کشاورزی ایران؛ تولید بیشتر یا خلق ارزش اقتصادی

اقتصاد کشاورزی در تقاطع امنیت غذایی، محدودیت منابع و ضرورت بازارمحوری

تاریخ انتشار: شماره خبر: ۴۳۰۹۷۸۸ کسب و کار

آینده اقتصاد کشاورزی را نمی‌توان صرفا با میزان تولید محصولات سنجید. در شرایطی که محدودیت منابع، تغییرات اقلیمی، دشواری‌های تجارت و ضرورت تأمین پایدار غذا، تصمیم‌گیری در این بخش را پیچیده‌تر کرده است، افزایش بهره‌وری، شناخت بازار، توسعه فرآوری و بازنگری در سیاست‌های حمایتی به ضرورت‌های اقتصاد کشاورزی تبدیل شده‌اند.

اقتصاد کشاورزی در تقاطع امنیت غذایی، محدودیت منابع و ضرورت بازارمحوری

به گزارش دنیای اقتصاد از اصفهان  این مسایل در رویداد جامع اقتصاد و بازرگانی کشاورزی «فرش سبز» استان اصفهان نیز مورد توجه قرار گرفت؛ رویدادی که سخنان مطرح‌شده در آن، تصویری از چالش گذار کشاورزی از تولیدمحوری به سمت ارزش‌آفرینی اقتصادی ترسیم می‌کند.

امنیت غذایی؛ فراتر از افزایش تولید

امنیت غذایی در شرایط امروز، تنها به میزان تولید محصولات کشاورزی وابسته نیست. دسترسی پایدار به غذای کافی، سالم و مغذی، در کنار توان اقتصادی خانوارها، استمرار تولید و کارآمدی زنجیره تأمین، ابعاد گسترده‌تری از این مفهوم را شکل می‌دهد. از این منظر، کشاورزی نه‌تنها یک فعالیت تولیدی، بلکه بخشی از ساختار اقتصادی و امنیت ملی محسوب می‌شود.

محمدجعفر فوده، نایب‌رییس اتاق بازرگانی اصفهان، در رویداد «فرش سبز» با اشاره به اهمیت راهبردی کشاورزی و امنیت غذایی، تأکید کرد که برخلاف بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی، غذا از نیازهایی است که امکان چشم‌پوشی از آن وجود ندارد. وی تغییرات اقلیمی، کمبود منابع آب، بحران‌های اقتصادی و جنگ‌ها را از عوامل مؤثر بر امنیت غذایی دانست و گفت این موضوع با امنیت ملی و آرامش اجتماعی ارتباط مستقیم دارد.

به گفته فوده، کشاورزی امروز به مزرعه و باغ محدود نیست و مجموعه‌ای از فعالیت‌ها، از باغداری، دامپروری، مرغداری و آبزی‌پروری تا تولید نهاده‌ها، صنایع غذایی و تبدیلی، پژوهش، فناوری و تجارت داخلی و خارجی را در بر می‌گیرد. این گستردگی، ضرورت نگاه زنجیره‌ای به اقتصاد کشاورزی را برجسته می‌کند؛ نگاهی که در آن عملکرد یک بخش، به وضعیت سایر حلقه‌های زنجیره وابسته است.

وی تولید و تجارت را دو بخش جدایی‌ناپذیر دانست و بر ضرورت افزایش فرآوری، ارزش افزوده و حضور مؤثرتر در بازارهای جهانی تأکید کرد. در چنین رویکردی، افزایش تولید زمانی به یک دستاورد اقتصادی پایدار تبدیل می‌شود که امکان عرضه، فروش، حفظ کیفیت و دسترسی به بازار نیز فراهم باشد.

سیاست‌گذاری کشاورزی در برابر آزمون منابع و بهره‌وری

یکی از مسائل مطرح در اقتصاد کشاورزی، نحوه ارزیابی فعالیت‌های تولیدی و آثار آن بر منابع کشور است. در شرایط محدودیت آب و انرژی، تصمیم‌گیری درباره حمایت از تولید، نوع محصولات، شیوه‌های کشت و ظرفیت صادراتی، به ارزیابی دقیق‌تر هزینه‌ها و منافع اقتصادی نیاز دارد. با این حال، ارزیابی بخش کشاورزی صرفاً از منظر مصرف منابع نیز نمی‌تواند تصویر کاملی از آثار اقتصادی، اشتغال و درآمد حاصل از فعالیت‌های این بخش ارائه دهد.

