دیپلماسی در وضعیت تعلیق
اهمیت سفر عراقچی به پاکستان در سایه کمرنگ شدن توافق و بازگشت خطر جنگ بررسی شد
دنیای اقتصاد : سفر وزیر خارجه ایران به پاکستان و استقبال کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی (اکو) از ابتکار دو روزه تهران برای پایان دادن به جنگ، بار دیگر دیپلماسی منطقهای را در کانون تحولات تقابل ایران و آمریکا قرار داده است. این تحرکات و سفر امروز سهشنبه، به سلطاننشین عمان در شرایطی دنبال میشود که چشمانداز توافق همچنان مبهم است، احتمال از سرگیری درگیریها از میان نرفته و میانجیگران منطقهای برای جلوگیری از فروپاشی مسیرهای دیپلماتیک تلاش میکنند.
عراقچی در جریان سفر به پاکستان و شرکت در نشست وزیران خارجه اکو از حمایت اعضای این سازمان از ابتکار ایران برای خاتمه کامل و دائمی جنگ خبر داد. کشورهای عضو نیز در بیانیه پایانی نشست، ضمن استقبال از این پیشنهاد، بر ضرورت خویشتنداری، گفتوگو و حمایت از میانجیگری پاکستان و قطر تاکید کردند.
از میانجیگری تا ترتیبات امنیتی منطقه
اهمیت سفر عراقچی صرفا به پیگیری پیشنهاد تهران برای پایان جنگ محدود نمیشود. وزیر خارجه ایران در سخنرانی خود در اجلاس اکو، تحولات اخیر را از زاویه امنیت منطقهای و پیامدهای آن برای اقتصاد و انرژی مورد توجه قرار داد. او با تاکید بر ضرورت تقویت همکاریهای انرژی، خواستار شکلگیری سازوکاری پایدار برای حفاظت از جریان انتقال انرژی و کاهش آسیبپذیری کشورهای منطقه در برابر شوکهای ژئوپلیتیک شد. تاکید عراقچی بر ضرورت گفتوگوی فراگیر با محوریت کشورهای منطقه درباره ترتیبات امنیتی خلیج فارس و تنگه هرمز نیز واجد اهمیت راهبردی است. این موضع را میتوان بخشی از تلاش تهران برای پیوند زدن پایان بحران جاری به بحث گستردهتر درباره معماری امنیتی منطقه دانست؛ رویکردی که بر اساس آن، امنیت آبراههای حیاتی نباید صرفا تابع تصمیمهای قدرتهای فرامنطقهای باشد. موضوعی که با توجه به نقش عمان در مدیریت مشترک تنگه هرمز حائز اهمیت و بخش مهمی از دستورکار سفر به مسقط و دیدار با بدر البوسعیدی خواهد بود.
کانالهای ارتباطی در روزهای ابهام
پاکستان در معادله کنونی از جایگاهی فراتر از یک میانجی برخوردار است. عراقچی در گفتوگو با تلویزیون پاکستان با اشاره به تداوم تلاشهای اسلامآباد برای حل اختلافات ایران و آمریکا، مذاکرات را پیچیده و دشوار توصیف کرد و بر اعتماد تهران به این کشور تاکید داشت. محمد اسحاقدار، وزیر خارجه پاکستان نیز از ادامه تماسهای اسلامآباد با بازیگران اصلی برای یافتن مسیری مسالمتآمیز خبر داد. سفر عراقچی به مسقط برای دیدار با همتای عمانی نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است؛ مجموعهای از رایزنیها که هدف اصلی آن حفظ ارتباطات منطقهای و جلوگیری از تبدیل وضعیت شکننده کنونی به دور تازهای از جنگ است.
اهمیت مرزهای شرقی در معادله فشار
اهمیت پاکستان برای تهران به میانجیگری سیاسی محدود نمیشود. در شرایطی که محدودیتهای دریایی و مالی به ابزارهای اصلی فشار علیه اقتصاد ایران تبدیل شدهاند، تنوعبخشی به مسیرهای زمینی تجارت و ترانزیت اهمیت بیشتری پیدا کرده است. محدودیتهای تردد در برخی گذرگاههای مرزی نیز نشان میدهد که آسیبپذیری مسیرهای زمینی میتواند به یکی دیگر از ابعاد فشار اقتصادی تبدیل شود. در این میان، پاکستان به دلیل موقعیت جغرافیایی و ظرفیتهای تجاری و ترانزیتی، میتواند در حفظ دسترسی ایران به بازارهای منطقهای و توسعه مسیرهای جایگزین نقش موثری داشته باشد. بنابراین، تقویت همکاریهای مرزی، گمرکی و ترانزیتی با اسلامآباد، همزمان واجد کارکرد اقتصادی و راهبردی است. در همین حال، قطر نیز از ادامه تلاشهای خود برای مهار بحران خبر داده است.
محمد بنعبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر و وزیر خارجه این کشور، با اشاره به رایزنیهای دوحه با تهران و واشنگتن، تاکید کرده که این تلاشها تاکنون مانع خروج اوضاع از کنترل شده است. او ضمن دشوار دانستن دستیابی به توافقی ایدهآل، بر ضرورت رسیدن به تفاهمی قابل قبول برای کاهش تنش تاکید کرد. تماس تلفنی عراقچی و سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، درباره راههای حلوفصل بحران نیز نشاندهنده تداوم رایزنیها در سطح بینالمللی است. در مجموع، سفر عراقچی به پاکستان و عمان را باید بخشی از تلاش تهران برای حفظ ابتکار دیپلماتیک در سایه رویکردهای متناقض ترامپ دانست که نه مسیر توافق به نتیجه رسیده و نه خطر بازگشت به جنگ برطرف شده است. در این وضعیت تعلیق، دیپلماسی بیش از آنکه در مسیر دستیابی سریع به توافق حرکت کند، نقش ابزاری برای مهار بحران و جلوگیری از تشدید تقابل دارد.


