ابتکار پزشکیان و عراقچی برای انتخاب قالیباف به ریاست تیم مذاکرات/ چه کسی غیر از او می‌توانست در چهلم رهبری شهید با آمریکایی‌ها مذاکره کند که در داخل بر او انگ نزنند؟

« تیم مذاکره کنندۀ ایران ۶ نفره است و مسؤولیت آن را من بر عهده دارم. این که آمریکایی‌ها می گویند نمی‌دانیم در ایران با چه کسی باید مذاکره کنیم بخشی از عملیات روانی آنهاست. چون مشخص است که مسؤولیت مذاکرات با چه کسانی است. اگر ترامپ بخواهد بار دیگر به ایران حمله کند هم شکست خواهد خورد و هم در آمریکا استیضاح خواهد شد.»

اینها تازه‌ترین سخنان محمد باقر قالیباف رییس مجلس شورای اسلامی است و در نفی شایعات کنار گذاشته شدن او از مذاکرات با آمریکا که بعد از نامۀ ونس به محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی قوت گرفته بود.

این نوشته دربارۀ مذاکرات و فرجام آن نیست. دربارۀ آقای قالیباف و عملکرد او هم نیست. دربارۀ ایدۀ هوش‌مندانۀ انتخاب او به ریاست تیم مذاکرات است که رادیکال های مجلس را خلع سلاح کرد.

اصل ایده گویا از آقای عراقچی وزیر خارجه بوده ( حسب آنچه در مصاحبه مشهور با جواد موگویی گفته بود). پیشنهادی که با استقبال سریع مسعود پزشکیان روبه رو شد. اهمیت موضوع در فقرات زیر است:

اول به یاد آوریم که حملۀ آمریکا و اسراییل به ایران در ساعت ۹:۴۵ دقیقه صبح ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ و هدف قرار دادن رهبری عالی و فرماندهان ارشد نظامی در حالی رخ داد که ایران سرگرم مذاکره بود و عباس عراقچی وزیر خارجه کمی آن سو‌تر منتظر بود تا گزارش را نه به شخص رهبری که با واسطه به ایشان ارایه کند و شب قبل از «سازنده» بودن مذاکرات گفته بود. (‌کلمه «سازنده» البته خوش‌بختانه دیگر به کار نمی‌رود چون معنی آن لوث شده و واجد مفهوم خاصی نیست و بازی با واژگان است و ژست دیپلماتیک.)

از این رو یکی از نگرانی‌ها بعد از شروع جنگ این بود که چه کسی مذاکره کند و چه کسی جرأت می‌کند به مذاکره برود تا انگ مذاکره با قاتل رهبر بر او ننشیند؟ نوبت قبل که عباس عراقچی در تیر ۱۴۰۴ قبول آتش‌بس را اعلام کرده بود آماج انتقاد قرار گرفت و این بار اوضاع پیچیده‌تر هم شده بود چون تماس با رهبری جدید و کسب تکلیف از ایشان هم به دلایل امنیتی آسان نبود.

در این فضا او به رییس جمهوری پیشنهاد کرد مسؤولیت مذاکرات را به محمد باقر قالیباف بسپارد و می‌توان حدس زد چرا پزشکیان به سرعت استقبال کرد.

نخست به این خاطر که قالیباف رییس مجلس است. رییس مجلس استصوابی که به مجلس انقلابی شهرت یافته بود. مهم‌ترین مخالفان مذاکره در همین مجلس بودند و هستند. وقتی مجلس به تشخیص شورای عالی امنیت ملی از بیم حملۀ موشکی و پهپادی تعطیل و به روایتی پلمب شد و رییس منتخب اکثریت نمایندگان مسؤولیت مذاکرات را بر عهده گرفت هر انتقاد تندروهای مجلس به سوی خودشان بازمی‌گشت!

دوم به این سبب که محمد باقر قالیباف از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران بوده و هر چند با لباس نیروی انتظامی و خلبانی و غیر نظامی شناخته‌شده‌تر است اما سردار سپاه است.

سوم این که از حامیان برجام نبوده هر چند در آغاز برجام تبریک گفت ولی بعدتر در زمرۀ منتقدان آن به حساب آمد.

چهارم آن که دست تندروهای مجلس زیر ساطور او بود و بارها میکروفون‌شان را قطع کرده بود. این بار البته صورت مسأله را پاک کردند و کلا مجلس از تالار به لپ‌تاپ منتقل شد و گفتند همین که از این اداره به آن اداره دولتی سر می‌زنید یعنی دارید نظارت می‌کنید! نظرات‌تان را هم در فضای مجازی مطرح کنید. قالیباف البته اینها را نگفت ولی بستن مجلس همین پیام را داشت.

