹ دلار در هر بشکه به کمتر از ۱/۱۰۷ دلار در هر بشکه کاهش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۷ مه ۲۰۱۲، با ۱ دلار و ۷۵ سنت کاهش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۰۸ دلار و ۲ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۱ مه ۲۰۱۲ معادل ۱۰۹ دلار و ۷۷ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه مه (تا ۱۷ مه ۲۰۱۲)، با ۷ دلار و ۲۴ سنت کاهش نسبت به میانگین ماه آوریل، به هر بشکه ۱۱۰ دلار و ۹۴ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه آوریل ۲۰۱۲ معادل ۱۱۸ دلار و ۱۸ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال نیز در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه ژوئن ۲۰۱۲، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از ۲۶/۱۱۲ دلار در هر بشکه در ۱۱ مه ۲۰۱۲ به کمتر از ۱۴/۱۰۷ دلار در هر بشکه در ۱۸ مه ۲۰۱۲ کاهش یافت. همچنین در روز ۱۸ مه ۲۰۱۲، نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۶۶/۱۵ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار بود.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۴۷ سنت کاهش نسبت به هفته قبل (۹ مه ۲۰۱۲)، در روز ۱۶ مه ۲۰۱۲ به بشکه‌ای ۱۰۸ دلار و ۷۰ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۱۶ مه ۲۰۱۲ ) ۱۰۹ دلار و ۷۰ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۰۸ دلار و ۱۹ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۱۰۷ دلار و ۹۶ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۰۶ دلار و ۲۱ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۱۱ دلار و ۱۳ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۷ دلار و ۸۵ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۶ دلار و ۹۱ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۰۹ دلار و ۲۶ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۶ دلار و ۱۰ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۵ دلار و ۴۶ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۹ مه الی ۱۶ مه ۲۰۱۲، بیشترین کاهش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازار آسیا به میزان ۶۲ سنت کاهش در هر بشکه بوده است. میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۴۲ سنت و ۵۰ سنت در هر بشکه طی دوره مذکور کاهش یافته است.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۱۱ مه ۲۰۱۲ معادل ۶/۳۸۱ میلیون بشکه بوده که در مقایسه با هفته قبل (۴ مه ۲۰۱۲) به میزان ۱/۲ میلیون بشکه افزایش یافته و معادل ۳/۱۱ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در ۱۳ مه ۲۰۱۱ بیشتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نسبت به هفته قبل به میزان ۱/۰ روز کاهش یافته و در سطح ۹/۲۵ روز قرار گرفته که معادل ۳/۰ روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۳۰۲ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۰۴۴/۱۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته که به میزان ۶۹۷ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۴ مه الی ۱۱ مه ۲۰۱۲ به میزان ۱۳ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۱۴۹/۶ میلیون بشکه در روز قرار گرفته و معادل ۵۳۱ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در ۱۳ مه ۲۰۱۱ است. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۹۶۷/۸ میلیون بشکه در روز به ۸۸۱/۸ میلیون بشکه در روز (معادل ۸۶ هزار بشکه در روز) کاهش یافته که معادل ۳۱۱ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
منبع : سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی
*کارشناس ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی