روند کاهشی بازار گاز و فرآورده‌های نفتی

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی*
قیمت آتی گاز طبیعی در بورس آمریکا (آتی ماه اول برای تحویل در ماه ژوئن ۲۰۱۲) طی دوره ۳۰ آوریل الی ۴ مه ۲۰۱۲ از یک روند نوسانی برخوردار بود.

بر این اساس با وجود افزایش ۵۹/۰ درصدی مصرف گاز طبیعی آمریکا و نیز کاهش ۱۴/۰ درصدی تولید گاز طبیعی آمریکا در هفته منتهی به ۲ مه ۲۰۱۲، قیمت آتی گاز طبیعی در بورس نایمکس، از ۲۸۵/۲ دلار در تاریخ ۳۰ آوریل ۲۰۱۲ به ۳۷۱/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱ مه ۲۰۱۲ افزایش یافت، ولی مجددا به سطح ۲۷۹/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ مه ۲۰۱۲ کاهش یافت.
علت این رویداد افزایش سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا معادل ۲۸ میلیارد فوت مکعب و رکورد تاریخی سطح ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی آمریکا (که به میزان ۴/۴۸ درصد معادل ۸۴۰ میلیارد فوت مکعب بالاتر از میزان مشابه سال قبل است) و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام بود.
همچنین قیمت آتی گاز طبیعی در بازار لندن (ICE) برای تحویل در ماه ژوئن ۲۰۱۲، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از ۳۹/۹ دلار در تاریخ ۳۰ آوریل ۲۰۱۲ به ۵/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱ مه ۲۰۱۲ افزایش یافت، ولی مجددا به سطح ۳۰۹۴/۹ دلار در ۴ مه ۲۰۱۲ کاهش یافت.
مصرف گاز طبیعی آمریکا در هفته منتهی به ۲ مه ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۵۹/۰ درصد افزایش یافته که در این میان مصرف بخش نیروگاهی با ۰۸/۶ درصد افزایش مواجه بوده است، در حالی که مصرف بخش‌های صنعت و خانگی و تجاری به ترتیب به میزان ۷۸/۰ و ۸/۴ درصد کاهش یافته است. میزان کل تقاضای گاز طبیعی در مقایسه با هفته منتهی به ۲۵ آوریل ۲۰۱۲ در حدود ۵۷/۰ درصد افزایش نشان می‌دهد. همچنین طی دوره ۲۵ آوریل الی ۲ مه ۲۰۱۲، میزان واردات گاز طبیعی آمریکا از طریق خط لوله از کانادا به میزان ۸۱/۳ درصد افزایش یافته در حالی که واردات LNG به میزان ۵/۵ درصد کاهش یافته است. واردات گاز طبیعی از کانادا و واردات LNG در مقایسه با میزان مشابه سال قبل به ترتیب در حدود ۸۳/۰ درصد و ۲/۷۹ درصد کاهش نشان می‌دهد. تولید بازاری گاز طبیعی آمریکا طی دوره مذکور در حدود ۱۴/۰ درصد کاهش داشته که در مقایسه با میزان مشابه سال قبل معادل ۱۹/۵ درصد بیشتر است.
بر اساس گزارش موسسه بیکر، تعداد دکل‌های حفاری چرخشی گاز طبیعی آمریکا در هفته منتهی به ۲۷ آوریل ۲۰۱۲ در حدود ۶۱۳ دکل بوده که در مقایسه با هفته قبل از آن به میزان ۱۸ دکل کاهش نشان می‌دهد.
همچنین تعداد دکل‌های حفاری در بخش نفت (که شامل تولید گازهای همراه نفت نیز می‌شود) طی دوره مذکور به میزان ۹ دکل کاهش یافته و در سطح ۱۳۲۸ دکل فعال قرار گرفته است.
قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار هنری هاب از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از ۱۰/۲ دلار در تاریخ ۲۶ آوریل ۲۰۱۲ به ۳۱/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲ مه ۲۰۱۲ افزایش یافت.
این سطح قیمتی به میزان ۲/۶۹ درصد از قیمت ۵/۷ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری هاب در اوایل سال ۲۰۱۰، پایین‌تر است.
قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار نیویورک نیز از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از ۲۹/۲ دلار در تاریخ ۲۶ آوریل ۲۰۱۲ ، با ۲۹ سنت (۷/۱۲ درصد) افزایش به ۵۸/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲ مه ۲۰۱۲ افزایش یافت.
همچنین قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار شیکاگو از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از ۲۰/۲ دلار در تاریخ ۲۶ آوریل ۲۰۱۲ به ۳۲/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲ مه ۲۰۱۲ افزایش یافت.
قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار کالیفرنیای جنوبی از یک روند افزایشی برخوردار بوده و با ۲ سنت افزایش (۸۶/۰ درصد) از ۳۲/۲ دلار در تاریخ ۲۵ آوریل ۲۰۱۲ به بیش از ۳۴/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲ مه ۲۰۱۲ افزایش یافت.
قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار تورنتوی کانادا نیز از یک روند افزایشی برخوردار بوده و با ۲۲ سنت افزایش (۵/۹ درصد) از ۳۲/۲ دلار در تاریخ ۲۵ آوریل ۲۰۱۲ به بیش از ۵۴/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲ مه ۲۰۱۲ افزایش یافت.
از سوی دیگر، قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (ICE) از یک روند کاهشی برخوردار بوده و با ۷ سنت کاهش (۷۴/۰ درصد) طی دوره ۲۵ آوریل الی ۲ مه ۲۰۱۲، از ۴۶/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو به ۳۹/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو کاهش یافت.
قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار انگلیس (NBP) طی دوره ۱۶ آوریل الی ۲۳ آوریل ۲۰۱۲ ، ۱۰ سنت (۰۵/۱ درصد) افزایش یافته و از ۵۴/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو به بیش از ۶۴/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو رسیده است.
قیمت تک محموله LNG در بازار جنوب شرق اروپا نیز طی دوره مذکور از یک روند افزایشی برخوردار بوده و با ۵۰ سنت افزایش از ۱۱ دلار در هر میلیون بی.تی.یو به ۵۰/۱۱ دلار در هر میلیون بی.تی.یو رسیده است.
همچنین قیمت تک محموله LNG در بازار شمال شرق آسیا طی دوره ۱۶ آوریل الی ۲۳ آوریل ۲۰۱۲ با ۳۵ سنت افزایش (۱/۲ درصد)، از ۶۰/۱۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو به ۹۵/۱۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو افزایش یافته است.
بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۲۷ آوریل ۲۰۱۲ در حدود ۲۵۷۶ میلیارد فوت مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن ۲۸ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است. این ذخایر ۸۴۰ میلیارد فوت مکعب بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۷ آوریل ۲۰۱۱ بود و به میزان ۸۵۷ میلیارد فوت مکعب (۹/۴۹ درصد) بیشتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۱۱- ۲۰۰۷) است.
میزان متوسط ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته ۱۷۱۹ میلیارد فوت مکعب بوده است.
در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۲۷ آوریل ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۲۰ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۱۱۶۵ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته و به میزان ۴۲۵ میلیارد فوت مکعب (۴/۵۷ درصد) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه بیشتر است.
ذخایر در منطقه تولیدی (آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و...) ۳۲۵ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه یعنی ۷۱۵ میلیارد فوت مکعب بوده و نسبت به هفته قبل از آن به میزان یک میلیارد فوت مکعب کاهش یافته است.
سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۲۳۰ میلیارد فوت مکعب (۴/۲۸ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۷ آوریل ۲۰۱۱ بیشتر است.
سطح ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا طی هفته منتهی به ۲۷ آوریل ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۹ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۳۷۱ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته که معادل ۱۰۷ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه است.
به طور کلی سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۲۵۷۶ میلیارد فوت مکعب است، در سطحی بالاتر از محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی
قیمت بنزین سوپر بدون سرب در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۴ مه ۲۰۱۲ از یک روند کاهشی قابل توجه برخوردار بود.
طی هفته گذشته به دنبال نگرانی‌ها درباره اقتصاد آمریکا، انتشار آمار ضعیف از بخش مشاغل آمریکا در ماه آوریل ۲۰۱۲ و در نتیجه افزایش نگرانی ها درباره رشد کند اقتصاد این کشور، کاهش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، افزایش ارزش دلار در مقابل یورو و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب از ۱/۳ دلار در تاریخ ۳۰ آوریل ۲۰۱۲ به کمتر از ۹/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۴ مه ۲۰۱۲ کاهش یافت.
البته طی دوره مذکور انتشار برخی اخبار و اطلاعات نظیر کاهش سطح ذخیره سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۲ میلیون بشکه و افزایش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۱۹۶ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۷ آوریل ۲۰۱۲، رشد قابل توجه آمار تولید در آمریکا و افزایش شاخص فعالیت کارخانه‌های این کشور در ماه آوریل ۲۰۱۲، تعطیلی یک خط لوله نفت شرکت آمریکایی اکسون موبیل در ایالت لوئیزیانا و همچنین ناآرامی‌های سیاسی در منطقه خاورمیانه و نگرانی معامله گران از بروز اختلال در مبادی استراتژیک حمل و نقل نفت خام، از عوامل تقویت کننده قیمت فرآورده در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
قیمت سوخت حرارتی نیز در بورس نایمکس با توجه به عوامل کاهشی مذکور و همچنین کاهش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۲۴۶ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۷ آوریل ۲۰۱۲، از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از ۱/۳ دلار در تاریخ ۳۰ آوریل ۲۰۱۲ به کمتر از ۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۴ مه ۲۰۱۲ کاهش یافت. البته طی دوره مذکور کاهش سطح ذخیره سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۹/۱ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۲۷ آوریل ۲۰۱۲، از عوامل تقویت کننده قیمت سوخت حرارتی در بازار آمریکا به شمار می‌رود.
