پرونده‌ای به بهانه طرح استخدام نیمه‌وقت زنان (قسمت سوم و پایانی*)

میثم هاشم‌خانی **

ارائه طرح توسعه دورکاری (با تمرکز ویژه بر زنان کارمند) و نیز طرح اخیر دولت برای استخدام نیمه‌وقت زنان (و در مقابل دو برابر کردن میزان استخدام زنان در سازمان‌های دولتی)، صرف‌نظر از مزایا و معایب مربوطه، نمادی از توجه مدیران اجرایی ارشد کشور به مقوله مشارکت اجتماعی و اقتصاد زنان محسوب می‌شود. به عبارت دیگر، روند محسوس کاهش نابرابری جنسیتی در زمینه فرصت‌های تحصیلی که از دهه ۱۳۶۰ آغاز شد، باعث شد که از اوایل دهه ۱۳۷۰ شاهد کاهش محسوس شکاف بین نرخ بی‌سوادی زنان و مردان باشیم و در اواخر این دهه میزان حضور دختران و پسران در مقطع دبیرستان کمابیش برابر شود. خوشبختانه ادامه این روند باعث شد که در دهه ۱۳۸۰، میزان حضور دختران در دانشگاه‌ها هم شتاب گیرد و ظرف مدت کوتاهی، دختران دانشجو توانستند نزدیک به ۵۰ درصد از کل ظرفیت دانشگاهی کشور را به خود اختصاص دهند [۱]؛ دستاوردی که بدون تردید نمادی از موفقیت چشمگیر ایران در بهبود مستمر عدالت جنسیتی در حوزه آموزش محسوب می‌شود [۲].

طبیعتا ارتقای محسوس سطح سواد بانوان، باعث می‌شود که در دهه ۱۳۹۰، رشد شدید تمایل آنان به نقش‌آفرینی اجتماعی و اقتصادی را شاهد باشیم. طبیعتا اگر بازار کار کشور نتواند به سرعت خود را با چنین پدیده‌ای تطبیق دهد، با جمعیت عظیم زنان بیکار متقاضی اشتغال مواجه خواهیم بود؛ وضعیتی که می‌تواند هم تبعات منفی اقتصادی و هم سرخوردگی اجتماعی نسلی از زنان ایرانی را به همراه داشته باشد.

برای آنکه فهم بهتری از چشم‌انداز ورود زنان به بازار کار در دهه پیش‌رو داشته باشیم، کافی است توجه کنیم که براساس آخرین آمارهای مرکز آمار ایران، هم‌اکنون جمعیت کل زنان بیکار جویای کار، معادل ۸۳۰ هزار نفر است. در حالی که هم‌اکنون جمعیت کل دختران دانشجو در کشور، بالغ بر یک میلیون و ۸۰۰ هزار نفر است، یعنی بیش از دو برابر کل زنان بیکار جویای کار!

بنابراین با توجه به ورود قابل انتظار بخش بزرگی از دختران دانشجو به جمع متقاضیان اشتغال در آینده نزدیک، بعید نیست که در صورت فقدان تدبیراندیشی مناسب، ظرف سه تا چهار سال آینده با افزایش ۱۰۰ الی ۱۵۰ درصدی جمعیت زنان جوان بیکار جویای کار روبه‌رو شویم.

خلاصه آنکه میوه‌های بهبود عدالت جنسیتی در حوزه آموزش، هم‌اکنون به صورت ایجاد ظرفیت بزرگ زنان جوان تشنه نقش‌آفرینی اجتماعی و اقتصادی بروز یافته است؛ ظرفیت ارزشمندی که مدیریت مدبرانه برای بهره‌گیری مناسب از آن، بدون تردید برنامه‌هایی بسیار فراتر از طرح دورکاری زنان یا استخدام نیمه‌وقت زنان در سازمان‌های دولتی را طلب می‌کند.

ای کاش مدیران اجرایی ارشد کشور به جای تمرکز انرژی خود بر شبهه‌زدایی در مورد موفقیت‌های این دو طرح، شتاب بیشتری برای طراحی برنامه‌های کارآمدتر به خرج دهند تا دستکم نرخ بیکاری بالای ۵۰ درصد زنان جوان که در سال ۱۳۹۰ در ۱۵ استان کشور حاکم بوده، به شرایط نامناسب‌تری نرسد.

* دو قسمت قبلی این پرونده، در روزهای شنبه و دوشنبه این هفته (۹ و ۱۱ اردیبهشت) در صفحات ۲۸ و ۲۹ دنیای اقتصاد منتشر شده است.

** m.hasemkhany@gmail.com

توضیحات:

[۱]: در سال ۱۳۸۹، با در نظر گرفتن مجموع دانشجویان دانشگاه‌های سراسری، آزاد، علمی _ کاربردی و پیام نور، مجموع تعداد دختران دانشجو در حدود یک میلیون و ۸۷۴ هزار نفر و مجموع تعداد پسران دانشجو در حدود یک میلیون و ۹۱۵ هزار نفر بوده است. در دانشگاه پیام نور، جمعیت دختران دانشجو به طور محسوسی بیشتر است و در دانشگاه آزاد جمعیت پسران. ضمن آنکه در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا هم جمعیت پسران دانشجو بیشتر است:

https://irna.ir/NewsShow.aspx?NID=۳۰۲۱۱۰۷۸

[۲]: طبیعتا سیاست‌های سال‌های اخیر در زمینه ایجاد سهمیه‌بندی‌های جنسیتی در زمینه قبولی کنکورهای کارشناسی و کارشناسی ارشد، در صورت استمرار، توفیقات ملموس ایران در زمینه برقراری عدالت جنسیتی در حوزه آموزش را با چالش مواجه می‌کند.