پیوند بازار سرمایه با توسعه انرژی‌های تجدید پذیر
سولار فارابی، نخستین صندوق پروژه نیروگاه خورشیدی کشور که راهی متفاوت را برای تأمین مالی ساخت نیروگاه در بازار سرمایه باز کرده است، پس از جذب هزار میلیارد تومان در مرحله نخست، اینک برای پذیره‌نویسی دو هزار میلیارد تومانی، آماده می‌شود.
در نشست خبری معرفی و تشریح برنامه‌های صندوق پروژه سولار فارابی، مدیران این صندوق و فعالان حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر، ضمن تشریح روند اجرای دو نیروگاه خورشیدی در استان سیستان و بلوچستان، از پیشرفت پروژه‌ها فراتر از برنامه زمان‌بندی و تأمین بخش عمده تجهیزات خبر دادند و موضوعاتی همچون ساختار صندوق پروژه، مزیت‌های سرمایه‌گذاری در انرژی خورشیدی، معافیت‌های مالیاتی، نحوه فروش برق، تأمین ارز و چشم‌انداز بازدهی سرمایه‌گذاران مورد بررسی قرار گرفت.
۱۳ سال معافیت مالیاتی،از مزیت‌های اقتصادی پروژه
حسین نراقی، رئیس هیات‌مدیره صندوق پروژه سولار، دراین نشست با اشاره به مسیر طی‌شده برای راه‌اندازی این صندوق اعلام کرد که فرآیند تأسیس و دریافت مجوزهای لازم حدود یک سال زمان برده است و براساس برنامه اعلام‌شده، دو نیروگاه خورشیدی با مجموع ظرفیت ۴۰ مگاوات، هر یک با ظرفیت ۲۰ مگاوات، در مناطق میرجاوه و خاش استان سیستان و بلوچستان احداث خواهند شد. وی در تشریح وضعیت اجرایی پروژه‌ها گفت: هر دو نیروگاه از نظر برنامه زمان‌بندی در شرایط مطلوبی قرار دارند و حتی از برنامه پیش‌بینی‌شده در طرح توجیهی جلوتر هستند و مجموع منابع مورد نیاز برای اجرای این دو پروژه حدود سه هزار میلیارد تومان برآورد شده که یک هزار میلیارد تومان آن در مرحله نخست پذیره‌نویسی تأمین شده و دو هزار میلیارد تومان دیگر از طریق مرحله دوم پذیره نویسی انجام خواهد شد.
وی یکی از دلایل اصلی این پیشرفت را هم‌زمانی تأمین منابع مالی و تخصیص ارز موردنیاز برای خرید تجهیزات عنوان کرد و افزود: معمولاً میان تأمین مالی پروژه و تخصیص ارز فاصله زمانی وجود دارد، اما در این طرح، این دو فرآیند تقریباً هم‌زمان انجام شد و این موضوع امکان سفارش‌گذاری سریع تجهیزات اصلی را فراهم کرد.
به گفته نراقی، عملیات اجرایی نیروگاه میرجاوه آغاز شده و نصب سازه‌ها در جریان است و براساس برنامه‌ریزی اولیه، این نیروگاه در خرداد سال ۱۴۰۶ به بهره‌برداری خواهد رسید. پروژه خاش نیز با فاصله زمانی اندکی در حال اجراست و بهره‌برداری آن برای مردادماه سال آینده پیش‌بینی شده است.
رئیس هیئت‌مدیره صندوق سولار در خصوص معافیت‌های مالیاتی پروژه‌ها نیز اظهار کرد: هر دو نیروگاه در مناطق محروم و کمترتوسعه‌یافته قرار گرفته‌اند و براساس قوانین، از ۱۰ سال معافیت مالیاتی برخوردار خواهند بود که سه سال معافیت تشویقی نیز برای این مناطق به آن اضافه می‌شود که این ۱۳ سال معافیت مالیاتی، می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر سودآوری طرح داشته باشد و بخش بیشتری از درآمد حاصل از فروش برق را به سود خالص تبدیل کند.
