سرما و افزایش قیمت گاز و فرآورده

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی *
قیمت آتی گاز طبیعی در بورس آمریکا (آتی ماه اول برای تحویل در مارس ۲۰۱۲)، از ۳ فوریه تا ۱۰ فوریه ۲۰۱۲ از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود.

در هفته گذشته با وجود افزایش ۸/۴ درصدی مصرف گاز طبیعی آمریکا، در پی رکورد تاریخی سطح ذخایر زیر زمینی؛ گاز طبیعی آمریکا به میزان ۸/۳۲ درصد معادل ۷۱۴ میلیارد فوت مکعب رسید که از متوسط ۵ سال گذشته بالاتر بود، قیمت آتی گاز طبیعی در بازار بورس نایمکس، از حدود ۴۹۹/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو تا ۴۷۷/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو کاهش یافت.
اما به دلیل سرمای بی‌سابقه و یخبندان در قاره اروپا و در نتیجه افزایش مصرف گاز طبیعی و همچنین کاهش عرضه گاز طبیعی روسیه به بازار اروپا، قیمت آتی گاز طبیعی در بازار بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه مارس ۲۰۱۲، از یک روند افزایشی برخوردار بود.
مصرف گاز طبیعی آمریکا در هفته منتهی به ۸ فوریه ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۸۲/۴ درصد افزایش یافته است، که در این میان بیشترین افزایش مربوط به مصرف بخش خانگی و تجاری با ۴۵/۸ درصد کاهش است.
میزان کل تقاضای گاز طبیعی در مقایسه با هفته منتهی به یک فوریه ۲۰۱۲ در حدود ۷/۴ درصد افزایش نشان می‌دهد.
همچنین طی دوره یک فوریه الی ۸ فوریه ۲۰۱۲، میزان واردات گاز طبیعی آمریکا از طریق خط لوله از کانادا به میزان ۶۱/۰ درصد افزایش یافته است، در حالی که واردات LNG آمریکا در حدود ۳۷/۰ درصد کاهش داشته است.
واردات گاز طبیعی از کانادا و واردات LNG در مقایسه با میزان مشابه سال قبل به ترتیب حدود ۴۷/۲۹ درصد و ۴۱/۴۹ درصد کاهش نشان می‌دهد. تولید بازاری گاز طبیعی آمریکا طی دوره مذکور در حدود ۳۶/۰ درصد کاهش داشته است که در مقایسه با میزان مشابه سال قبل معادل ۵/۱۹ درصد بیشتر است.
قیمت گاز طبیعی در آمریکا با میزان فعالیت دکل‌های حفاری در بخش نفت و گاز رابطه‌ای معکوس داشته و با افزایش تعداد دکل‌های حفاری فعال در منطقه، قیمت گاز طبیعی روند کاهشی در پیش می‌گیرد.
بر اساس گزارش موسسه بیکر، تعداد دکل‌های حفاری چرخشی گاز طبیعی آمریکا در هفته منتهی به ۳ فوریه ۲۰۱۲ در حدود ۷۴۵ دکل بوده است که در مقایسه با هفته قبل از آن به میزان ۳۲ دکل کاهش نشان می‌دهد. از سوی دیگر تعداد دکل‌های حفاری در بخش نفت (‌که شامل تولید گازهای همراه نفت نیز می شود) طی دوره مذکور به میزان ۲۰ دکل افزایش یافته و در سطح ۱۲۴۵ دکل فعال قرار گرفته است.
قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۳۰/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲ فوریه ۲۰۱۲ تا بیش از ۶۰/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۷ فوریه ۲۰۱۲ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۴۹/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۸ فوریه ۲۰۱۲ کاهش یافت که این سطح قیمتی به میزان ۸/۶۶ درصد از قیمت ۵/۷ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری‌هاب در اوایل سال ۲۰۱۰، پایین‌تر بود.
قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار نیویورک نیز از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۷۱/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲ فوریه ۲۰۱۲، با ۵۲ سنت (۲/۱۹ درصد) افزایش تا بیش از ۲۳/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۷ فوریه ۲۰۱۲ افزایش یافت، ولی مجددا با ۳۲ سنت (۹/۹ درصد) کاهش تا سطح ۹۱/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۸ فوریه ۲۰۱۲ کاهش یافت.
