معصومیت ازدست رفته

تا همین چند سال پیش یعنی قبل از ورود بی‌چون و چرای کامپیوتر به خانه‌ها، خانه و خانواده جایی بود که اعضای آن در کنار یکدیگر جمع می‌شدند، از هم خبر داشتند، با هم صحبت می‌کردند، بازی می‌کردند و راجع به مسائل روز گپ می‌ زدند. اما در سال‌های اخیر به تدریج کامپیوترها جای خواهرها و برادرها و فرزندان ما را گرفته‌اند و بازی‌های کامپیوتری که بیشتر آنها سرشار از خشونت هم هستند، کانون توجه بی‌چون و چرای نسل جدید شده اند. این در حالی است که در فرهنگ کوچه و بازار کشورمان بازی‌های متنوع و شاد زیادی وجود دارد ؛بازی‌هایی نظیر هفت‌سنگ، شاه دزد وزیر، اسم فامیل، شطرنج و ده‌ها بازی متنوع دیگر که هم‌ سطح هوش و خلاقیت را افزایش می‌دهند و هم سالم هستند. اما چرا در حال فراموش کردن این بازی‌ها هستیم؟ چرا فرزندان ما هیجانات خود را در دنیای بازی‌های رایانه‌ای و با کارهایی نظیر شلیک‌کردن، منفجر کردن و کتک‌زدن تخلیه می‌کنند؟ چرا کنترل اوضاع از دست والدین خارج شده و نمی‌دانند برای رهایی از این وضعیت چه باید بکنند؟ دراین گزارش تاثیرات منفی بازی‌های رایانه‌ای که این روزها نگرانی‌های زیادی برای خانواده‌ها به وجود است، بررسی می شود.

فراموش کردن کتاب و مدرسه

عوامل بسیاری باعث افت تحصیلی می‌شود؛ عواملی نظیر مشکلات خانوادگی،بیماری کودکان و... اما در روزگار ما بازی های کامپیوتری یکی از مهم ترین این عوامل هستند. به عنوان مثال ، برخی موارد تمامی فکر و ذهن کودک حتی در مدرسه و کلاس درس درگیر یک بازی تاثیر گذار است و تمامی دغدغه او این است که سریع تر به خانه برسد، البته نه برای اینکه در کنار خانواده باشد یا تکالیفش را انجام دهد، بلکه می خواهد هر چه سریع تر به بازی بپردازد.

درگیری ذهن کودک بر رفتار قهرمان بازی، مشغولیت فکری اش برای تجسم ادامه داستان ، اتلاف وقت زیاد برای بازی و رسیدگی نکردن به تکالیف از عوامل مهم ایجاد افت تحصیلی در صورت استفاده نادرست از بازی های کامپیوتری است.

علاوه بر این کودک به خواندن کتاب های داستانی نیز بی‌علاقه می‌شود و به نوعی تنبلی در خواندن عادت می کند.

استفاده بیش از حد از بازی ها

انجام بازی های رایانه ای به صورت مداوم باعث درون گرایی، انزوا طلبی، ناتوانی در ارتباط برقرارکردن با دیگران و ایجاد آینده ای نامعلوم برای کودک در جامعه می‌شود. دکتر اقلیما مددکار اجتماعی در این خصوص معتقد است که بازی‌های کامپیوتری ارتباط چهره به چهره میان اعضای خانواده را کم می‌کند و کودکان بر اثر افراط در استفاده ازکامپیوتر، بیشتر با مانیتور خود خو می‌گیرند تا با پدر و مادرشان. به عقیده دکتر اقلیما بازی‌های کامپیوتری قادرند فرزندان ما را تبدیل به معتادان کنند. تحقیقات انجام شده نیز نشان می دهد، اگر کودک بیش ازحد از بازی های رایانه ای استفاده کند ، دچار از هم گسیختگی ذهنی شده و باعث درگیری ذهنی او بین خیال و واقعیت می شود. بازی ها می توانند اعتیادآور باشند و کودکان را معتاد خود کنند. در این صورت کودکان مجبور به استفاده هر چه بیشتر از بازی ها، درطولانی مدت می شوند. کودک معتاد بازی کردن را یکی از کارهای اصلی خود می داند و آن را به کارهایی مانند درس خواندن یا گذراندن وقت با دوستان و خانواده، ترجیح می دهد.

