روند افزایشی بازار گاز و فرآورده‌های نفتی

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی *
قیمت آتی گاز طبیعی در بورس آمریکا (آتی ماه اول برای تحویل در ماه مه ۲۰۱۲) طی دوره ۲۳ آوریل الی ۲۷ آوریل ۲۰۱۲ با افزایش همراه شد.
با وجود افزایش سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا معادل ۴۷ میلیارد فوت مکعب و رکورد تاریخی سطح ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی آمریکا و همچنین کاهش ۱/۱ درصدی مصرف گاز طبیعی این کشور و نیز افزایش ۲۰/۰ درصدی تولید گاز طبیعی آن، قیمت آتی گاز طبیعی در بورس نایمکس، به تبعیت از بازار نفت خام از ۰۰۷/۲ دلار در تاریخ ۲۳ آوریل ۲۰۱۲ به ۱۸۶/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۷ آوریل ۲۰۱۲ افزایش یافت.

همچنین قیمت آتی گاز طبیعی در بازار لندن(ICE) برای تحویل در ماه مه ۲۰۱۲، با افزایش قیمت از ۳۲۷۷/۹ دلار در تاریخ ۲۳ آوریل ۲۰۱۲ به ۱۹۰۹/۹ دلار کاهش یافت، ولی مجددا به ۳۷۵۷/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۷ آوریل ۲۰۱۲ افزایش یافت.
مصرف گاز طبیعی آمریکا در هفته منتهی به ۲۵ آوریل ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن ۱/۱ درصد کاهش یافته است، که در این میان مصرف بخش نیروگاهی با ۰۲/۵ درصد کاهش مواجه بوده، در حالی که مصرف بخش‌های صنعت و خانگی و تجاری به ترتیب ۴۰/۱ و ۵۶/۱ درصد افزایش یافته است.
کل تقاضای گاز طبیعی در مقایسه با هفته منتهی به ۱۸ آوریل ۲۰۱۲ ، ۶۱/۰ درصد کاهش نشان می‌دهد.
هفته گذشته واردات گاز طبیعی آمریکا از طریق خط لوله از کانادا۳۵/۰ درصد و نیز واردات LNG،۳۲/۱۴ درصد افزایش یافته است. واردات گاز طبیعی از کانادا ۳۸/۸ درصد و واردات LNG ۷۶/۵۶ درصد در مقایسه با میزان مشابه سال قبل کاهش نشان می‌دهد.
تولید بازاری گاز طبیعی آمریکا طی دوره مذکور ۲۰/۰ درصد افزایش داشته است که در مقایسه با میزان مشابه سال قبل معادل ۰۵/۴ درصد بیشتر بود.
بر اساس گزارش موسسه بیکر، تعداد دکل‌های حفاری چرخشی گاز طبیعی آمریکا در هفته منتهی به ۲۰ آوریل ۲۰۱۲، ۶۳۱ دکل بوده است که در مقایسه با هفته قبل از آن به میزان ۷ دکل افزایش نشان می‌دهد.
همچنین تعداد دکل‌های حفاری در بخش نفت (که شامل تولید گازهای همراه نفت نیز می‌شود) طی دوره مذکور به میزان ۱۵ دکل افزایش یافته و در سطح ۱۳۳۷ دکل فعال قرار گرفته است.
قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود و از ۸۵/۱ دلار تا ۹۹/۱ دلار در هر میلیون بی.تی.یو افزایش یافت.
این سطح قیمتی به میزان ۵/۷۳ درصد از قیمت ۵/۷ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری‌هاب در اوایل سال ۲۰۱۰، پایین تر است.قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار نیویورک نیز از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود و با ۱۸ سنت (۹ درصد) افزایش از ۲ دلار به ۱۸/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو افزایش یافت. همچنین قیمت تک‌محموله گازطبیعی در بازار شیکاگو از ۲ دلار به ۱۱/۲ دلار افزایش یافت.
قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار کالیفرنیای جنوبی از یک روند کاهشی برخوردار بود، به طوری که با ۶ سنت کاهش (معادل۵۲/۲درصد)، از ۳۸/۲ دلار به ۳۲/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو کاهش یافت. قیمت تک‌محموله گازطبیعی در بازار تورنتوی کانادا نیز با ۳ سنت کاهش (۳/۱درصد)، از ۳۵/۲ دلار به ۳۲/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو کاهش یافت.قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (ICE) از یک روند افزایشی برخوردار بود و با ۴ سنت افزایش (۴۲/۰ درصد) از ۴۲/۹ دلار به ۴۶/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو افزایش یافت. قیمت تک‌محموله گاز طبیعی در بازار انگلیس (NBP) نیز ۱۱ سنت (۱۷/۱درصد) افزایش یافت و از ۴۳/۹ دلار به ۵۴/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو رسیده است.
