تقویت روابط تهران و مسکو
دنیای اقتصاد: جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، نگاه تهران به مسکو را وارد مرحله تازه‌ای کرده است. روسیه که در بخشی از محافل سیاسی و اجتماعی ایران شریکی غیرقابل اتکا تلقی می‌شد، اکنون بیش از گذشته بازیگری مهم در پشتیبانی نظامی، بازسازی توان دفاعی و تقویت بازدارندگی ایران به شمار می‌رود. چتم‌هاوس در گزارشی، ضمن بررسی این تحول، آن را نتیجه تغییر محاسبات امنیتی در ایران پس از جنگ می‌داند؛ هرچند که ارزیابی می‌کند نزدیکی دو کشور به معنای رفع همه تردیدها درباره مسکو نیست.
روند تقویت روابط تهران و مسکو با چند دیدار در سطح عالی‌رتبه دنبال شد. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران در ابتدای اکتبر در ترکمنستان با ولادیمیر پوتین، همتای روس خود دیدار کرد. پس از آن نیز سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ به تهران سفر و با سید عباس عراقچی، همتای ایرانی خود، پزشکیان و محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، دیدار کرد. سپس دبیر شعام در سفری از پیش تعیین نشده به مسکو سفر کرد. این گفت‌وگوها بر توسعه همکاری‌های انرژی، حمل‌ونقل و پیشبرد توافق جامع راهبردی دو کشور متمرکز بود.
پزشکیان ۲۷ اکتبر نیز بار دیگر در مسکو با پوتین دیدار کرد؛ دیداری که در آن طرفین بر تداوم همکاری‌های دوجانبه تاکید کردند. این روند با تماس محسن رضایی با پوتین و همچنین سفر وی به مسکو و دیدار با رئیس‌جمهور روسیه در کرملین ادامه یافت. با این حال، رابطه تهران و مسکو همواره با بدبینی‌هایی همراه بوده است. چتم‌هاوس ادعا می‌کند از اواخر سال ۲۰۲۲ و همزمان با مطرح شدن موضوع استفاده روسیه از پهپادهای ایران در جنگ با اوکراین، در تهران این پرسش مطرح بود که مسکو در برابر چنین حمایتی چه پشتیبانی موثری به ایران ارائه کرده است.
این تردیدها تنها به بُعد اقتصادی حمایت‌ها محدود نمی‌شد. به نوشته چتم‌هاوس، برخی این موضوع را مطرح کرده‌اند که روسیه تلاش کرده تا ایران را به جنگ اوکراین بکشاند، برخی دیگر نیز هشدار داده بودند که مسکو ممکن است از تهران به عنوان برگ چانه‌زنی در مذاکرات با واشنگتن بر سر اوکراین استفاده کند. منتقدان دیگری نیز به عدم حمایت موثر روسیه در جنگ ۱۲روزه از ایران اشاره کردند. با وجود این سابقه، جنگ اخیر ارزیابی بخشی از ساختار سیاسی و امنیتی ایران از ارزش همکاری با روسیه را تغییر داده است. چتم‌هاوس با استناد به گزارش‌هایی درباره ارائه اطلاعات از مواضع نظامی آمریکا، تصاویر ماهواره‌ای و قطعات تسلیحاتی از سوی روسیه به ایران، ارزیابی می‌کند که این حمایت‌ها جایگاه طرفداران همکاری نزدیک‌تر با مسکو را تقویت کرده است. این موضوع همچنین نشان می‌دهد که همکاری با روسیه صرفا راهی برای کاهش فشار تحریم‌ها نیست و می‌تواند در بازسازی پدافند هوایی، زیرساخت موشکی و صنایع دفاعی نقش داشته باشد.
دیدار سرلشکر رضایی با پوتین در کرملین نیز تازه‌ترین تحول در این مسیر بود. دبیر شعام در این سفر پیام رهبر انقلاب را به رئیس‌جمهور روسیه منتقل کرد و گفت که مذاکرات بر مسائل منطقه‌ای، ترتیبات امنیتی پس از جنگ و همکاری‌های دوجانبه متمرکز بوده است. به گفته رضایی، دو طرف درباره شکل‌گیری ترتیبات امنیتی منطقه‌ای بدون مداخله قدرت‌های خارجی رایزنی کردند. با این همه، نزدیکی فزاینده دو کشور را نباید با شکل‌گیری اتحاد دفاعی الزام‌آور یکی دانست. چتم‌هاوس استدلال می‌کند که مقام‌های ایرانی همچنان نسبت به اولویت دادن روسیه به منافع خود و نبود تضمین امنیتی متقابل محتاط خواهند بود. براساس این گزارش، توان مسکو برای پاسخ‌گویی به نیازهای ایران نیز به‌دلیل جنگ اوکراین و فشار بر صنایع دفاعی‌اش محدود است. بنابراین، این جنگ روسیه را به ضامن امنیت ایران تبدیل نکرده، اما جایگاه آن را در محاسبات راهبردی تهران ارتقا داده و همکاری با مسکو را به ضرورتی پررنگ‌تر برای بازسازی و بازدارندگی بدل کرده است.