خشونت چه می کند؟

یکی از ویژگی های اصلی بازی های موفق، جذاب بودن داستان آنها است . این امر موجب می شود کودک برای پی بردن به ادامه ماجرای داستان بازی ، ساعت های زیادی پای دستگاه بازی سپری کند. کودکان اغلب تنها بازی می‌کنند و هنگام بازی، به دلیل هیجان و استرس ناشی از صحنه‌ها، برای زمانی طولانی کمتر متوجه اطراف خود هستند . برخی اوقات کودک از گذر زمان به خوبی مطلع است، اما حس کنجکاوی و اشتیاق دانستن ادامه بازی و حتی به دست آوردن جوایز و امتیازاتی که برای رد کردن مراحل به بازیکن داده می شود، او را بیشتر و بیشتر از دوستان و خانواده اش دور کرده و حس انزوا طلبی را در او تقویت می کند. به همین دلیل متخصصان معتقدند، عادت بیش از حد به این نوع بازی‌ها و گذراندن زمانی طولانی در برابر صفحه‌های نمایش بازی ، باعث دوری از جمع و در نهایت انزوا و تنهایی بچه‌ها می‌شود. این موضوع ممکن است تا سالیان سال با این افراد همراه باشد.

تنها در خانه!

ساعات کار طولانی والدین و مشغله زیاد آنها باعث می شود کودکان ساعات زیادی در خانه تنها بمانند. در ساعاتی که پدر و مادر منزل نیستند کودک به سراغ کامپیوتر خود می‌رود و وقت خود را با آن پر می‌کند. از طرفی مشکلات زندگی آپارتمانی در بیشتر نقاط جهان و مسئله کنترل شلوغی کودکان نیز باعث شده پدر و مادرها از علاقه فرزندان شان به بازی های رایانه ای خوشحال باشند. آنها همیشه دوست دارند بچه ها یک جا بنشینند وباعث سر و صدا و شکستن شیشه ها نشوند. بنابر این حاضرند برای خرید ابزارهای بازی حسابی پول خرج کنند، تا از شلوغی خانه دیگر خبری نباشد. تمام این مسائل به نوبه خود فاصله افراد خانواده را نسبت به یکدیگر زیاد می کند و باعث سردی روابط آنها می شود، خصوصا کودکان خود را جدا از والدین می بینند.اغلب مواقع کودک، ادامه دادن و به پایان رساندن بازی را به حاضر شدن سر میز شام وشوخی و خنده با والدین و در میان گذاشتن مسائل روزمره ای که در خارج از خانه برایش اتفاق افتاده ، ترجیح می دهد و به تدریج روابط او با خانواده اش به سردی می گراید.

محو شدن ادبیات کودکانه

در بعضی از این بازی ها، قهرمانان دائما از الفاظ رکیک استفاده می کنند، به طوری که این کار یکی از اجزای اصلی روند بازی است و با توجه به محبوبیت شخصیت اصلی نزد بازیکن، استفاده از این الفاظ برای او در دنیای واقعی نیز عادی می شود . این روزها استفاده از این الفاظ در بازی های آنلاین به امری طبیعی تبدیل شده و حتی امکان دارد کودک الفاظی از زبان های دیگر را که بازیکنان استفاده می کنند، به خوبی یاد بگیرد. از موارد دیگر بد آموزی می توان به ایجاد احساس بی اهمیتی و حتی حس برتری نسبت به جنس مخالف اشاره کرد که در قهرمانان بازی‌های معروف، بسیار یافت می شود.

ستیزه‌جویی و پرخاشگری

ارتباط بازی‌های رایانه‌ای با سلامت روحی و بروز رفتارهای خشونت‌طلبانه و ضداجتماعی در کودکان و نوجوانان، سال هاست از سوی کارشناسان مورد بررسی قرار گرفته و هشدارهای زیادی در این خصوص به والدین داده اند. اما بررسی های مختلف نشان می‌دهد، سلامت جسمی و روحی کودکانی که هر هفته بیش از ۲۰ ساعت با این بازی‌ها سرگرم می‌شوند، کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. یکی از جدی ترین آسیب های بازی های کامپیوتری، وجود خشونت در آنها است . در بیشتر این بازی ها، بازیکن برای ابراز خشونت (تیر اندازی ، کشتن و...) جوایزی دریافت می کند که به ادامه خشونت تشویق می شود. در برخی دیگر از بازی ها مانند بازی های مبارزه ای، جنگیدن و دعوا کردن اجزای اصلی بازی اند و شخصیت اصلی با بی اعتنایی به حریف که اغلب از جنس مخالف است ، با ضربه زدن و از پای در آوردن او پیروزی کسب می کند. از این رو کودکانی که بیشتر به بازی های خشن علاقه دارند، بیشتر درگیر حالت های ستیزه جویی، بی توجهی به دیگران و انزوا می شوند. پرخاشگری نیز از دیگر رفتارهایی است که می تواند به خشونت منجر شود . پرخاشگری نمود گفتاری خشونت و از اصلی ترین ویژگی های منفی موجود در این بازی ها است.این حس بیشتر از صحنه های درگیری یا صحنه های جنگ ناشی می شود ، زیرا در این بازی ها ماموریت و روند اصلی بازی ، جنگیدن، از بین بردن و شکست دادن حریف است. این امر کودک را به ستیزه جویی و پرخاشگری برای رسیدن به اهداف خود سوق می دهد. این در حالی است که کارشناسان با توجه به استفاده و استقبال وسیع کودکان ایرانی از بازی‌های رایانه‌ای که در آن انواع و اقسام روش‌ها و ابزارهای استفاده از خشونت به کودکان آموزش داده می‌شود، هشدار داده‌اند. به گفته این کارشناسان ، متاسفانه بچه‌های ایرانی بازی‌های دارای خشونت‌های اجتماعی و خشونت‌ برای خشونت را که بیش از انواع دیگر بازی‌ها مخربند، دوست دارند.