بهره‌وری کشاورزی نیز تنها به مدیریت منابع در مزرعه محدود نمی‌شود. دسترسی به فناوری و تجهیزات، سرمایه‌گذاری، سازوکارهای تأمین مالی، ساختار تولید و کیفیت سیاست‌های اقتصادی، در عملکرد بخش و امکان استفاده کارآمدتر از منابع اثرگذارند. از این رو، افزایش بهره‌وری مستلزم نگاه هم‌زمان به عوامل تولید و حلقه‌های مختلف زنجیره ارزش است.

وحید دزفولی، رئیس کمیسیون کشاورزی و صنایع وابسته و عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی اصفهان، در این رویداد با انتقاد از برخی برداشت‌ها درباره مصرف انرژی در گلخانه‌ها و صادرات محصولات کشاورزی، خواستار بررسی کارشناسی این موضوع شد. وی معتقد بود برخی آمار و اطلاعات مطرح‌شده درباره مصرف انرژی و صادرات محصولات کشاورزی با واقعیت‌های این بخش همخوانی ندارد و ظرفیت‌های صادراتی، اشتغال‌زایی و ارزش اقتصادی فعالیت‌های کشاورزی باید در ارزیابی‌ها مورد توجه قرار گیرد.

دزفولی با اشاره به درآمد ارزی حاصل از برخی محصولات گلخانه‌ای، شیرخشک و محصولات لبنی استان اصفهان، بر ضرورت توجه به آثار اقتصادی و اشتغال‌زایی این فعالیت‌ها تأکید کرد. وی پیشنهاد تشکیل کارگروهی تخصصی با حضور مسئولان استان را مطرح کرد تا موضوع مصرف انرژی در گلخانه‌ها و مبانی آماری مرتبط با آن به‌صورت دقیق بررسی شود.

این مطالبه، در سطح سیاست‌گذاری، بر اهمیت ارزیابی اقتصادی فعالیت‌های کشاورزی تأکید دارد؛ ارزیابی‌ای که باید هزینه منابع، درآمد، اشتغال، ارزش افزوده و ظرفیت تجاری محصولات را در کنار یکدیگر قرار دهد. تصمیم‌گیری بر مبنای داده‌های ناقص، می‌تواند به ارزیابی نادرست از مزیت‌ها و محدودیت‌های تولید منجر شود.

محدودیت آب، نفی ظرفیت کشاورزی نیست

محدودیت منابع آب، یکی از مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده در آینده کشاورزی ایران است؛ متغیری که ضرورت تغییر الگوی تولید و افزایش بهره‌وری را برجسته می‌کند. با این حال، چگونگی مواجهه با این محدودیت و نسبت آن با ظرفیت‌های تولیدی کشور، همچنان محل بحث در سیاست‌گذاری کشاورزی است.

حامد یزدیان، نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی، در رویداد «فرش سبز» با انتقاد از نگاه منفی نسبت به ظرفیت‌های کشاورزی کشور، این دیدگاه را مطرح کرد که مشکلات منابع آب نباید به نادیده گرفتن توانمندی‌های اقلیمی، خاک و کشاورزان ایران منجر شود. وی با اشاره به برخی تصمیم‌گیری‌ها در زمینه تأمین گندم، از اعلام‌نشدن قیمت خرید تضمینی در آغاز فصل کشت انتقاد کرد و گفت چنین شرایطی می‌تواند انگیزه تولید داخلی را تضعیف کند.

یزدیان همچنین توسعه کشت قراردادی را یکی از راهکارهای حمایت از تولیدکنندگان دانست. در این الگو، بنگاه‌های تولیدی و بازرگانان می‌توانند پیش از آغاز تولید، محصول کشاورزان را خریداری کنند و با تأمین نقدینگی مورد نیاز، زمینه فعالیت مطمئن‌تر تولیدکنندگان را فراهم آورند.

کشت قراردادی، در صورت طراحی و اجرای مناسب، می‌تواند بخشی از عدم‌قطعیت بازار و تأمین مالی تولید را کاهش دهد؛ هرچند کارآمدی آن به نحوه تنظیم قراردادها، تضمین خرید، تأمین نهاده‌ها و تعهد طرفین وابسته است. پیوند میان تولیدکننده و خریدار، زمانی به تقویت تولید منجر می‌شود که سازوکارهای قراردادی از ثبات و قابلیت اجرا برخوردار باشند.

