دو محرک عقب‌نشینی بورس

از یک سو، رشد قابل‌توجه قیمت سهام در ماه‌های گذشته، زمینه را برای شناسایی سود و تعدیل قیمت‌ها فراهم کرده است. از سوی دیگر، افزایش نااطمینانی‌ها، رفتار سرمایه‌گذاران را محتاط‌‌تر کرده و بر فشار فروش در بازار سهام افزوده است. در ماه‌های گذشته، برخی نمادها بازدهی بیش از ۳۰۰درصدی را ثبت کرده‌اند. این رشد در کنار افزایش ارزش دارایی سهامداران، احتمال شناسایی سود را نیز بالا می‌برد. به بیان دیگر، پس از یک دوره رشد پرشتاب، بخشی از سرمایه‌گذاران ترجیح می‌دهند با فروش سهام، سود کسب‌شده را تثبیت کنند و در برابر نوسان‌ احتمالی بعدی محتاط‌تر عمل کنند. از این منظر، اصلاح قیمت‌ها پس از رشدهای سنگین، پدیده‌ای قابل انتظار در چرخه معاملات بازار سهام است. افزایش عرضه در چنین وضعیتی به معنای تغییر بنیادی چشم‌انداز شرکت‌ها نیست و می‌تواند نتیجه تعدیل انتظارات پس از یک دوره صعودی باشد. با این حال، شدت و دامنه اصلاح به عوامل دیگری نیز بستگی دارد؛ از جمله میزان ارزندگی سهام، وضعیت سودآوری شرکت‌ها و شرایط اقتصادی کشور. بنابراین، رشد قبلی می‌تواند بخشی از علت عقب‌نشینی بورس باشد، اما برای توضیح تمام فشار فروش، باید اثر ریسک‌های سیاسی و اقتصادی را نیز در نظر گرفت.

البته در دوره‌های رشد بازار، افزایش ریسک و بروز اصلاح‌های مقطعی نیز دور از انتظار نیست. از ابتدای سال تاکنون، اصلاح‌های بورس کوتاه‌مدت بوده‌ و بازار پس از هر دوره افت، سریع به مسیر صعودی بازگشته است. یکی از دلایل این روند، انتشار اخبار مثبت درباره ریسک‌های سیاسی بوده که با ارسال سیگنال‌های امیدوارکننده به فعالان بازار، مانع از تداوم فشار فروش و عمیق شدن اصلاح‌ شده است. در نتیجه، فاصله زمانی میان‌دوره‌های اصلاح نیز به‌تدریج کمتر شده و بازار در مقاطع کوتاه‌تری با موج‌های نزولی مواجه شده است. این الگو نشان می‌دهد که در کنار رشد قیمت سهام و انگیزه شناسایی سود، نحوه تحولات مربوط به ریسک‌ها نیز در تعیین عمق و دوام اصلاح‌های بورس نقش مهمی داشته است.

 سناریوهای محتمل

محمد موذن،کارشناس بازارهای مالی، در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» در مورد وضعیت این روزهای بازار سرمایه گفت: بورس تحت‌تاثیر افزایش ریسک‌های سیاسی و تنش میان ایران و آمریکا قرار گرفته است. به نظر می‌رسد بخش قابل‌توجهی از احتیاط سرمایه‌گذاران نه تنها به دلیل ضعف بنیادی شرکت‌ها، بلکه ناشی از ابهام در چشم‌انداز سیاسی و نگرانی از پیامدهای احتمالی تشدید تنش‌هاست. همین موضوع باعث شده جریان مالکیت حقیقی با احتیاط حرکت کند و خریداران، حتی در قیمت‌های جذاب، برای ورود قدرتمند به بازار منتظر روشن‌تر شدن شرایط باشند.

او با اشاره به وضعیت تکنیکال شاخص کل افزود: شاخص در محدوده ۷‌میلیون و ۶۵۰هزار واحد قرار دارد؛ این محدوده‌ در شرایط فعلی و در کوتاه‌مدت اهمیت بالایی دارد. رفتار شاخص در این سطح می‌تواند مسیر کوتاه‌مدت بازار را مشخص کند. بر همین اساس، دو سناریوی اصلی پیش روی بازار قرار دارد. محمد موذن توضیح داد: در صورتی که تنش‌های سیاسی میان ایران و آمریکا کاهش پیدا کند و نشانه‌هایی از فروکش کردن ریسک‌ها نمایان شود، می‌توان انتظار داشت بخشی ازسرمایه‌های خرد، دوباره به سمت بازار سهام حرکت کند. در این شرایط، محدوده ۷‌میلیون و ۶۵۰هزار واحد می‌تواند نقش حمایتی خود را ایفا کند و زمینه شکل‌گیری موج بازگشت را فراهم سازد.