قیمت تک محموله LNG در بازار جنوب شرق اروپا نیز طی دوره مذکور از یک روند افزایشی برخوردار بوده و با ۳۰ سنت افزایش از ۷۰/۱۰ دلار به ۱۱ دلار در هر میلیون
بی.تی.یو رسید. قیمت تک محموله LNG در بازار شمال شرق آسیا نیز با ۵۵ سنت افزایش (۴۳/۳ درصد)، از ۰۵/۱۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو به ۶۰/۱۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو افزایش یافت.
متوسط قیمت سر مرزی گاز طبیعی صادراتی کشورهای مستقل مشترک‌المنافع (نظیر روسیه، اوکراین، بلاروس، آذربایجان و...) به اروپا در ماه آوریل ۲۰۱۲ ، ۹۲/۱۱ دلار در هر میلیون بی.تی.یو بوده که در این میان بیشترین قیمت مربوط به آلمان با ۵۷/۱۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو و کمترین قیمت مربوط به هلند با ۴۷/۱۱ دلار در هر میلیون بی.تی.یو است. متوسط قیمت سر مرزی گاز صادراتی الجزایر به اروپا از طریق خط لوله نیز ۴۰/۱۱ دلار در هر میلیون بی.تی.یو بوده است. همچنین طی دوره مذکور، متوسط قیمت LNG صادراتی قطر ۲۲/۹ دلار و الجزایر به بازار اروپا ۹۶/۱۳دلار در هر میلیون بی.تی.یو بوده است.
در میان کشورهای مذکور بیشترین قیمت گاز وارداتی ( خط لوله و LNG) متعلق به اسپانیا با ۸۹/۱۳ دلار و کمترین قیمت گاز وارداتی نیز متعلق به انگلیس با ۲۴/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو بوده است.
به طور کلی متوسط قیمت گاز وارداتی اروپا ۴۲/۱۱ دلار در هر میلیون بی.تی.یو برآورد می‌شود.
بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا ۲۵۴۸ میلیارد فوت مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن ۴۷ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است.
این ذخایر ۸۷۲ میلیارد فوت مکعب بیشتر از میزان مشابه سال قبل بود و ۹۰۸ میلیارد فوت مکعب (۴/۵۵ درصد) بیشتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۱۱- ۲۰۰۷) است.
ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته ۱۶۴۰ میلیارد فوت مکعب بوده است. در منطقه شرق، ذخایر نسبت به هفته قبل از آن ۴۲ میلیارد فوت مکعب افزایش یافت و در ۱۱۴۵ میلیارد فوت مکعب قرار گرفت و ۴۵۰ میلیارد فوت مکعب (۷/۶۴ درصد ) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه بیشتر است.
ذخایر در منطقه تولیدی (آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و....) ۳۵۰ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه یعنی ۶۹۱ میلیارد فوت مکعب بوده و نسبت به هفته قبل از آن به میزان یک میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است.
ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید ۲۵۲ میلیارد فوت مکعب (۹/۳۱ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۰ آوریل ۲۰۱۱ بیشتر است. ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا نسبت به هفته قبل از آن، ۴ میلیارد فوت مکعب افزایش یافت و در سطح ۳۶۲ میلیارد فوت مکعب قرار گرفت که معادل ۱۰۷ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه بود.
به طور کلی سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۲۵۴۸ میلیارد فوت مکعب است، در سطحی بالاتر از محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی
قیمت بنزین سوپر بدون سرب در بورس آمریکا (آتی‌ ماه اول)، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود.
طی هفته گذشته به دنبال کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۲/۲ میلیون بشکه و افزایش امیدواری به اتخاذ سیاست‌های تشویقی از سوی بانک مرکزی آمریکا و همچنین رشد ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی و کاهش ارزش دلار در مقابل یورو و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب از ۱۸۷۳/۳ دلار به ۲۰۶۲/۳ دلار افزایش یافت.
البته انتشار برخی اخبار و اطلاعات همچون کاهش تقاضای بنزین آمریکا (معادل ۲۷۹ هزار بشکه)، نگرانی درباره وضعیت اشتغال در آمریکا در پی کاهش کمتر از انتظار بیکاری در این کشور و همچنین کاهش نرخ رشد تولید ناخالص داخلی آمریکا در ۳ ماهه نخست سال ۲۰۱۲ به ۲/۲ درصد، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت فرآورده در بازار آمریکا بود و موجب شد قیمت بنزین در این بازار به ۱۵۵۷/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۵ آوریل ۲۰۱۲ کاهش یابد. قیمت سوخت حرارتی نیز در بورس نایمکس با توجه به عوامل افزایشی و کاهشی مذکور و همچنین کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا به ۱/۳ میلیون بشکه و کاهش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا به ۲۲۰ هزار بشکه افزایش یافت و از ۱۳۹۸/۳ دلار به ۱۸۰۷/۳ دلار افزایش یافت.
