از کوچه پسکوچههای تهران تا ساحل شنژن
دکتر یو گوئیلی*
در دهه پایانی قرن بیستم، برای تحصیل به دانشگاه تهران رفتم و در قلب تمدن پارسی، جاده کهن ابریشم را لمس کردم. آن روزها غرق در اسناد و منابع روابط چین و ایران بودم؛ میدیدم بازرگانان پارسی باستان کالاهای شرق و غرب را تبادل و معامله میکنند و دو تمدن بزرگ از فراز کوهها و دریاها یکدیگر را در آغوش میگیرند. سرشار از گرمای همسایگی منطقهای بودم.
مدتها نگاه من بر این سرزمین گرم آسیای غربی متمرکز بود: به همکاری چین و ایران در ساختن «کمربند و راه» میاندیشیدم و به پایداری ملی ایرانیان در پاسداری از میهن، پس از فراز و نشیبهای زیادشان در پرونده هستهای. تا آن روز در کلاس درس، خردمندان نگاهمان را به دو سوی اقیانوس آرام، به روابط چین و آمریکا، دوختند. آن لحظه، افق گشوده شد. دریافتم دیپلماسی هرگز کاری کوچک و محلی نیست، بلکه صفحهای است که سرنوشت تمام زمین را در برمیگیرد. از همکاری چین و ایران در جاده ابریشم تا ثبات راهبردی چین و آمریکا، یکی نزدیک و یکی دور، یکی منطقه و یکی جهان، همانا لایهلایه پیش رفتن چیدمان راهبردی قدرتهای بزرگ است.
آخرین اخبار را که خواندم؛ دیدم در شنژن، سران چند کشور نشستهاند و درباره راههای پایان جنگ و آرامش مردم گفتوگو میکنند. چین مسوولیت یک قدرت بزرگ جهانی را بر دوش میگیرد، با خرد همزیستی و هماهنگی بدگمانیها را میزداید و اختلافها را با سازوکار گفتوگو مدیریت میکند تا سرنوشت تاریخی «برخورد قطعی قدرتهای بزرگ» به تاریخ بپیوندد. صدای چین رسا و استوار است، طرح چین در خاک ریشه میدواند، و فلسفه شرقی پنجهزارساله به نسخهای برای مدیریت کشمکشهای جهانی بدل میشود.
باز به یاد آوردم که جناب دکتر علی لاریجانی، رئیس پیشین مجلس شورای اسلامی ایران، در سالهای ۲۰۱۳ و ۲۰۱۹ دو بار به چین سفر کرد و نویسنده افتخار داشت دو بار در چین در ارائه ترجمه سخنرانیهای اصلی او سهیم باشد. نظام گفتمان سیاسی او هنوز در ذهنم میچرخد؛ و اندوه من آنجا بیشتر میشود که به یاد لحظه اصابت موشک به محل اقامت ایشان میافتم. دو سخنرانیاش همچون قطرههای باران بر زمین خشک سیاست آبرسانی میکرد. او به همبستگی چین، روسیه و ایران برای موازنه در برابر هژمونی جهانی، امید داشت و به همکاری کشورهای جاده ابریشم برای پاسداری از صلح. اما جنگ بیرحم است، و حمله به خردمندان، این واقعیت خونین را هر لحظه به ما یادآور میشود: صلح هرگز هدیهای طبیعی نیست.
یک سو، دیدار سران با نسیم بهاری؛ سوی دیگر، درخشش موشکها و سایههای جنگ در کشمکشهای ژئوپلیتیک. یک سو، شکوفایی هوش مصنوعی؛ سوی دیگر، نگرانی مردم عادی از جایگزینی شغلهایشان با ماشین. این عصر سرشار از تناقض است و نیز سرشار از امید.
سرانجام نگاه راهبردی خردمندان چین را دریافتم: نخست ژرفاکردن دادوستد تمدنها در منطقه، سپس نگریستن به همزیستی بلندمدت قدرتهای بزرگ؛ با دوستی دوجانبه بهعنوان بنیاد و با حکمرانی جهانی مشترک بهعنوان چشمانداز. ما آموزش میدهیم و انسان میپرورانیم و مهربانی تمدن را انتقال میدهیم؛ ما بیوقفه مینویسیم و اندیشه همزیستی و هماهنگی شرقی را میپراکنیم. این نوشته کوچک و بیتکلف که اندیشهای در خود دارد، با هزاران هزار نیکاندیشی مردم عادی یکی میشود و میتواند سد نامرئی پاسداری از آرامش جهان را بر پا کند. زنگ کاروانها دور میشود، سایه بادبانها از شرق میآید. از کوچهپسکوچههای تهران تا ساحل شنژن، راهی دراز دیدم که تمدن شرق و غرب را به هم میپیوندد. باد خرد شرقی بر چهار سوی جهان بتابد، دستهای قدرتهای بزرگ در دست هم باشد و جنگ در جهان نباشد.
* استاد رشته زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مطالعات زبانهای خارجی پکن


