چشم‌انداز مثبت تولید گاز از منابع غیر مرسوم

غلامعلی رحیمی‌- مهدیه علوی *
قیمت آتی گاز طبیعی در بازار آمریکا (آتی ماه اول برای تحویل در فوریه ۲۰۱۲) طی دوره ۹ ژانویه الی ۱۳ ژانویه ۲۰۱۲ از روند کاهشی برخوردار بود.

بر این اساس، قیمت آتی گاز طبیعی در بورس نایمکس، به رغم کاهش قابل توجه سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا معادل ۹۵ میلیارد فوت مکعب در هفته منتهی به ۶ ژانویه ۲۰۱۲، به دلیل کاهش ۱۲/۷ درصدی مصرف گاز طبیعی آمریکا در هفته منتهی به ۱۱ ژانویه ۲۰۱۲ و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، از حدود ۰۱۱/۳ دلار در هر میلیون
بی.تی.یو در تاریخ ۹ ژانویه ۲۰۱۲ تا کمتر از ۶۷/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۳ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت.
همچنین قیمت آتی گاز طبیعی در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه فوریه ۲۰۱۲، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۴۷۵۵/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۹ ژانویه ۲۰۱۲ تا کمتر از ۲۹۸۲/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۳ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت.
مصرف گاز طبیعی آمریکا در هفته منتهی به ۱۱ ژانویه ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۱۲/۷ درصد کاهش یافته که در این میان بیشترین کاهش مربوط به مصرف بخش خانگی و تجاری با ۲۷/۱۱درصد است. البته میزان کل تقاضای گاز طبیعی در مقایسه با هفته منتهی به ۴ ژانویه ۲۰۱۲ در حدود ۰۹/۳ درصد افزایش نشان می‌دهد. همچنین در دوره ۴ ژانویه الی ۱۱ ژانویه ۲۰۱۲، میزان واردات گاز طبیعی از طریق خط لوله از کانادا و نیز واردات LNG آمریکا به ترتیب به میزان ۲۸/۸ درصد و ۱۴/۲۶ درصد کاهش داشته است که در مقایسه با میزان مشابه سال قبل نیز به ترتیب در حدود ۳۴/۳۱ درصد و ۴۶/۵۳ درصد کاهش نشان می‌دهد.
تولید بازاری گاز طبیعی آمریکا طی دوره مذکور در حدود ۱۲/۰ درصد افزایش داشته است که در مقایسه با میزان مشابه سال قبل معادل ۲۸/۱۰ درصد بیشتر است.
بر اساس پیش بینی اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، به دلیل افزایش تولید گاز از منابع غیر مرسوم گاز شیل، میانگین تولید گاز آمریکا از ۹۲/۶۵ میلیارد فوت مکعب در سال ۲۰۱۱ به بیش از ۳۴/۶۷ میلیارد فوت مکعب در سال ۲۰۱۲ افزایش خواهد یافت. تولید گاز شیل در آمریکا طی دوره ۲۰۱۱-۲۰۰۰ در حدود ۱۷ برابر افزایش یافته است و در حال حاضر حدود ۳۰ درصد کل تولید گاز آمریکا را شامل می‌شود.
همچنین بر اساس گزارش چشم‌انداز کوتاه مدت انرژی اداره اطلاعات انرژی آمریکا، احتمال دارد سطح ذخیره‌سازی‌های گاز طبیعی آمریکا تا پایان اکتبر ۲۰۱۲ به رکورد ۳۹۶۰ میلیارد فوت مکعب و در سال ۲۰۱۳ به رقم ۳۹۹۰ میلیارد فوت مکعب افزایش یابد. بر اساس بررسی‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، بیشترین میزان سرمایه‌گذاری صورت گرفته در زمینه تولید گاز شیل در آمریکا مربوط به سال ۲۰۱۰ بوده و در حدود ۹ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود. همچنین متوسط میزان سرمایه‌گذاری صورت گرفته در سال‌های ۲۰۰۹، ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲ در حدود ۵/۴-۴ میلیارد دلار برآورد می‌شود. به‌طور کلی حجم سرمایه‌گذاری تجمعی صورت گرفته در زمینه تولید گاز از منابع غیر مرسوم گاز شیل طی دوره ۲۰۱۲-۲۰۰۹ در حدود ۲۲ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود.
بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۶ ژانویه ۲۰۱۲ در حدود ۳۳۷۷ میلیارد فوت مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از ۹۵ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته است. این ذخایر به میزان ۳۹۸ میلیارد فوت مکعب بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۶ ژانویه ۲۰۱۱ بوده و به میزان ۴۹۱ میلیارد فوت مکعب (۱۷ درصد) بیشتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۱۱- ۲۰۰۷) است. میزان متوسط ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۲۸۸۶ میلیارد فوت مکعب بوده است. در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۶ ژانویه ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۷۶ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته و در سطح ۱۷۵۴ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است، ولی به میزان ۱۹۴ میلیارد فوت مکعب (۴/۱۲ درصد) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه بیشتر است.
ذخایر در منطقه تولیدی (آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و...) به میزان ۲۴۱ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه یعنی ۹۳۸ میلیارد فوت مکعب بوده و نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۱۶ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته است.
سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۱۱۷ میلیارد فوت مکعب (۱۱ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۶ ژانویه ۲۰۱۱ بیشتر است. سطح ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا طی هفته منتهی به ۶ ژانویه ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۳ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته و در سطح ۴۴۴ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است که معادل ۵۶ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه است. به‌طور کلی سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۳۳۷۷ میلیارد فوت مکعب است، در سطحی بالاتر از محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی
قیمت بنزین سوپر بدون سرب در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۱۳ ژانویه ۲۰۱۲ از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود.