همچنین قیمت آتی گازوئیل اروپا با وجود اینکه نگرانی‌ها درباره وضعیت اقتصادی اروپا ادامه داشت اما به دلیل بهبود امیدواری‌ها در اقتصاد آلمان (که به دلیل رشد غافلگیرکننده سطح اعتماد تجاری این کشور در ماه آوریل ۲۰۱۲ رخ داد)، تداوم نگرانی‌ها در مورد اختلال در کاهش حمل و نقل دریای شمال (به دلیل توقف عملیات اضطراری) و همچنین قطع صادرات نفت خام عراق به ترکیه (در پی وقوع مشکل فنی در بخش ترک خط لوله کرکوک‌جیحان)، افزایش یافت و از ۲۱۴۹/۳ دلار به ۲۷۵۸/۳ دلار به ازای هر گالن افزایش یافت.
به طور کلی کاهش ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا (معادل ۲/۲ میلیون بشکه)، فرآورده‌های میان تقطیر (معادل ۱/۳ میلیون بشکه) و نفت کوره پسماند (معادل ۲۰۰ هزار بشکه) از عوامل تقویت‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی بودند و از سوی دیگر، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های سوخت جت آمریکا (معادل ۳۰۰ هزار بشکه) و کاهش تقاضای بنزین (معادل ۲۷۹ هزار بشکه) و فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا (معادل ۲۲۰ هزار بشکه)، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
بر اساس آمار منتشره امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۲۶ آوریل ۲۰۱۲، قیمت‌های تک محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۱۱ آوریل الی ۲۵ آوریل ۲۰۱۲، روندهای متفاوتی را تجربه کردند. تک محموله بنزین سوپر بدون سرب در بازار خلیج فارس ۹/۴ دلار به ازای هر تن متریک کاهش یافت. این در حالی است که قیمت تک محموله گازوئیل۳۱/۲ دلار، سوخت جت ۸/۴ دلار و نفت کوره ۳۶/۰ دلار به ازای هر تن متریک افزایش یافته است.
در بازار خلیج فارس، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب۴۴/۱۱۱۳ دلار، گازوئیل ۹۴/۹۶۱ دلار ، سوخت جت ۹۲/۱۰۳۵ دلار و نفت کوره ۰۷/۷۱۰دلار شد. همچنین در بازار ژاپن قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب به میزان ۴۶/۱ دلار به ازای هر متریک تن طی دوره مذکور کاهش یافت و ۶۹/۱۱۶۱ دلار شد ، در حالی که قیمت تک محموله گازوئیل ۸۹/۵ دلار به ازای هر متریک تن افزایش یافت و ۵۱/۱۰۰۸ دلار شد. سوخت جت با ۳۲/۸ دلار به ازای هر متریک تن افزایش، ۶۴/۱۰۶۸ دلار شد. نفت کوره ۲/۰ دلار به ازای هر متریک تن افزایش یافت و ۷۱/۷۳۸ دلار مورد معامله قرار گرفت. قیمت تمامی فرآورده‌های نفتی در بازارهای مدیترانه و شمال اروپا طی دوره ۱۱ آوریل الی ۲۵ آوریل ۲۰۱۲ روند کاهشی را تجربه کردند. بر این اساس، در بازار مدیترانه قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب ۲۵۸/۷۲ دلار به ازای هر متریک تن کاهش یافت و۷۵/۱۰۹۳ دلار ثبت شد. گازوئیل ۷۵/۴ دلار ارزان شد و۲۵/۹۹۲ دلار معامله شد.
سوخت جت ۷۵/۲ دلار به ازای هر متریک تن کاهش یافت و ۲۵/۱۰۴۷ دلار معامله شد. نفت کوره ۱۶ دلار به ازای هر تن متریک کاهش یافت و۷۵/۷۳۵ دلار مورد معامله قرار گرفت.
در بازار آمریکا نیز میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب۸۴/۱۱۹۶ دلار، گازوئیل۰۴/۹۸۵ دلار، سوخت جت۳۲/۱۰۸۶ دلار و نفت کوره ۲۰/۶۹۱ دلار شد.
* کارشناسان بازار انرژی
منبع : سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی ( www.iies.org )