وی همچنین درباره دلایل انتخاب مناطق میرجاوه و خاش گفت: میزان تابش خورشید، یکی از مهم‌ترین معیارهای انتخاب محل احداث نیروگاه است، چون شمال استان سیستان و بلوچستان از نظر تابش خورشیدی ظرفیت مناسبی دارد و در کنار آن، برخورداری از معافیت‌های مالیاتی و نزدیکی به پست‌های برق با ظرفیت مناسب برای اتصال به شبکه نیز در انتخاب محل پروژه اهمیت داشته است. نراقی در ادامه با اشاره به سابقه فعالیت مجموعه در این استان گفت: مجموعه توسعه‌دهنده پروژه پیش از این نیز چند نیروگاه خورشیدی در سیستان و بلوچستان احداث کرده و تجربه فعالیت در این منطقه را دارد. وی تأکید کرد که استفاده از ظرفیت مردم محلی و جلب همراهی بزرگان منطقه از ابتدای اجرای پروژه، یکی از اصول فعالیت مجموعه بوده است.
به گفته وی، بخش قابل‌توجهی از نیروهای موردنیاز پروژه از میان نیروهای بومی انتخاب می‌شوند و در بخش‌های مختلف اجرایی، فنی، کارگری و نگهبانی فعالیت دارند. همچنین تجربه احداث نیروگاه‌های قبلی نشان داده است که آموزش نیروهای محلی می‌تواند به توسعه مهارت‌های تخصصی و ایجاد اشتغال پایدار در منطقه کمک کند.
ناترازی برق و افزایش تقاضا برای انرژی تجدیدپذیر
محمدامین زنگنه، دبیر انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر ایران، نیز از دیگر سخنرانان این نشست، با تشریح وضعیت صنعت برق کشور، ناترازی انرژی را یکی از عوامل اصلی افزایش تقاضا برای برق تجدیدپذیرعنوان کرد و با اشاره به اینکه کشور در دو بازه زمانی تابستان و زمستان با محدودیت تأمین انرژی مواجه است، گفت: براساس آمار وزارت نیرو، در دوره اوج مصرف تابستان، میزان ناترازی برق کشور به حدود ۱۵ هزار مگاوات می‌رسد. این در حالی است که ظرفیت شبکه برق کشور حدود ۱۰۰ هزار مگاوات است. زنگنه ادامه داد: در تابستان، محدودیت تولید برق موجب می‌شود صنایع برای جلوگیری از قطعی برق به سمت خرید برق از تابلو سبز یا سایر تابلوهای معاملاتی بورس انرژی حرکت کنند که همین مسئله می‌تواند زمینه افزایش تقاضا و قیمت برق تجدیدپذیر را فراهم کند. وی با اشاره به احتمال تشدید محدودیت تأمین گاز در فصل زمستان نیز اظهار کرد: در کنار ناترازی تابستانی، پیش‌بینی می‌شود کشور در زمستان نیز به دلیل محدودیت دسترسی نیروگاه‌ها به سوخت با چالش‌هایی مواجه شود،بنابراین، مسئله ناترازی انرژی فقط به فصل گرم سال محدود نیست.
دبیر انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر ایران همچنین به الزامات قانونی صنایع برای تأمین بخشی از برق مصرفی خود از منابع تجدیدپذیر اشاره کرد و گفت: براساس ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان، صنایع بالای یک مگاوات مکلف هستند بخشی از برق مصرفی خود را از تابلو سبز بورس انرژی تأمین کنند که این سهم در سال جاری ۴ درصد و سال آینده ۵ درصد خواهد بود.