وجه پنجم این که آقای قالیباف اشتهای سیاسی زیادی دارد و حس می‌کند به آنچه حق خود می‌دانسته نرسیده است. او در سال ۹۲ این احساس را علنی کرد. چندان که وقتی خبر کاندیداتوری هاشمی رفسنجانی چند باره را شنید برآشفت و گفت ایشان ۸ سال رییس جمهور بوده و یک بار هم در سال ۸۴ شرکت کرده این بار چرا برگشته و البته هرگز حدس نمی‌زد شورای نگهبان به خواست وزیر اطلاعات احمدی‌نژاد یکی از مؤسسین جمهوری اسلامی را فاقد صلاحیت ریاست همین جمهوری اسلامی اعلام کند!

هر بار لب آب رفته و تشنه بازگشته و از هیچ انتخابات ریاست جمهوری‌یی طرفی نبسته. مسؤولیت مذاکرات در غیاب رهبری شهید و در فضای مبهم می‌توانست او را در اذهان همان « ناپلئون بناپارت» ی معرفی کند که سال‌هاست سعید لیلاز از آن سخن می گوید.

نکتۀ ششم هم این که قبول این مسؤولیت جدای اشتهای سیاسی و طلب قدرت شجاعتی هم می‌طلبید که از هر که برنمی‌آمد. هم به خاطر احتمال بالای ترور و هم انگ‌های داخلی و هنوز هم اگر قرار بر حملۀ دیگر اسراییل باشد او یکی از اهداف است شاید بیش از رییس جمهور پزشکیان.

یادمان نرود در آن زمان هر که مسؤولیتی می‌پذیرفت در واقع خود را سیبل ترور اسراییل قرار داده بود و در اصطلاح مشهور حلوا پخش نمی‌کردند تا طمع شیرین‌کامی در میان باشد. در نظر آوریم آنها حتی علی لاریجانی و کمال خرازی را ترور کردند در حالی که نظامی نبودند و بیشتر چهرۀ مذاکراتی داشتند.

 مهم‌تر از همه چه کسی غیر قالیباف می‌توانست در چهلم رهبری شهید با آمریکایی‌ها مذاکره و با ونس در اسلام‌آباد رو‌به‌رو شود که در داخل بر او انگ نزنند؟ حسن روحانی تلفنی با اوباما یی که قاتل سردار سلیمانی و آیت‌الله خامنه‌ای هم نبود گفت‌و‌گو کرد و در بازگشت به سوی او کفش پرتاب کردند. حساب کنید با کسی غیر قالیباف که با آمریکایی‌ها مذاکره کند چه می‌کردند. ( با محمد جواد ظریف که این همه خدمت کرده چه کردند؟ در حالی که هنوز به برجام استناد می‌شود و اگر برجام نبود همین چین و روسیه حمایت نمی‌کردند ولی به او هم فحش می‌دهند. بامزه این که در همین هفته گذشته علم‌الهدا ی مشهد در مذمت دموکرات‌های آمریکا گناه آنان را این دانست که برجام را امضا کردند! حافظۀ ما را به اندازه جلبک پنداشته شاید! چرا که به یاد داریم در سه سالی که داماد مرحوم ایشان رییس جمهوری بود و دخترشان هم نفوذ زیادی در دولت داشت می‌توانست در نمازجمعه مشهد یا خصوصی از آقای رییسی بخواهد ایران هم برجام را رها کند و نخواست.) 

چه اصل ایده را از عراقچی بدانیم و چه ابتکار پزشکیان مربوط به کلیت دولت است و شاید دیگر مقامات و خود قالیباف در برابر عمل انجام شده قرار گرفتند ولی هوش‌مندانه بود و هوش‌مندانه‌تر این که مذاکرات را او انجام داد در حالی که در فینال امضای مسعود پزشکیان پای تفاهم نامۀ ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ است.

با این حال قالیباف تجربه سیاسی لاریجانی و خرازی و ظریف را نداشت تا پیش‌بینی کند اولا امضای نهایی به او سپرده نخواهد شد و باز تا لب رود می‌رود و آن سو نه. ثانیا پیش‌بینی نمی‌کرد محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی شود تا در سایه او قرار گیرد. هر که غیر از آقای رضایی بود از او سر بود ولی آقامحسن فرمانده او در دوران خدمت در سپاه بوده است.

ثالثا تعبیر «علی‌الاصول» هم او را به مشکل انداخت. اگر می‌خواست ژست انقلابی‌گری بگیرد مانند مواضعی که در دوران حسن روحانی اتخاذ می‌کرد بر او خرده می‌گرفتند مگر تفاهم‌نامه محصول مذاکراتی نیست که خود شما هدایت کردید؟ بر چه خرده می‌گیرید؟ اگر می‌خواست مخالفت کند در مقابل رهبری تصور می‌شد.