او ادامه داد: در صورت تایید بازگشت بازار و افزایش قدرت تقاضا، نخستین مقاومت مهم شاخص در محدوده ۸‌میلیون واحد قرار دارد. عبور از این سطح و تثبیت شاخص بالای آن می‌تواند مسیر حرکت به سمت ۸‌میلیون و ۵۰۰هزار واحد، به‌عنوان سقف قبلی شاخص، و سپس اعداد بالاتر را هموار کند. البته تحقق این سناریو علاوه بر کاهش ریسک سیاسی، به بازگشت جریان نقدینگی، افزایش ارزش معاملات و همراهی نمادهای بزرگ و بنیادی نیاز دارد.

سناریوی دوم؛ شکست حمایت و ادامه اصلاح

این کارشناس بازار سرمایه در تشریح سناریوی نزولی گفت: اگر تنش‌های سیاسی تشدید شود یا ابهامات موجود همچنان ادامه پیدا کند، احتمال افزایش احتیاط سرمایه‌گذاران و تداوم خروج نقدینگی وجود دارد. در چنین شرایطی، چنانچه شاخص کل محدوده ۷‌میلیون و ۵۵۰هزار واحد را از دست بدهد، حمایت مهم بعدی در محدوده ۷‌میلیون و ۲۰۰هزار واحد و حتی اعداد پایین‌تر قرار خواهد داشت.

او افزود: از دست رفتن حمایت نخست، به‌خصوص اگر با افزایش فشار فروش، کاهش ارزش معاملات و خروج بیشتر پول حقیقی همراه باشد، می‌تواند نشانه تضعیف تقاضا و ورود بازار به مرحله دیگری از اصلاح باشد. در این سناریو، حتی ارزندگی بنیادی برخی شرکت‌ها نیز ممکن است در کوتاه‌مدت تحت‌الشعاع ریسک‌های سیاسی قرار بگیرد؛ چراکه در شرایط افزایش نااطمینانی، سرمایه‌گذاران ابتدا ریسک را قیمت‌گذاری می‌کنند و سپس به سراغ ارزش بنیادی دارایی‌ها می‌روند.

محمد موذن با تاکید بر وضعیت بنیادی بازار گفت: بررسی گزارش‌های شرکت‌ها، روند سودآوری، درآمدهای عملیاتی و ظرفیت رشد سود در بسیاری از صنایع نشان می‌دهد که همچنان فرصت‌های قابل‌توجهی در بازار وجود دارد.

او افزود: فاصله گرفتن قیمت برخی سهام از ارزش‌های بنیادی، به‌تدریج جذابیت‌هایی از منظر ارزش‌گذاری ایجاد کرده است؛ هرچند تحقق این ظرفیت به تداوم سودآوری شرکت‌ها و کاهش ریسک‌های بیرونی وابسته خواهد بود.

بازگشت پرقدرت؟

فردین آقابزرگی،کارشناس بازارهای مالی، با اشاره به رشد قابل‌توجه بورس در ماه‌های گذشته معتقد است نباید انتظار داشت بازار سهام در کوتاه‌مدت با قدرت به مسیر صعودی بازگردد. به گفته او، بورس در مقایسه با برخی بازارهای دارایی، رشد قابل‌توجهی را تجربه کرده و بخشی از ظرفیت رشد قیمت‌ها در ماه‌های گذشته بالفعل شده است. از این رو، نمی‌توان بدون در نظر گرفتن بازدهی ثبت‌شده، انتظار تکرار روند صعودی پرشتاب را داشت.

از سوی دیگر، تداوم ریسک‌های سیاسی و ابهام در چشم‌انداز اقتصادی نیز مانعی برای شکل‌گیری تقاضای قدرتمند در بازار سهام به شمار می‌رود. حتی اگر قیمت برخی نمادها به محدوده‌های جذاب‌تری از نظر ارزش‌گذاری برسد، صرفا به معنای ورود سریع و گسترده پول حقیقی‌ها نیست؛ چراکه سرمایه‌گذاران علاوه بر بررسی وضعیت بنیادی شرکت‌ها، شرایط عمومی بازار و میزان نااطمینانی‌ها را نیز در تصمیم‌های خود لحاظ می‌کنند.

به گفته این کارشناس، سناریوی محتمل برای بورس در مقطع فعلی، حرکت در مسیری همراه با نوسان‌ مقطعی است؛ به این معنا که بازار ممکن است در برخی روزها با افزایش تقاضا و در روزهای دیگر با فشار فروش مواجه شود، اما فعلا نشانه‌های کافی برای انتظار یک موج صعودی قدرتمند و فراگیر وجود ندارد. در واقع، تا زمانی که ریسک‌های بیرونی کاهش نیابد و چشم‌انداز روشن‌تری پیش روی سرمایه‌گذاران قرار نگیرد، احتمالا معاملات بورس بیش از آنکه از یک روند صعودی یکپارچه پیروی کند، تحت‌تاثیر اخبار، انتظارات و تغییرات روزانه جریان نقدینگی قرار خواهد داشت.