به گفته وی، از سال ۱۴۰۷ نیز صنایع و برخی مصرف‌کنندگان تجاری مشمول الزام تأمین ۱۵ درصد برق مصرفی از منابع تجدیدپذیر خواهند شد که در صورت اجرا نشدن این تعهدات، هزینه‌هایی براساس نرخ سوخت صادراتی برای آنها محاسبه خواهد شد.
زنگنه تأکید کرد: مجموعه این الزامات قانونی در کنار ناترازی موجود، می‌تواند تقاضای پایداری برای برق سبز ایجاد کند و چشم‌انداز فعالیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر را در سال‌های آینده تحت تأثیر قرار دهد.
بازدهی پیش‌بینی‌شده ۵۰ تا ۶۰ درصدی
یکی از موضوعات مهمی که دراین نشست مطرح شد، نرخ بازدهی پیش‌بینی‌شده صندوق سولار و میزان اطمینان به تحقق آن بود که براساس توضیحات ارائه‌شده در این نشست، بازدهی پیش‌بینی‌شده صندوق در محدوده ۵۰ تا ۶۰ درصد ریالی و حدود ۲۰ درصد دلاری عنوان شد. با این حال، مدیران صندوق تأکید کردند که این ارقام برآوردهای مبتنی بر گزارش توجیهی هستند و باید در چارچوب مفروضات اقتصادی پروژه ارزیابی شوند.
دراین خصوص، وحید حسن‌پور، مدیرعامل سبدگردان فارابی، با اشاره به گزارش امکان‌سنجی پروژه توضیح داد که پیش‌بینی بازدهی براساس محاسبات اقتصادی و شرایط صنعت برق انجام شده است. وی ادامه داد: روند صعودی مصرف برق، افزایش ناترازی انرژی و رشد تقاضا برای برق تجدیدپذیر از جمله عواملی هستند که در این ارزیابی مورد توجه قرار گرفته‌اند.
وی همچنین به قیمت معاملات برق در بورس انرژی اشاره کرد و گفت: با توجه به شرایط عرضه و تقاضا و محدودیت‌های موجود در تأمین برق، انتظار می‌رود بازار برق سبز همچنان از ظرفیت مناسبی برخوردار باشد. حسن‌پور در ادامه به ارتباط درآمد پروژه با نرخ ارز اشاره کرد و یادآورشد: بخشی از درآمد و محاسبات اقتصادی پروژه با نرخ‌های ارزی مرتبط است و تغییرات نرخ ارز نیز می‌تواند بر بازدهی سرمایه‌گذاری اثرگذار باشد.
حسن‌پور در ادامه صحبت های خود درباره تفاوت صندوق پروژه با سایر ابزارهای سرمایه‌گذاری بازار سرمایه توضیح داد: صندوق سولار از نوع صندوق‌های بسته است و ساختار آن به‌گونه‌ای طراحی شده که منابع مالی متناسب با نیازهای اجرایی پروژه جذب و هزینه شود.
وی افزود: پس از تکمیل نیروگاه‌ها و آغاز بهره‌برداری، امکان انتقال ساختار به شرکت پروژه و طی مراحل لازم برای پذیرش آن در بورس وجود دارد. در این صورت، سرمایه‌گذاران می‌توانند با سهام‌دار شدن در شرکت، از منافع حاصل از فعالیت نیروگاه بهره‌مند شوند یا سهام خود را معامله کنند.
مدیرعامل سبدگردان فارابی همچنین درباره نقدشوندگی واحدهای صندوق گفت: با توجه به سازوکار بازار و ارکان صندوق، امکان ورود و خروج سرمایه‌گذاران در دوره اجرای پروژه پیش‌بینی شده است. همچنین پس از پایان پذیره‌نویسی مرحله افزایش سرمایه، برخلاف مرحله تأسیس اولیه، نیازی به طی مجدد فرآیند طولانی تأسیس وجود ندارد و پیش‌بینی می‌شود نماد صندوق حداکثر طی سه تا چهار روز بازگشایی شود.