رویداد فرش سبز با محوریت پیوند اقتصاد کشاورزی، امنیت غذایی، بهره‌وری منابع و توسعه بازار برگزار شد
رویداد فرش سبز با محوریت پیوند اقتصاد کشاورزی، امنیت غذایی، بهره‌وری منابع و توسعه بازار برگزار شد

بازارشناسی؛ تصمیم تولید باید از بازار آغاز شود

یکی از تغییرات ضروری در اقتصاد کشاورزی، عبور از الگوی تولید محصول و جست‌وجوی مشتری در مرحله بعد، به سمت شناسایی نیاز بازار پیش از آغاز تولید است. تفاوت میان فروش و بازاریابی، در همین نقطه آشکار می‌شود؛ فروش به عرضه محصول تولیدشده مربوط است، اما بازاریابی می‌تواند از شناخت مشتری، انتخاب محصول، تعیین کیفیت، قیمت و بازار هدف آغاز شود.

مجید حسنی‌مقدم، مدیرکل تأمین و توزیع نهاده‌های دامی وزارت جهاد کشاورزی، در این رویداد با تأکید بر پیوند تولید و تجارت، شناخت بازار هدف، بازارسازی و مدیریت بازاریابی را از الزامات موفقیت در تجارت محصولات کشاورزی دانست. وی معتقد بود باید محصولی تولید شود که بازار آن از پیش شناسایی شده باشد؛ نه اینکه پس از تولید، جست‌وجوی مشتری آغاز شود.

به گفته حسنی‌مقدم، بازاریابی تنها یافتن بازار هدف نیست، بلکه مجموعه‌ای از فعالیت‌ها برای شناخت نیاز مشتری، ایجاد بازار، بررسی سلیقه مصرف‌کنندگان و حفظ ارتباط با بازار را در بر می‌گیرد. وی همچنین نمایشگاه‌های تخصصی را در این زمینه مؤثر دانست.

این رویکرد در اقتصاد کشاورزی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا تولید محصولات کشاورزی علاوه بر متغیرهای طبیعی، تحت تأثیر سیاست‌های دولتی، ساختار بازار و شرایط اقتصادی قرار دارد. ضرورت مصرف روزانه بسیاری از محصولات غذایی و محدودیت امکان تعویق مصرف، اهمیت مدیریت بازار محصولات کشاورزی را نیز افزایش می‌دهد.

از سوی دیگر، محیط مقرراتی تجارت نیز می‌تواند بر تصمیم تولیدکنندگان و صادرکنندگان اثر بگذارد. تغییرات مقررات ارزی و تجاری، محدودیت‌های صادراتی و دشواری برنامه‌ریزی برای دسترسی به بازار، بر رابطه میان تولید و تجارت اثرگذار است؛ بنابراین بازارمحوری تنها به شناخت مشتری و محصول محدود نمی‌شود و ثبات و پیش‌بینی‌پذیری قواعد تجارت نیز در آن اهمیت دارد.

الگوی کشت؛ بهره‌وری به جای اتکای صرف به حجم تولید

بازنگری در الگوی کشت، یکی از مسیرهای تغییر ساختار تولید کشاورزی است؛ مسیری که هدف آن افزایش تولید با استفاده کارآمدتر از منابع و انطباق فعالیت‌های کشاورزی با شرایط اقلیمی و ظرفیت‌های موجود است. تحقق این هدف، به اطلاعات دقیق، فناوری، پایش مستمر و هماهنگی میان سیاست‌های حمایتی و برنامه‌های تولید نیاز دارد.

در چنین چارچوبی، الگوی کشت فقط ابزار برنامه‌ریزی و نظارت بر تولید نیست؛ می‌تواند مبنایی برای انتخاب اقتصادی محصول، تخصیص منابع و توجه به مزیت‌های منطقه‌ای نیز باشد. تفاوت اقلیم، خاک، منابع آب و امکانات تولید در مناطق مختلف، ضرورت پرهیز از نسخه‌های یکسان برای همه مناطق را برجسته می‌کند؛ هرچند ارزیابی مزیت‌ها باید بر داده‌های قابل اتکا و ملاحظات پایداری منابع استوار باشد.

علیرضا نیکوئی، مسئول کمیته تدوین و دبیر نظارت الگوی کشت ملی، در رویداد «فرش سبز» بر ضرورت افزایش تولید همراه با کاهش مصرف منابع تأکید کرد. وی رصد برخط وضعیت کشاورزی و پایش مستمر تولید را از ابزارهای شناسایی مشکلات و بررسی میزان تحقق برنامه‌ها دانست و به راه‌اندازی مرکز پایش کشاورزی در این زمینه اشاره کرد.

