افزایش قیمت گاز و فرآورده‌های نفتی

غلامعلی رحیمی‌- مهدیه علوی *

قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول برای تحویل در فوریه ۲۰۱۲) طی دوره ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱ الی ۶ ژانویه ۲۰۱۲ از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود. بر این اساس قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس نایمکس، به دلیل کاهش قابل توجه سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا معادل ۷۶ میلیارد فوت مکعب طی هفته منتهی به ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱ و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، از حدود ۹۸۹/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۰۶۲/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۶ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت.

از سوی دیگر، قیمت‌های آتی‌های گاز طبیعی در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه فوریه ۲۰۱۲، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۴۳۷۹/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۱۵۴۸/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۶ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت.

مصرف گاز طبیعی آمریکا در هفته منتهی به ۴ ژانویه ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۷۲/۲ درصد افزایش یافته است که در این میان بیشترین افزایش مربوط به مصرف بخش خانگی و تجاری با ۲۱/۳ درصد است. البته میزان کل تقاضای گاز طبیعی در مقایسه با هفته منتهی به ۲۸ دسامبر ۲۰۱۱ در حدود ۶/۹ درصد کاهش نشان می‌دهد. همچنین طی دوره ۲۸ دسامبر ۲۰۱۱ الی ۴ ژانویه ۲۰۱۲، میزان واردات گاز طبیعی از طریق خط لوله از کانادا و نیز واردات LNG آمریکا به ترتیب به میزان ۳۱/۲ درصد و ۷۹/۱۹ درصد افزایش داشته که البته در مقایسه با میزان مشابه سال قبل به ترتیب در حدود ۵۱/۹ درصد کاهش و ۱۸/۲۷ درصد افزایش نشان می‌دهد. تولید بازاری گاز طبیعی آمریکا طی دوره مذکور در حدود ۱۶/۰ درصد کاهش داشته که در مقایسه با میزان مشابه سال قبل معادل ۳۸/۹ درصد بیشتر است.

قیمت گاز طبیعی در آمریکا با میزان فعالیت دکل‌های حفاری در بخش نفت و گاز رابطه‌ای معکوس داشته و با افزایش تعداد دکل‌های حفاری فعال در منطقه، قیمت گاز طبیعی روند کاهشی در پیش می‌گیرد. بر اساس گزارش موسسه بیکر، تعداد دکل‌های حفاری چرخشی گاز طبیعی آمریکا در هفته منتهی به ۲۹ دسامبر ۲۰۱۱ در حدود ۸۰۹ دکل بوده که در مقایسه با هفته قبل از آن به میزان ۷ دکل افزایش نشان می‌دهد. از سوی دیگر تعداد دکل‌های حفاری در بخش نفت (که شامل تولید گازهای همراه نفت نیز می‌شود) طی دوره مذکور به میزان ۶۷/۰ درصد کاهش یافته و به عدد ۱۱۹۳ دکل فعال رسیده است.

قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۰۳/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ دسامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۹۶/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت. این سطح قیمتی به میزان ۵/۶۰ درصد از قیمت ۵/۷ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری‌هاب در اوایل سال ۲۰۱۰، پایین‌تر است.

قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار نیویورک از یک روند افزایشی همراه با نوسان شدید برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۶۶/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ دسامبر ۲۰۱۱ ، با ۱۷/۸ دلار (۲۲۳ درصد) افزایش تا بیش از ۸۳/۱۱ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا با ۲۸/۷ دلار (۵/۶۱ درصد) کاهش تا سطح ۵۵/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت. از سوی دیگر، قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار شیکاگو از یک روند کاهشی ملایم همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۱۱/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ دسامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۰۵/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت.

قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار کالیفرنیای جنوبی از یک روند کاهشی برخوردار بوده و با ۱۸ سنت کاهش (۳/۵ درصد)، از حدود ۴۱/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۸ دسامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۲۳/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت. قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار تورنتوی کانادا نیز از یک روند کاهشی برخوردار بوده و با ۹ سنت کاهش (۶/۲ درصد)، از حدود ۵۱/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۸ دسامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۴۲/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت. همچنین قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (ICE) از یک روند کاهشی برخوردار بوده و با ۵۶ سنت کاهش (۳/۶ درصد) طی دوره ۲۸ دسامبر ۲۰۱۱ الی ۴ ژانویه ۲۰۱۲، از حدود ۹۰/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو تا کمتر از ۳۴/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو کاهش یافت.

قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار انگلیس (NBP) طی دوره ۱۹ دسامبر ۲۰۱۱ الی ۳ ژانویه ۲۰۱۲ به میزان ۶۱ سنت (۹/۶ درصد) کاهش یافته و از حدود ۸۳/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو به کمتر از ۲۲/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو

رسیده است. همچنین قیمت تک محموله LNG در بازار جنوب شرق اروپا از یک روند کاهشی برخوردار بوده و با ۳۰ سنت کاهش (۳ درصد) طی دوره ۱۹ دسامبر ۲۰۱۱ الی ۳ ژانویه ۲۰۱۲، از حدود ۱۰ دلار در هر میلیون بی.تی.یو تا کمتر از ۷۰/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو کاهش یافته است. قیمت تک محموله LNG در بازار شمال شرق آسیا نیز طی دوره مذکور از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۸۰/۱۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو تا کمتر از ۰۵/۱۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو کاهش یافته است.

بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی

قیمت بنزین سوپر بدون سرب در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۶ ژانویه ۲۰۱۲ از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود. بر این اساس، طی هفته گذشته به دنبال انتشار اخبار مثبت درباره اقتصاد آمریکا نظیر کاهش نرخ بیکاری و افزایش آمار ساخت و ساز (و در نتیجه بهبود دورنمای رشد اقتصادی و تقاضای نفت در این کشور)، افزایش ناآرامی‌های سیاسی در منطقه خاورمیانه و نگرانی معامله گران از بروز اختلال در مبادی استراتژیک حمل و نقل نفت خام و فرآورده‌های نفتی، افزایش نگرانی‌های مربوط به اختلال در عرضه نفت خام در منطقه خاورمیانه و نیجریه، افزایش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب ابتدا از حدود ۶۵۷۴/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۷۸۵۲/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۴ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۷۵۱۶/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۶ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت. طی دوره مذکور انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیر افزایش ارزش دلار در مقابل یورو، افزایش سطح ذخیره سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۵/۲ میلیون بشکه و کاهش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۳۶۷ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱، از عوامل تضعیف کننده قیمت بنزین در بازار آمریکا به شمار می‌روند.

قیمت سوخت حرارتی نیز در بورس نایمکس با توجه به عوامل افزایشی و کاهشی مذکور و همچنین افزایش سطح

ذخیره‌سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۲/۳ میلیون بشکه و کاهش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۲۷۶ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۹۱۴۲/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۰۸۹۹/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۴ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۰۷۰۲/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۶ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت.

قیمت‌های آتی گازوئیل اروپا نیز طی دوره مذکور، به رغم ادامه نگرانی‌ها درباره وضعیت اقتصادی اتحادیه اروپا و افزایش تولید نفت خام لیبی به بیش از ۱ میلیون بشکه در روز طی دسامبر ۲۰۱۱، به دلیل افزایش شاخص عمده فروشی در اروپا و همچنین افت بی‌سابقه تولید نفت و مایعات گازی انگلستان در ۳ ماهه سوم ۲۰۱۱، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۰۰۱۴/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۱۳۹۴/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۵ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۱۲۰۷/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۶ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت.

به طور کلی طی دوره مذکور کاهش سطح ذخیره سازی‌های نفت کوره پسماند آمریکا معادل ۷/۲ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱ از عوامل تقویت کننده قیمت فرآورده‌های نفتی و از سوی دیگر، افزایش سطح ذخیره سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۵/۲ میلیون بشکه، فرآورده‌های میان تقطیر معادل ۲/۳ میلیون بشکه، سوخت جت معادل ۳۰۰ هزار بشکه و کاهش تقاضای بنزین و فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا به ترتیب معادل ۳۶۷ و ۲۷۶ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱، از عوامل تضعیف کننده قیمت فرآورده‌های نفتی در بازار آمریکا به شمار می‌روند.

بر اساس آمار منتشره امور بین الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۵ ژانویه ۲۰۱۲، قیمت‌های تک محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۲۸ دسامبر ۲۰۱۱ الی ۴ ژانویه ۲۰۱۲، از یک روند افزایشی قابل توجه برخوردار بودند. بر این اساس، در بازار خلیج فارس طی روز ۴ ژانویه ۲۰۱۲ قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب با ۰۱/۶۱ دلار رشد به ۸۶/۱۰۳۲ دلار، گازوئیل با ۷۶/۳۵ دلار رشد به ۶۲/۹۳۱ دلار، سوخت جت با ۹۶/۳۲ دلار رشد به ۹۶/۹۸۶ دلار و نفت کوره با ۸۵/۴۳ دلار رشد به ۰۳/۷۰۰ دلار به ازای هر تن متریک رسید.

همچنین در بازار ژاپن طی روز ۴ ژانویه ۲۰۱۲ قیمت

تک‌محموله بنزین سوپر بدون سرب با ۱۵/۶۱ دلار رشد به ۵۵/۱۰۷۶ دلار، گازوئیل با ۱۲/۳۴ دلار رشد به ۵۲/۹۷۲ دلار، سوخت جت با ۷۲/۳۴ دلار رشد به ۶۴/۱۰۲۰ دلار و نفت کوره با ۱۲/۴۳ دلار رشد به ۶۹/۷۲۹ دلار به ازای هر تن متریک رسید. در بازار سنگاپور نیز روند تغییرات قیمت فرآورده‌های نفتی طی دوره مذکور به همین صورت بوده است.

قیمت تمامی‌فرآورده‌های نفتی در بازارهای مدیترانه، شمال اروپا و آمریکا طی دوره ۲۸ دسامبر ۲۰۱۱ الی ۴ ژانویه ۲۰۱۲ روند افزایشی را تجربه کردند. بر این اساس، در بازار مدیترانه طی روز ۴ ژانویه ۲۰۱۲ قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب با ۳۹ دلار رشد به ۹۶۱ دلار، گازوئیل با ۴۵ دلار رشد به ۹۵۲ دلار، سوخت جت با ۵/۴۰ دلار رشد به ۹۹۰ دلار و نفت کوره با ۴۴ دلار رشد به ۵۰/۷۰۰ دلار به ازای هر تن رسید. همچنین در بازار آمریکا طی روز ۴ ژانویه میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب ۹۹/۱۰۷۶ دلار، گازوئیل ۱۹/۹۵۳ دلار، سوخت جت ۹۶/۱۰۵۲ دلار و نفت کوره ۰۴/۶۵۵ دلار شد.

منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی ( www.iies.org )

* کارشناسان بازار انرژی