قطعا موضع «علی‌الاصول» را پیش‌بینی نمی‌کرد از این رو نتوانست مانند پزشکیان به صراحت دفاع کند چرا که رییس جمهوری بی‌لکنت گفت رهبری جدید تصمیم‌گیری در این زمینه را به شورای عالی امنیت ملی سپردند منتها با این تأکید که نظامی‌ها هم رأی بدهند و از ۱۳ نفر ۱۲ نفر رأی دادند و نسبت ۱۲ به ۱۳ از دو سوم هم بیشتر است. قالیباف نمی‌توانست با تفاهم‌نامه مخالفت کند چون هم حاصل مذاکرات خود او بود و هم رأی داده بود و مخالفت یعنی هم سویی با سعید جلیلی‌ یی که به خاطر رییس جمهوری نشدن او دو بار با او در سال‌های ۹۲ و ۱۴۰۳ رقابت کرده بود.

عراقچی و پزشکیان با انتخاب قالیباف به مسؤولیت مذاکرات احتمال مخالفت نهاد نظامی و مجلس با روند گفت‌و‌گوها را حنثی کردند و از این حیث ایدۀ آن مهم‌تر از قبول آن از جانب قالیباف بود.

 ابتکار قالیباف برای توجیه این بود و هست که این شعار را انتخاب کرده که هم آمادۀ مذاکره‌ایم و هم جنگ و تنها بر دیپلماسی تأکید ندارد و این‌گونه با مردان دیپلماتیک مرزبندی می‌کند هر چند آنها هم این عبارت را تکرار می‌کنند.

انتخاب قالیباف و تعطیلی مجلس دهان تندروهای مجلس را بست و امکان تحریک و تحرک را از آنها سلب کرد. پروسه‌ای که به زندان انداختن صدای بلند آنان – حمید رسایی - آن را کامل کرد تا صدای اعتراضی از مجلس برخاسته نشود و عملا مجلسیان را واداشت سرگرم امور فرعی باشند و طرح‌های سلبی خودشان را دنبال کنند. دنبال نفوذ در بین هنرمندان و اهل فکر بگردند و بخواهند از وزارت ارتباطات در فضای مجازی سلب مسؤولیت کنند و شورای عالی و مرکز ملی فضای مجازی را آقا بالا سر وزیر ارتباطات کنند و از این جور کارها اما از مذاکرات کنار گذشته شده‌اند و تنها دل‌خوشی‌شان این است که آقا محسن کوتاه نمی‌آید.

به همین خاطر وقتی برخی‌شان مثل آن نماینده جوان طرح استیضاح عباس عراقچی را در سامانه ثبت کردند بیشتر اسباب خنده شد چون وزیر خارجه عضو تیمی است که ریاست آن با رییس مجلس است و چگونه توقع دارند قالیباف آن بالا بنشیند تا عضو تیم او را استیضاح کنند؟

تکرار می‌کنم قالیباف استقبال کرد اما قطعا آن سه فقره را پیش‌بینی نمی‌کرد: امضای پزشکیان پای سند به جای او، اعلامیه « علی‌الاصول» و انتصاب محسن رضایی به جای محمد باقر ذوالقدر که دوباره نقش دبیر شورای عالی امنیت ملی را پررنگ کرد چون در زمان ذوالقدر به جای دبیر صحبت از رییس شورای عالی امنیت ملی بود و حتی مسعود پزشکیان در فرمان تشکیل ستاد راهبری فضای مجازی این گونه امضا کرد: رییس جمهوری و رییس شورای عالی امنیت ملی.

آقای قالیباف البته به عنوان مسؤول ارشد پی گیری قرارداد با چین هم انتخاب شده و گفته رهبری در دیدار اخیر در این باره نکاتی را یادآور شدند.

چینی‌ها سه انتقاد مشخص از ایرانی‌ها داشتند. اول این که نمی‌دانند مشخصا با کی طرف هستند. ثانیا هر گاه درهای غرب به روی شما بسته می‌شود سراغ چین می‌آیید و اصطلاحا ته دل‌مان با آنها نیست و سوم این که مقامات ایرانی دهان قرصی ندارند و همین آنها را در مقابل آمریکایی‌ها به مشکل می اندازد.

حالا قرار داد ۲۵ ساله بسته‌اند تا بگویند اگر با آمریکای دموکرات‌ها هم کنار بیاییم چین شریک اول ماست. همچنین قالیباف با اختیار تام از رهبری مسؤولیت دارد. فارغ از این که چه دولتی بر سر کار باشد. و این که رازداری می‌کنیم و نمی‌گوییم دنبال خرید سامانه‌های پدافندی هستیم!

 با این اوصاف وقتی آقای قالیباف به الجزیره گفته مسؤولیت تیم مذاکرات با اوست هم یادآور تصمیم پزشکان یا پیشنهاد عراقچی است و هم می توان این سخن بهزاد نبوی رییس پیشین و همچنان با نفوذ جبهۀ اصلاحات را نقل کرد که گفته « حرکت‌های فعلی قالیباف مورد تأیید اصلاح طلبان است.»