به گفته نیکوئی، در برنامه‌ریزی جدید الگوی کشت، محصولات متناسب با شرایط اقلیمی و منابع موجود، گیاهان دارویی، شیوه‌های متنوع کشت، استفاده از سایبان، توسعه ظرفیت‌های گلخانه‌ای و بخش‌های مختلف آبزی‌پروری مورد توجه قرار گرفته است.

وی همچنین بر جایگاه قانونی الگوی کشت در برنامه‌های توسعه‌ای کشور تأکید کرد و گفت حمایت‌های مرتبط با بخش کشاورزی باید در چارچوب این الگو انجام شود تا حمایت‌ها در امتداد زنجیره تولید قرار گیرد و مراحل مختلف آن را پوشش دهد.

فاصله میان ظرفیت تولید و خلق ارزش

تغییر مسیر اقتصاد کشاورزی، در نهایت به چگونگی تبدیل ظرفیت‌های تولیدی به ارزش اقتصادی پایدار وابسته است. تولید بیشتر، لزوماً به معنای درآمد بیشتر، بازار گسترده‌تر یا بهره‌وری بالاتر نیست. فرآوری، استاندارد، بسته‌بندی، استمرار تأمین، شناخت بازار و دسترسی به مسیرهای تجاری، از عواملی هستند که می‌توانند جایگاه محصولات کشاورزی را در زنجیره ارزش ارتقا دهند.

شایان ناظمی، دبیر رویداد «فرش سبز»، با طرح پرسشی درباره چشم‌انداز کشاورزی استان اصفهان در ۱۰ سال آینده، بر تفاوت میان افزایش تولید و توسعه ارزش‌آفرینی تأکید کرد. وی معتقد بود آینده کشاورزی باید با معیارهایی مانند ایجاد ارزش افزوده، دستیابی به بازارهای جدید، صادرات پایدار و ایجاد فرصت‌های شغلی ارزشمند ارزیابی شود.

به گفته ناظمی، مسئله مهم امروز فاصله میان ظرفیت تولید و ظرفیت خلق ارزش اقتصادی است؛ فاصله‌ای که کاهش آن به افزایش بهره‌وری، توسعه فرآوری، شناخت بازار و توجه به کیفیت، استاندارد، بسته‌بندی و استمرار تأمین نیاز دارد.

اقتصاد کشاورزی برای عبور از تولیدمحوری، به مجموعه‌ای از اصلاحات در سیاست‌گذاری، مدیریت منابع، فناوری، بازار و زنجیره ارزش نیاز دارد. امنیت غذایی، در این چارچوب، نه با افزایش بی‌قیدوشرط تولید، بلکه با تقویت توان اقتصادی زنجیره تأمین غذا و افزایش بهره‌وری منابع قابل پیگیری است. چالش اصلی نیز نه انتخاب میان تولید و تجارت، بلکه ایجاد پیوندی پایدار میان این دو و تبدیل ظرفیت‌های کشاورزی به ارزش اقتصادی است.

رویداد جامع اقتصاد و بازرگانی کشاورزی فرش سبز در اتاق بازرگانی اصفهان به کار خود پایان داد
رویداد جامع اقتصاد و بازرگانی کشاورزی فرش سبز در اتاق بازرگانی اصفهان به کار خود پایان داد

 

ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید
دنیای اقتصادواحد همایش‌ها

رویداد جامع ۱۴۰۵

معدن و صنایع معدنی

۲۲ تا ۲۵ دی‌ماه ۱۴۰۵ تهران، مرکز همایش‌های بین‌المللی ایران‌مال
جزئیات رویداد بازدید از نمایشگاه برای عموم آزاد است
  • ISMCهمایش و نمایشگاه چشم‌اندازصنعت فولاد و سنگ‌آهن
  • NFCهمایش و نمایشگاه چشم‌اندازصنایع فلزات غیرآهنی
  • Digital Mining Conferenceهمایش و نمایشگاهمعدنکاری دیجیتال
ثبت‌نام آغاز شددی‌ماه ۱۴۰۵

جایگاه خود رارزرو کنید

ثبت‌نام انفرادی۹۹٬۰۰۰٬۰۰۰ریال
۱۰٪ کمترثبت‌نام گروهی (هر نفر)۸۹٬۱۰۰٬۰۰۰ریال
دنیای اقتصاد را بعنوان منبع مورد اعتماد خود به گوگل معرفی کنید افزودن