گم شدن در دنیای مجازی

تصویر سازی زیبا و نزدیک به واقعیت، روایت بسیار قوی داستان و همچنین طراحی شخصیتی ایده آل و محبوب در بازی های موفق ، دنیایی مجازی درذهن بازیکن می آفریند که او را در خودش غرق می کند. بازی های رایانه ای از قدرت تخیل کودک می کاهد و احساسات و هیجان های منفی او را افزایش می دهد. گاهی اتفاقات دنیای بازی در دنیای واقعی کودک تاثیر می گذارد و گاهی او را به فکر فرو می برد که شاید اتفاقات دنیای مجازی در دنیای واقعی هم رخ دهد. این عوامل باعث درگیر شدن ذهن بازیکن و دور کردن او از شخصیت و دنیای اصلی اش می شود.از نمونه های تاثیر شدید این بازی ها در اخلاق نوجوانان و افزایش جرم و جنایت در میان آنها، شاید مربوط به فاجعه سال ۱۹۹۹ باشد. اریک هریس و دیلان کلیبولد، دو دانش آموز سال های اول دبیرستان کلمباین کلرادو، یک روز بهاری با ۲ اسلحه به مدرسه می روند و دیوانه وار ۱۳ نفر از دوستان و معلمان خود را به قتل می رسانند و ۲۳ نفر دیگر را زخمی می کنند. تحقیقات ماموران پلیس پس از دستگیری این دو نوجوان نشان می داد که آنها هفته های پیش از حمله به مدرسه ، مرتب مشغول بازی خشنی به نام ۳ Doom بوده اند. بدین ترتیب، از آنجایی که کودک در سن الگو پذیری است، الگوی نامناسب را جذب کرده و سعی می کند بازی ای که در رایانه انجام داده واغلب خشن است را در زندگی طبیعی خود پیاده کند.

شمشیر دولبه

بازی های رایانه ای دریچه ورود به دنیای" آی تی" هستند و بدون شک نیاز به منطق، تجزیه و تحلیل، دانستن قواعد بازی ، به دست آوردن مهارت های حل مسئله و عبور از موانع دارند. امکانات بی نظیر صدا و تصویر و گرافیک، حل معما و.... قادر است ذهن کاربر را به کار گیرد. علاوه بر مهارت های یادگیری و آشنایی با ریزه کاری های کاربری رایانه های شخصی، بازی ها موجب رقابت و همکاری می شوند و اگر به شکل مناسب ، در کنارمربی و برای رسیدن به هدف های آموزشی به کار گرفته شوند، می توانند در آموزش افراد بسیار موثر باشند.

آزمون و خطا و امکان تصحیح خطاها، راهبرد خوبی برای به دست آوردن مهارت های روزمره زندگی است.با این همه این بازی ها آفاتی هم دارند و تداوم بازى کودکان و نوجوانان در طولانى مدت تاثیرات منفى ای از این قبیل برجاى مى گذارند:

نخست آنکه کودکان و نوجوانان با مشاهده ایفاى نقش هاى مکرر خشونت آمیز در بازى هاى رایانه اى به مرور زمان حساسیت کمترى نسبت به خشونت علیه افراد خواهند داشت و همدردى آنها با قربانیان کمتر خواهد شد.

دوم آنکه به تدریج احساس، طرز تلقى و ارزش هاى آنان در مورد خشونت تغییر کرده و به آن به عنوان یک امر عادى و پدیده عمومى مى نگرند. تغییرات این چنینى در نگرش ها و رفتار بازیگران بازى هاى رایانه اى، هم سلامت فردى خود آنان و هم سلامت فردى جامعه را به خطر مى اندازد.

چه بسا بسیارى از انحرافات و کجروى هاى اجتماعى ناشى از تاثیراتى باشد که این بازى ها بر فکر و جسم بازیگران مى گذارد.

کودکى که هنگام بازى رایانه اى، بارها اقدام به آزار و اذیت و کشتن سایرین مى کند - حتى اگر آنان نقش هاى منفى باشند، از لحاظ فکرى و روحى آمادگى بیشترى برای ارتکاب جرم خواهد داشت. پیشنهاد این است که والدین تاآنجا که می توانند همراه فرزندان خود به کوهستان، باشگاه ها و میادین ورزشی بروند و به بازی های مورد علاقه آنها بپردازند تا انرژی عصبی و روانی آنان تخلیه شده و توجه شان از بازی های رایانه‌ای منحرف شود.