دلایل مشارکت فارابی در پروژه های حوزه انرژی
رحمان بابازاده رییس هیات مدیره و موسس گروه مالی فارابی نیزدر پایان این نشست، در تشریح دلایل مشارکت این مجموعه در پروژه سرمایه‌گذاری حوزه انرژی، با اشاره به جذابیت‌های اقتصادی این صنعت اظهار کرد: حوزه انرژی، به‌ویژه صنعت برق، در شرایط کنونی یکی از جذاب‌ترین حوزه‌ها برای سرمایه‌گذاری در ایران و جهان به شمار می‌رود.
وی با اشاره به افزایش تقاضای جهانی برای انرژی، به‌ویژه در پی توسعه هوش مصنوعی و رشد مصرف برق، افزود: در ایران نیز علاوه بر افزایش تقاضا، کسری موجود در تولید و تأمین برق و ضرورت دستیابی به رشد اقتصادی برای جبران عقب‌ماندگی‌های سال‌های گذشته، اهمیت سرمایه‌گذاری در این حوزه را دوچندان کرده است. در چنین شرایطی، بالا بودن تقاضا و حمایت‌های دولت می‌تواند زمینه مناسبی برای حفظ جذابیت اقتصادی این سرمایه‌گذاری‌ها فراهم کند.
نماینده گروه مالی فارابی، تداوم تقاضا برای انرژی در افق بلندمدت را از دیگر مزیت‌های این صنعت عنوان کرد و گفت: با توجه به روندهای اقتصادی و توسعه‌ای، به نظر نمی‌رسد بازار مصرف انرژی، به‌ویژه در ایران، در دهه‌های آینده با کاهش جدی تقاضا مواجه شود.
وی همچنین کوتاه بودن دوره ورود پروژه به مرحله بهره‌برداری و ایجاد درآمد را از ویژگی‌های مهم این سرمایه‌گذاری برشمرد و تصریح کرد: در بسیاری از صنایع، راه‌اندازی پروژه و عرضه نخستین محصول ممکن است دو تا سه سال زمان ببرد، در حالی که در پروژه‌های مورد بحث، این دوره به‌طور معمول حدود یک سال برآورد می‌شود که از منظر سرعت بازدهی سرمایه، مزیت قابل توجهی محسوب می‌شود.
رییس هیات مدیره فارابی با تأکید بر اهمیت توسعه متوازن منطقه‌ای خاطرنشان کرد: اجرای این پروژه‌ها در استان‌های کمتر برخوردار، علاوه بر ایجاد فرصت اقتصادی برای سرمایه‌گذاران، می‌تواند به توسعه منطقه‌ای، ایجاد اشتغال و ایفای مسئولیت اجتماعی بنگاه‌های اقتصادی کمک کند. از دیگر مزیت‌های مورد اشاره وی، برخورداری پروژه از معافیت مالیاتی بلندمدت بود. به گفته بابازاده، پیش‌بینی معافیت مالیاتی به مدت حداقل ۱۳ سال، یکی از مشوق‌های مهم برای افزایش جذابیت سرمایه‌گذاری در این طرح‌ها به شمار می‌رود.
نماینده گروه مالی همچنین به تداوم سیاست‌های حمایتی دولت از سرمایه‌گذاری در صنعت انرژی اشاره کرد و گفت: به نظر می‌رسد رویکرد سیاست‌گذار همچنان بر تسهیل و حمایت از توسعه این نوع سرمایه‌گذاری‌ها متمرکز است. همچنین مقررات مرتبط با ایفای تعهدات سرمایه‌گذاری شرکت‌ها از طریق مشارکت در این پروژه‌ها نیز در دست تدوین یا پیگیری است که در صورت نهایی شدن، می‌تواند انگیزه بیشتری برای حضور سرمایه‌گذاران حقوقی در این طرح‌ها ایجاد کند.
