ظرفیت‌های یارانه نقدی برای ارتقای سرمایه انسانی و خودکفایی شغلی خانوارهای کم‌درآمد

میثم هاشم‌خانی*

ارائه نامه‌های رسمی از دفتر نمایندگان مجلس به عنوان تضمین بازپرداخت منظم اقساط وام‌های بانکی حدودا پنج میلیون تومانی (!)، مشاهده اخیر بنده در یکی از شعب یکی از بانک‌های دولتی کشور بود؛ وام‌گیرندگانی که با نیاز شدید به این وام‌های کوچک و در فقدان دسترسی به دو ضامن مورد تایید بانک (کارمند رسمی دولت)، مجبور شده بودند پس از مراجعات مکرر به دفتر برخی نمایندگان مجلس، نامه رسمی از دفتر آنها را به عنوان تضمین بازپرداخت منظم اقساط وام خود ارائه کنند! مشاهده بالا، فقط یکی از نمودهای نابرابری شدید شهروندان در دسترسی به ضامن بانکی معتبر و در نتیجه نابرابری در دسترسی به وام‌های کوچک محسوب می‌شود؛ چه بسیار خانوارهای کم‌درآمدی که به دلیل عدم دسترسی به وثیقه مورد قبول بانک، در مواجهه با شوک‌های مالی مانند هزینه درمانی چند میلیون تومانی ناشی از بیماری غیرمنتظره یکی از اعضای خانواده، نیاز ناگهانی به تعمیر ماشین‌آلات کشاورزی یا صرف هزینه برای سمپاشی مزرعه و جلوگیری از آسیب به محصولات کشاورزی یا موارد مشابه، با مشکلات مالی سنگینی رو به رو می‌شوند؛ مشکلاتی که در بسیاری از موارد به مراجعه به بهره‌خواران محلی و پرداخت بهره‌هایی بسیار سنگین به آنها یا پیش‌فروش محصولات کشاورزی به قیمتی بسیار اندک منجر می‌شود.

در بسیاری از موارد نیز، عدم دسترسی خانوارهای کم‌درآمد به وام‌های کوچک بانکی، لطمه بر وضعیت سرمایه انسانی این خانوارها را به دنبال داشته و به این ترتیب بازتولید فقر را در میان این خانوارها دامن می‌زند. مثال بارز این وضعیت را می‌توان در مجبور شدن خانوارهای کم‌درآمد به جلوگیری از تحصیل دانشگاهی فرزندان (به دلیل ناتوانی در پرداخت هزینه‌های مربوطه) یا تعویق مکرر رسیدگی به وضعیت بهداشتی و درمانی یکی از اعضای خانواده مشاهده کرد.

با این اوصاف، طرح جدید بانک مرکزی در مورد «پذیرش حساب یارانه نقدی به عنوان وثیقه وام‌های کوچک بانکی»، گام نخست از طرح هوشمندانه‌ای است که تصمیم مناسبی در راستای بهبود برابری فرصت‌ها در دسترسی به وام‌های کوچک برای تامین مالی کسب‌و‌کارهای کوچک و نیز وام‌های آموزش و درمان محسوب می‌شود؛ مطلبی که قطعا می‌توان تحت عنوان «هدفمندتر شدن یارانه نقدی» به آن اشاره کرد [۱].

به این ترتیب نگارنده امیدوار است با طراحی مناسب جزئیات اجرایی این طرح از سوی سیستم بانکی کشور، شرایط مناسبی در زمینه جهت‌دهی این وام‌های کوچک به سمت ارتقای وضعیت سرمایه انسانی خانوارهای کم‌درآمد (از طریق رونق وام‌های تامین مالی آموزش و بهداشت) و نیز کمک به توسعه کسب‌و‌کارهای کوچک فراهم شود تا شاهد تاثیر هر چه محسوس‌تر چنین برنامه‌ای بر بهبود پایدار وضعیت معیشتی خانوارهای کم‌درآمد باشیم.

* m.hashemkhany@gmail.com

[۱]: مراجعه کنید به یادداشت نگارنده با عنوان «پتانسیل‌های یارانه نقدی برای ایجاد رونق و اشتغالزایی»، که به عنوان سرمقاله دنیای اقتصاد (دوشنبه ۱۸ بهمن ۱۳۸۹) منتشر شده و در آدرس اینترنتی زیر قابل دسترسی است:

https://www.donya-e-eqtesad.com/Default_view.asp?@=۲۴۲۶۲۵