ترامپ و بازی انتظار
دنیای اقتصاد : ترامپ با بی‌میلی به توافق و حفظ محاصره دریایی، به امید فرسایش اقتصادی ایران نشسته است؛ راهبردی که توقف جنگ را به معنای پایان بحران نمی‌داند. اظهارات تازه وزیر خارجه آمریکا، در ۱۳ نوامبر درباره بی‌نیازی واشنگتن از اقدام نظامی بیشتر، در کنار تصمیم ترامپ برای به حاشیه بردن ونس از مسیر مذاکرات، نشانه تغییر در رویکرد آمریکا به ایران است. به نظر می‌رسد کاخ سفید در مقطع کنونی نه به دنبال از سرگیری جنگ گسترده است و نه برای دستیابی به توافق عجله دارد؛ بلکه می‌خواهد با حفظ محاصره دریایی و فشار اقتصادی، تهران را در موقعیتی قرار دهد که در نهایت ناچار به پذیرش شرایط واشنگتن شود. این وضعیت را می‌توان نوعی «بازی انتظار» توصیف کرد؛ راهبردی که در آن آمریکا امیدوار است زمان به سودش عمل کند و فشار اقتصادی، بدون نیاز به عملیات نظامی تازه، اهدافی را محقق کند که پیش‌تر با جنگ دنبال می‌شدند.
روبیو در سخنرانی ۱۳ نوامبر خود در انجمن فدرالیست‌ها مدعی شد که فشار اقتصادی واردشده به ایران چنان گسترده است که در شرایط فعلی نیازی به اقدام نظامی وجود ندارد. استدلال دولت ترامپ این است که محدود شدن صادرات نفت و تداوم محاصره دریایی، اقتصاد ایران را به اندازه‌ای تحت فشار قرار داده که واشنگتن می‌تواند فعلا از تشدید نظامی خودداری کند. البته این به معنای کنار گذاشتن گزینه نظامی نیست؛ آمریکا همچنان مدعی است که در صورت عبور ایران از خطوط قرمز، آماده اقدام خواهد بود. در واقع، واشنگتن در حال تغییر اولویت ابزارهای فشار است: تهدید نظامی حفظ می‌شود، اما محاصره و فرسایش اقتصادی در مرکز راهبرد قرار می‌گیرد. این رویکرد برای ترامپ از دو جهت اهمیت دارد؛ هم امکان پرهیز از هزینه‌های جنگ جدید را فراهم می‌کند و هم به او اجازه می‌دهد بدون امتیازدهی به تهران، ادعای حفظ دستاوردهای نظامی را مطرح کند.
یکی از مهم‌ترین نشانه‌های این تغییر، کنار رفتن جی‌دی ونس از پرونده مذاکرات است. ترامپ روز پنج‌شنبه اعلام کرد آمریکا دیگر به توافق با ایران نیاز ندارد و از ونس خواست تمام توجه خود را به پرونده مبارزه با فساد و بررسی عملکرد دولت‌های محلی دموکرات‌ها معطوف کند. این تصمیم را نمی‌توان لزوما به معنای تعطیلی کامل دیپلماسی دانست. قطر همچنان در تلاش است توافقی موقت برای بازگشایی تنگه هرمز و فراهم کردن زمینه مذاکرات بعدی ایجاد کند. الجزیره هم مدعی سفر احتمالی عراقچی به پاکستان شده است. با این حال، کنار گذاشتن ونس نشان می‌دهد کاخ سفید فعلا تمایلی ندارد مذاکرات مستقیم در سطح عالی را به اولویت خود تبدیل کند. به نظر می‌رسد ترامپ مذاکره را امتیازی می‌بیند که باید در شرایط مناسب و از موضع فشار دنبال شود، نه ضرورتی فوری برای پایان دادن به جنگ.
در این میان، محاصره دریایی مهم‌ترین اهرم واشنگتن باقی مانده است. ترامپ معتقد است آمریکا ابزارهای لازم برای فشار بر تهران را در اختیار دارد و ضرورتی برای عقب‌نشینی ندارد. با این حال، تنگه هرمز همچنان یکی از نقاط آسیب‌پذیر این راهبرد است. بازگشت نسبی جریان نفت به سطح پیش از جنگ، به معنای حل مساله امنیت کشتیرانی نیست و تداوم اختلال‌ها نشان می‌دهد آمریکا نیز برای حفظ وضع موجود ناچار به صرف هزینه نظامی و اقتصادی است. تحلیل دیوید سنگر در نیویورک‌تایمز بعد مهم دیگری از این تحولات را روشن می‌کند: ترامپ ظاهرا در حال بازتعریف معنای پیروزی است. جنگ با اهداف حداکثری، از جمله تعیین تکلیف برنامه هسته‌ای و محدود کردن توان موشکی ایران، آغاز شد؛ اما اکنون دولت آمریکا به نظر می‌رسد به نتیجه‌ای محدودتر رضایت داده است: باقی ماندن مواد هسته‌ای ایران زیر آوار و جلوگیری از دسترسی تهران به آنها، دست‌کم در شرایط فعلی.
با این حال، مساله هسته‌ای همچنان حل‌نشده باقی مانده است. از این منظر، توقف حملات را نمی‌توان معادل دستیابی به اهداف اولیه جنگ دانست. سوزان مالونی، کارشناس موسسه بروکینگز، نیز با اشاره به همین تناقض می‌گوید ممکن است ترامپ کارش با ایران تمام شده باشد، اما ایران کارش با ترامپ تمام نشده است. مساله اصلی این است که بازی انتظار دوطرفه است. آمریکا امیدوار است فشار اقتصادی تهران را به عقب‌نشینی وادار کند؛ در مقابل، ایران نیز می‌تواند با حفظ اهرم تنگه هرمز، بازسازی توان موشکی و پهپادی و خودداری از امتیازدهی هسته‌ای، منتظر تغییر شرایط بماند. آنچه شکل گرفته، نوعی بن‌بست فعال است که به تعبیر واشنگتن پست با اظهارات متناقض ترامپ، خاورمیانه در وضعیتی نامعلوم نسبت به مسیر پیشِ رو رها شده است.