بر این اساس، طی هفته گذشته به دنبال کاهش شاخص خرده فروشی در آمریکا، افزایش تعداد جویندگان کار در آمریکا، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۶/۳ میلیون بشکه و کاهش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۳۷۷ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۶ ژانویه ۲۰۱۲ و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب از حدود ۷۵۹/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۹ ژانویه ۲۰۱۲ تا کمتر از ۷۳۴۲/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۱۳ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت. البته طی دوره مذکور انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیر خوش‌بینی به اقتصاد آمریکا و افزایش شاخص اعتماد رویترز میشیگان، افزایش ناآرامی‌های سیاسی در منطقه خاورمیانه و نگرانی معامله گران از بروز اختلال در مبادی استراتژیک حمل و نقل نفت خام و فرآورده‌های نفتی، افزایش نگرانی‌های مربوط به اختلال در عرضه نفت خام در منطقه خاورمیانه و نیجریه و همچنین افزایش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، از عوامل تقویت کننده قیمت بنزین در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
قیمت سوخت حرارتی نیز در بورس نایمکس با توجه به عوامل افزایشی و کاهشی مذکور و همچنین افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۴ میلیون بشکه و کاهش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۲۴۹ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۶ ژانویه ۲۰۱۲، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۰۷۳/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۹ ژانویه ۲۰۱۲ تا بیش از ۱۰۱۴/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۱۰ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۰۲۷۲/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۱۳ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت.
قیمت آتی گازوئیل اروپا نیز طی دوره مذکور، به دلیل تداوم نگرانی‌ها درباره بحران مالی حوزه یورو، کاهش رتبه اعتباری ۹ کشور اروپایی توسط مؤسسه آمریکایی استاندارد اند پورز (S&P)، کاهش تولیدات صنعتی در اروپا، افت شاخص تولید صنعتی آلمان در نوامبر ۲۰۱۱ و همچنین افزایش تولید نفت خام لیبی به بیش از ۷۰۰ هزار بشکه در روز طی ژانویه ۲۰۱۲، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۱۱۵۱/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۹ ژانویه ۲۰۱۲ تا کمتر از ۰۹۳۹/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۱۳ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت.
به‌طور کلی در دوره مذکور کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت کوره پسماند آمریکا معادل ۶۰۰ هزار بشکه در هفته منتهی به ۶ ژانویه ۲۰۱۲ از عوامل تقویت‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی و از سوی دیگر، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۶/۳ میلیون بشکه، فرآورده‌های میان تقطیر معادل ۴ میلیون بشکه، سوخت جت معادل ۱۰۰ هزار بشکه و کاهش تقاضای بنزین و فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا به ترتیب معادل ۳۷۷ و ۲۴۹ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۶ ژانویه ۲۰۱۲، از عوامل تضعیف کننده قیمت فرآورده‌های نفتی در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
بر اساس آمار منتشره امور بین الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۱۱ ژانویه ۲۰۱۲، قیمت‌های تک محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۴ ژانویه الی ۱۰ ژانویه ۲۰۱۲، عمدتا از یک روند افزایشی برخوردار بودند. بر این اساس، قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب۷/۱۱ دلار، گازوئیل۷/۱۸ دلار ، سوخت جت ۶۸/۲۳ دلار و نفت کوره ۰۷/۴ دلار در بازار خلیج فارس به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته است.
لذا در بازار خلیج فارس، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب۵۶/۱۰۴۴ دلار ، گازوئیل۳۲/۹۵۰ دلار ، سوخت جت ۶۴/۱۰۱۰ دلار و نفت کوره ۱/۷۰۴ دلار طی روز ۱۰ ژانویه ۲۰۱۲ به ثبت رسید.
همچنین قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب۵۸/۱۰ دلار ، گازوئیل۷/۱۸ دلار ، سوخت جت ۶۴/۲۲ دلار و نفت کوره۰۲/۵ دلار در بازار ژاپن به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته است. بر این اساس، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب۱۳/۱۰۸۷ دلار، گازوئیل ۲۲/۹۹۱ دلار ، سوخت جت۲۸/۱۰۴۳ دلار و نفت کوره۷۱/۷۳۴ دلار در بازار ژاپن طی روز ۱۰ ژانویه ۲۰۱۲ ثبت شد. در بازار سنگاپور نیز روند تغییرات قیمت فرآورده‌های نفتی طی دوره مذکور به همین صورت بوده است.
قیمت تمامی‌فرآورده‌های نفتی به استثنای نفت کوره در بازارهای مدیترانه و شمال اروپا طی دوره ۴ ژانویه الی ۱۰ ژانویه ۲۰۱۲ روند افزایشی را تجربه کردند. بر این اساس، قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب۵/۸ دلار ، گازوئیل۵/۱۵ دلار و سوخت جت ۲۴ دلار در بازار مدیترانه به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته است، در حالی‌که قیمت تک محموله نفت کوره به میزان ۵/۸ دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور کاهش یافته است.
لذا میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب۵۰/۹۶۹ دلار، گازوئیل۵۰/۹۶۷ دلار، سوخت جت۱۰۱۴ دلار و نفت کوره۶۹۲ دلار در بازار مدیترانه طی روز ۱۰ ژانویه ۲۰۱۲ ثبت شد. همچنین میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب۳۳/۱۰۶۹ دلار، گازوئیل۲۹/۹۵۹ دلار، سوخت جت ۰۴/۱۰۶۴ دلار و نفت کوره ۵۶/۶۶۶ دلار در بازار آمریکا طی روز ۱۰ ژانویه ۲۰۱۲ ثبت شد.
*کارشناسان بازار انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی ( www.iies.org )