همچنین قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار شیکاگو از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۴۵/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲ فوریه ۲۰۱۲ تا بیش از ۶۰/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۸ فوریه ۲۰۱۲ افزایش یافت.قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار کالیفرنیای جنوبی نیز از یک روند افزایشی برخوردار بوده و با ۱۰ سنت افزایش (۷/۳ درصد)، از حدود ۷۲/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ یک فوریه ۲۰۱۲ تا ۸۲/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۸ فوریه ۲۰۱۲ افزایش یافت. قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار تورنتوی کانادا نیز از یک روند افزایشی برخوردار بوده و با ۱۷ سنت افزایش (۶ درصد)، از حدود ۸۵/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ یک فوریه ۲۰۱۲ تا ۰۲/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۸ فوریه ۲۰۱۲ افزایش یافت.

همچنین قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (ICE) از یک روند افزایشی برخوردار بوده و با ۲۹ سنت افزایش (۲/۳ درصد) طی دوره یک فوریه الی ۸ فوریه ۲۰۱۲، از حدود ۹۸/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو تا بیش از ۲۷/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو افزایش یافت.بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۳ فوریه ۲۰۱۲ در حدود ۲۸۸۸ میلیارد فوت‌مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از ۷۸ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته است.
این ذخایر به میزان ۷۱۴ میلیارد فوت‌مکعب بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۳ فوریه ۲۰۱۱ بوده و به میزان ۷۱۴ میلیارد فوت مکعب (۸/۳۲ درصد) بیشتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۱۱- ۲۰۰۷) است.
میزان متوسط ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۲۱۷۴ میلیارد فوت مکعب بوده است. در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۳ فوریه ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۵۹ میلیارد فوت‌مکعب کاهش یافته و در سطح ۱۴۱۲ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است ولی به میزان ۲۷۶ میلیارد فوت مکعب (۳/۲۴ درصد ) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه بیشتر است.
ذخایر در منطقه تولیدی ( آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و.... ) به میزان ۳۵۱ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه یعنی ۷۳۷ میلیارد فوت مکعب بوده و نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۱۱ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته است.
سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۲۸۹ میلیارد فوت مکعب (۲/۳۶ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۳ فوریه ۲۰۱۱ بیشتر است. سطح ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا طی هفته منتهی به ۳ فوریه ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۸ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته و در سطح ۳۸۸ میلیارد فوت‌مکعب قرار گرفته است که معادل ۸۷ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه است. به‌طور کلی سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۲۸۸۸ میلیارد فوت مکعب است، در سطحی بالاتر از محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی
قیمت بنزین سوپر بدون سرب در بازار آمریکا (آتی‌ ماه اول)، طی هفته منتهی به ۱۰ فوریه ۲۰۱۲ از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود.
طی هفته گذشته به دنبال توقف ناگهانی کارخانه فرآوری ذخایر ماسه‌های نفتی در کانادا، افزایش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۲۱ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۳ فوریه ۲۰۱۲، افزایش ریسک ژئوپلتیک در پی افزایش خشونت‌ها در سوریه و افزایش تنش میان ایران و غرب و همچنین خبر انفجارهای جدید در نیجریه، ناآرامی‌های سیاسی در منطقه خاورمیانه و نگرانی معامله‌گران از بروز اختلال در مبادی استراتژیک حمل و نقل نفت خام، کاهش ارزش دلار در مقابل یورو و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب از حدود ۹۱۴۴/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۳ فوریه ۲۰۱۲ تا ۹۷۴۹/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۱۰ فوریه ۲۰۱۲ افزایش یافت.
البته انتشار برخی آمار و اطلاعات نظیرکاهش پیش‌بینی مربوط به تقاضای جهانی نفت خام بر اساس جدیدترین گزارش آژانس بین‌المللی انرژی در پی کندتر شدن رشد اقتصادی جهان و افزایش سطح ذخیره سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۶/۱ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۳ فوریه ۲۰۱۲، از عوامل تضعیف کننده قیمت فرآورده در بازار آمریکا بوده و موجب نوسان قیمت در این بازار شد. قیمت سوخت حرارتی نیز در بازار بورس نایمکس با توجه به عوامل افزایشی و کاهشی مذکور و همچنین افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۲/۱ میلیون بشکه و کاهش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۳۰۰ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۳ فوریه ۲۰۱۲، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۱۱۴۴/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۳ فوریه ۲۰۱۲ تا ۲۰۸۵/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۹ فوریه ۲۰۱۲ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۱۸۲۱/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۱۰ فوریه ۲۰۱۲ کاهش یافت.همچنین قیمت آتی گازوئیل اروپا طی دوره مذکور، به دنبال شدت گرفتن سرما در قاره اروپا و افزایش مصرف سوخت و همچنین امیدواری در مورد توافق بر سر حل بحران مالی یونان و بازگشت آرامش به حوزه مالی یورو در روزهای آغازین هفته، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۱۱۶۷/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۳ فوریه ۲۰۱۲ تا ۲۴۰۹/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۱۰ فوریه ۲۰۱۲ افزایش یافت.