همچنین قیمت آتی گازوئیل اروپا طی دوره مذکور، به دلیل افزایش نگرانی ها درباره اقتصاد اروپا، سقوط دوباره اقتصاد اسپانیا به دوران رکود در سه ماه نخست سال ۲۰۱۲ و پیش بینی اقتصاددانان مبنی بر عدم بازگشت آن به دوران رشد اقتصادی تا پایان سال جاری میلادی با توجه به کاهش شدید هزینه‌های دولت و وضعیت وخیم بانک‌های این کشور و همچنین پیش‌بینی افزایش تولید نفت لیبی به بیش از ۶/۱ میلیون بشکه در روز تا اواسط سال ۲۰۱۲ از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از ۲/۳ دلار در تاریخ ۳۰ آوریل ۲۰۱۲ به کمتر از ۱/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۴ مه ۲۰۱۲ کاهش یافت.
به طور کلی طی دوره مذکور کاهش سطح ذخیره سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۲ میلیون بشکه، فرآورده‌های میان تقطیر معادل ۹/۱ میلیون بشکه، نفت کوره پسماند معادل ۸۰۰ هزار بشکه و همچنین افزایش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۱۹۶ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۷ آوریل ۲۰۱۲، از عوامل تقویت کننده قیمت فرآورده‌های نفتی و از سوی دیگر افزایش سطح ذخیره سازی‌های سوخت جت آمریکا معادل ۲۰۰ هزار بشکه و کاهش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۲۴۶ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۷ آوریل ۲۰۱۲، از عوامل تضعیف کننده قیمت فرآورده‌های نفتی در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
بر اساس آمار منتشره امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۳ مه ۲۰۱۲، قیمت‌های تک محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۲۵ آوریل الی ۲ مه ۲۰۱۲، روندهای متفاوتی را تجربه کردند. بر این اساس، در بازار خلیج فارس طی روز ۲ مه ۲۰۱۲، قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب با ۱۷/۸ دلار کاهش به ۲۷/۱۱۰۵ دلار، تک محموله گازوئیل با ۵۹/۵ دلار افزایش به ۵۳/۹۶۷ دلار، سوخت جت با ۹۶/۶ دلار افزایش به ۸۸/۱۰۴۲ دلار و نفت کوره نیز با ۴۴/۵ دلار افزایش به ۵۱/۷۱۵ دلار به ازای هر تن متریک رسید.
همچنین در بازار ژاپن قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب با ۶۶/۷ دلار کاهش به ۰۳/۱۱۵۴ دلار، تک محموله گازوئیل با ۲۵/۶ دلار افزایش به ۷۶/۱۰۱۴ دلار، سوخت جت با ۲/۷ دلار افزایش به ۸۴/۱۰۷۵ دلار، نفت کوره با ۶/۵ دلار افزایش به ۳۱/۷۴۴ دلار به ازای هر تن متریک رسید. روند تغییرات قیمت فرآورده‌های نفتی در بازار سنگاپور نیز به همین صورت بوده است.
در بازار شمال اروپا نیز قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب با ۱۴ دلار کاهش به ۵۰/۱۰۸۲ دلار، تک محموله گازوئیل با ۱۱ دلار افزایش به ۷۵/۹۸۹ دلار، سوخت جت با ۷۵/۱ دلار افزایش به ۲۵/۱۰۵۸ دلار، نفت کوره نیز با ۴ دلار افزایش به ۲۵/۷۲۸ دلار به ازای هر تن متریک طی روز ۲ مه ۲۰۱۲ رسید. از سوی دیگر در بازار مدیترانه طی روز ۲ مه ۲۰۱۲ قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب و نفت کوره به ترتیب با ۷۵/۲۴ و ۲۵/۲ دلار کاهش به ۱۰۶۹ و ۵۰/۷۳۳ دلار به ازای هر تن متریک رسید، در حالی که قیمت تک محموله گازوئیل و سوخت جت به ترتیب با ۲۵/۱ و ۷۵/۱ دلار افزایش به ۵/۹۹۳ و ۱۰۴۹ دلار به ازای هر تن متریک رسید. قیمت تمامی فرآورده‌های نفتی به استثنای نفت کوره در بازار آمریکا طی دوره ۲۵ آوریل الی ۲ مه ۲۰۱۲ روند کاهشی را تجربه کردند. بر این اساس در بازار آمریکا طی روز ۲ مه ۲۰۱۲ قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب با ۹۸/۱۳ دلار کاهش به ۸۶/۱۱۸۲ دلار، گازوئیل با ۱۶/۶ دلار کاهش به ۸۸/۹۷۸ دلار و سوخت جت با ۷۸/۵ دلار کاهش به ۵۴/۱۰۸۰ دلار و تک محموله نفت کوره نیز با ۲/۳ دلار افزایش به ۴۰/۶۹۴ دلار به ازای هر تن متریک رسید.
* کارشناسان بازار انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org)