کاهش قیمت نفت در بازارهای‌جهانی

غلامعلی رحیمی *
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۲۴ فوریه الی ۲ مارس ۲۰۱۲) از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از ۷۷/۱۰۹ دلار در هر بشکه به ۷/۱۰۶ دلار در هر بشکه کاهش یافت.

طی هفته گذشته، عمده‌ترین عوامل تضعیف‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی عبارتند از:
• هشدار صندوق بین‌المللی پول درباره تهدید رشد اقتصاد جهانی از جانب افزایش قیمت نفت
• نگرانی معامله‌گران از آسیب زدن بهای بالای نفت به رشد اقتصاد جهانی
• ابراز نگرانی سیاست‌گذاران مالی کشورهای عضو گروه ۲۰ درباره تاثیر مخرب بهای بالای نفت خام بر اقتصاد جهانی خصوصا اقتصاد بحران‌زده منطقه پولی یورو
• تداوم بحران مالی منطقه پولی یورو
• اعلام نگرانی بانک مرکزی ژاپن از رشد بهای جهانی نفت
• نگرانی وزیر دارایی کره جنوبی از افزایش تورم این کشور در پی رشد بهای نفت خام در بازارهای جهانی
• اعلام وزیر خزانه‌داری آمریکا مبنی بر احتمال آزادسازی ذخایر سوخت آمریکا در پی تهدید عرضه جهانی نفت خام
• کاهش ۴ درصدی خرید کالاهای صنعتی بادوام آمریکایی در ماه ژانویه ۲۰۱۲ بر اساس اعلام وزارت بازرگانی آمریکا (که نشان‌دهنده تزلزل در ادامه روند بازسازی اقتصادی این کشور است)
• افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۲/۴ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۲۴ فوریه ۲۰۱۲
• افزایش ۳/۱ درصدی تولید نفت روسیه در ماه فوریه ۲۰۱۲ در مقایسه با میزان مشابه سال قبل و رسیدن آن به سطح ۳۶/۱۰ میلیون بشکه در روز
براساس آمار اولیه وزارت انرژی روسیه
• تکذیب خبر انفجار یک خط لوله نفتی در عربستان
• افزایش ۹/۰ درصدی تولید نفت خام ۱۲ عضو اوپک در پی افزایش عرضه نفت آنگولا و عربستان سعودی و رسیدن آن به بالاترین سطح از اکتبر ۲۰۰۸ ( میانگین ۲۳/۳۱ میلیون بشکه در روز)
براساس تازه‌ترین نظرسنجی رویترز
• بازگشت حالت عادی به رفت و آمد نفتکش‌ها در پایانه جبل علی امارات که به دلیل وزش طوفان شن به حال تعلیق درآمده بود
• از سرگیری تولید میدان نفتی مسیله یمن
(با ظرفیت۱۲۰ هزار بشکه در روز) که در پی اعتصاب کارگران نفتی شرکت پترومسیله متوقف شده بود
• پیش‌بینی افزایش ۵ درصدی صادرات نفت خام نیجریه در ماه آوریل ۲۰۱۲ در پی بهره‌برداری از میدان نفتی اوسان نیجریه
• پیش‌بینی افزایش صادرات نفت خام لیبی به بیش از یک میلیون بشکه در روز طی ماه فوریه ۲۰۱۲ بر اساس اعلام شرکت ملی نفت لیبی
• افزایش ارزش دلار در مقابل یورو
البته طی هفته گذشته، انتشار برخی اخبار و اطلاعات مثبت موجب تقویت قیمت نفت خام در بازارهای جهانی شده و از کاهش بیشتر قیمت‌ها جلوگیری کرد. بر این اساس طی دوره مذکور، عمده‌ترین عوامل تقویت‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی عبارتند از:
• شوک قیمتی ناشی از توقف صادرات نفت ایران به کشورهای انگلیس و فرانسه
• انتشار برخی اخبار و اطلاعات مثبت در مورد اقتصاد آمریکا نظیر انتشار آمار توسعه فراتر از انتظار اقتصاد آمریکا و در نتیجه افزایش امیدواری به بازسازی اقتصادی و رشد تقاضای نفت خام
• تصمیم بانک مرکزی اروپا مبنی بر اختصاص نقدینگی بیشتر به بانک‌های اروپایی
• بهبود وضعیت فعالیت صنعتی چین
• نگرانی‌ها از کمبود واقعی عرضه نفت خام از سوی کشورهایی مانند یمن، سوریه و پروژه‌های نفتی دریای شمال
• کاهش ۳/۴ درصدی صادرات نفت خام عراق در ماه فوریه ۲۰۱۲ و رسیدن آن به میانگین ۰۱۴/۲ میلیون بشکه در روز بر اساس اعلام سازمان بازاریابی نفت عراق(سومو)
• ناآرامی‌های سیاسی در منطقه خاورمیانه و نگرانی معامله گران از بروز اختلال در مبادی استراتژیک حمل و نقل نفت خام
• نگرانی‌های مربوط به اختلال در عرضه نفت خام در منطقه خاورمیانه و آفریقا
ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی طی هفته گذشته، به دنبال انتشار اخبار و اطلاعات مثبت و منفی مذکور از یک روند نوسانی برخوردار بود. ارزش یورو در مقابل دلار نیز طی دوره مذکور، از یک روند کاهشی قابل توجه برخوردار بود.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۲۴ فوریه الی ۱ مارس ۲۰۱۲، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از ۸۶/۱۲۲ دلار در هر بشکه به کمتر از ۰۸/۱۲۲ دلار در هر بشکه کاهش یافته است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱ مارس ۲۰۱۲، با یک دلار و ۲۹ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۲۲ دلار و ۶ سنت رسیده است.
میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲۴ فوریه ۲۰۱۲ معادل ۱۲۰ دلار و ۷۷ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه فوریه ۲۰۱۲، با ۵ دلار و ۷۲ سنت افزایش نسبت به میانگین ماه ژانویه، به هر بشکه ۱۱۷ دلار و ۴۸ سنت رسیده است.
میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه ژانویه ۲۰۱۲ معادل ۱۱۱ دلار و ۷۶ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است. قیمت نفت خام برنت دریای شمال در بورس لندن(ICE) نیز برای تحویل در ماه آوریل ۲۰۱۲، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از ۴۷/۱۲۵ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۴ فوریه ۲۰۱۲ به کمتر از ۵۵/۱۲۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۸ فوریه ۲۰۱۲ کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۲/۱۲۶ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱ مارس ۲۰۱۲ افزایش یافت که این سطح قیمتی نیز پایدار نبوده و دوباره به سطح ۶۵/۱۲۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲ مارس ۲۰۱۲ کاهش یافت. همچنین در روز ۲ مارس ۲۰۱۲، نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۹۵/۱۶ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار بود. میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۱۰ سنت افزایش نسبت به هفته قبل (۲۲ فوریه ۲۰۱۲)، در روز ۲۹ فوریه ۲۰۱۲ به بشکه ای ۱۲۰ دلار و ۱۱ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۲۹ فوریه ۲۰۱۲ ) ۱۲۱ دلار و ۹ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۱۹ دلار و ۵۶ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۱۱۹ دلار و ۷۸ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۱۸ دلار و ۲۸ سنت گزارش شده است.
هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۲۲ دلار و ۳۷ سنت، شمال غربی اروپا ۱۲۰ دلار و ۱ سنت و در بازار مدیترانه ۱۱۸ دلار و ۱۳ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۲۰ دلار و ۸۵ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۸ دلار و ۵۲ سنت و در بازار مدیترانه ۱۱۶ دلار و ۶۸ سنت به فروش رسیده است.
طی دوره ۲۲ فوریه الی ۲۹ فوریه ۲۰۱۲، قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران در بازار آسیا با ۲۰ سنت افزایش در هر بشکه همراه بود، در حالی که در سایر بازارها به میزان ۴ سنت در هر بشکه کاهش یافته است. میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۹ سنت و ۱۲ سنت در هر بشکه طی دوره مذکور افزایش یافته است. بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۲۴ فوریه ۲۰۱۲ معادل ۹/۳۴۴ میلیون بشکه بوده که در مقایسه با هفته قبل (۱۷ فوریه ۲۰۱۲) به میزان ۲/۴ میلیون بشکه افزایش یافته و معادل ۵/۱ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۵ فوریه ۲۰۱۱ کمتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته قبل به میزان ۱/۰ روز افزایش یافته و در سطح ۵/۲۳ روز قرار گرفته و معادل ۴/۱ روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۲۸۲ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۶۰۷/۱۴ میلیون بشکه در روز قرار گرفته که به میزان ۸۰۹ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است. تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۱۷ فوریه الی ۲۴ فوریه ۲۰۱۲ به میزان ۳ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۸۱۴/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته و معادل ۲۲۳ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۵ فوریه ۲۰۱۱ است. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۰۹۱/۹ میلیون بشکه در روز به ۱۸۷/۹ میلیون بشکه در روز (معادل ۹۶ هزار بشکه در روز) افزایش یافته که معادل ۱۷۷/۱ میلیون بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
منبع : سایت موسسه مطالعات بین المللی انرژی (www.iies.org )
* کارشناس ارشد موسسه مطالعات
بین‌المللی انرژی