البته طی دوره مذکور، انتشار برخی اخبار و اطلاعات نظیر تداوم بحران بدهی اتحادیه اروپا و نگرانی سرمایه‌گذاران از احتمال گسترش این بحران به سایر کشورهای منطقه و در نتیجه کاهش رشد اقتصادی و تقاضای نفت در این منطقه، نگرانی‌ها درباره بحران مالی یونان در پی اعلام وزرای دارایی اتحادیه اروپا مبنی بر عدم تحقق کاهش لازم و تعهدشده در مخارج دولت یونان به منظور اعطای وام‌های بیشتر و همچنین مخالفت یکی از گروه‌های سیاسی یونان با توافق‌های مربوط به اعطای وام توسط اتحادیه اروپا به این کشور در پی تشدید اعتراضات مردمی، از عوامل
تضعیف کننده قیمت فرآورده در بازار اروپا بوده و موجب نوسان قیمت در این بازار شد.
به‌طور کلی طی دوره مذکور کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های سوخت جت آمریکا معادل ۳۰۰ هزار بشکه و همچنین افزایش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۲۱ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۳ فوریه ۲۰۱۲ از عوامل تقویت‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی و از سوی دیگر، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۶/۱ میلیون بشکه، فرآورده‌های میان تقطیر معادل ۲/۱ میلیون بشکه، نفت کوره پسماند معادل ۳/۱ میلیون بشکه و همچنین کاهش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۳۰۰ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۳ فوریه ۲۰۱۲ از عوامل تضعیف‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
بر اساس آمار منتشره امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۹ فوریه ۲۰۱۲، قیمت‌های تک محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۱ فوریه الی ۸ فوریه ۲۰۱۲، از یک روند افزایشی برخوردار بودند. قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب با ۸۶/۱۹ دلار افزایش ۶۴/۱۰۷۹ دلار معامله شد.گازوئیل۶۲/۳۵ دلار رشد کرد و۴۱/۹۷۱ دلار معامله شد. سوخت جت ۹۲/۳۷ دلار افزایش نرخ داشت۰۴/۱۰۳۳ دلار معامله شد.
نفت کوره هم در بازار خلیج فارس ۴۴/۱۰ دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته است و در نهایت ۹۱/۷۰۹ دلار مورد معامله قرار گرفتند.
همچنین در بازار ژاپن قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب۴۲/۲۱ دلار رشد کرد و ۲۴/۱۱۲۰ دلار معامله شد.گازوئیل۲۷/۳۴ دلار رشد کرد و ۱۳/۱۰۱۳ دلار فروخته شد.سوخت جت۹۶/۳۴ دلار رشد کرد و ۷۶/۱۰۶۱ دلار فروش رفت.نفت کوره در بازار ژاپن ۱۳/۱۰ دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته و به نرخ ۶۹/۷۴۱ دلار فروخته شد.در بازار سنگاپور نیز روند تغییرات قیمت فرآورده‌های نفتی طی دوره مذکور به همین صورت بوده است. قیمت تمامی فرآورده‌های نفتی در بازارهای مدیترانه، شمال اروپا و آمریکا طی دوره یک فوریه الی ۸ فوریه ۲۰۱۲ روند افزایشی را تجربه کردند. در بازار مدیترانه قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب۵/۱۱ دلار رشد کرد و۱۰۲۶ دلار معامله شد. گازوئیل۳۷ دلار گران شد و ۹۹۰ دلار معامله شد.سوخت جت با۲۵/۳۰ دلار افزایش یافت و ۵۰/۱۰۲۸ دلار معامله شد.نفت کوره ۵/۲۵ دلار در بازار مدیترانه افزایش یافته و ۲۵/۷۲۲ دلار مورد معامله قرار گرفت.
منبع‌: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (‌www.iies.org‌)
*کارشناسان بازار انرژی