نقشه عراقچی برای امنیت منطقه
دنیای اقتصاد: وزیر خارجه ایران، با تاکید بر ضرورت شکل‌گیری نظم امنیتی منطقه‌ای بدون دخالت قدرت‌های خارجی، با بیان اینکه مدیریت تنگه هرمز پس از تحولات اخیر مانند گذشته نخواهد بود، حضور نظامی آمریکا در منطقه را عامل ناامنی دانست و تاکید کرد پایان جنگ باید همه جبهه‌ها را دربر بگیرد. سید عباس عراقچی همچنین از تلاش تهران برای دستیابی به تفاهم مشترک با کشورهای حاشیه خلیج فارس درباره ساختار امنیتی جدید خبر داد و هشدار داد تکرار تهاجم نظامی علیه ایران، در صورت حاکم‌شدن عقلانیت، نباید اتفاق بیفتد.
عراقچی روز یکشنبه ۳ آبان در آیین گشایش مرکز اسناد و موزه شهید سید کمال خرازی و نشست تخصصی «نقش شهید خرازی در اجماع‌سازی سیاست خارجی» که با حضور محمدجواد ظریف، وزیر خارجه پیشین همراه بود با اشاره به تحولات منطقه پس از جنگ ۴۰ روزه تاکید کرد که جنگ‌های یک سال و نیم گذشته، به‌ویژه جنگ اخیر، نقطه عطفی در تحولات منطقه به شمار می‌روند و پس از آن هیچ‌چیز مانند گذشته نخواهد بود. عراقچی با اشاره به حضور نظامی آمریکا در منطقه گفت: «پایگاه‌های آمریکایی در منطقه ما برای هیچ‌کس صلح و امنیت به همراه نیاورد.» به گفته وی، این پایگاه‌ها نه‌تنها امنیت کشورهای میزبان را تامین نکرده‌اند، بلکه خود به عاملی برای ناامنی تبدیل شده‌اند. او تاکید کرد که کشورهای منطقه باید به‌سمتی حرکت کنند که حضور نیروهای خارجی به صفر برسد؛ چرا که تجربه نشان داده این نیروها نه قادر به حفاظت از اسرائیل هستند، نه کشورهای میزبان و نه حتی خودشان.
وزیر امور خارجه ایران تصریح کرد که مسائل منطقه از یکدیگر جدا نیستند و نمی‌توان در بخشی از منطقه انتظار صلح داشت، درحالی‌که جنگ و درگیری در بخش‌های دیگر ادامه دارد. عراقچی با اشاره به مذاکرات ایران و آمریکا با میانجی‌گری پاکستان، قطر و دیگر کشورها گفت که تهران همواره بر ضرورت پایان جنگ در همه جبهه‌ها تاکید کرده است؛ زیرا بدون توقف درگیری‌ها، دستیابی به ثبات پایدار در منطقه امکان‌پذیر نخواهد بود. رئیس دستگاه دیپلماسی تصریح کرد: «همه مسائل منطقه به هم گره خورده است. نمی‌شود در گوشه‌ای از منطقه جنگ و درگیری باشد و در گوشه‌ای دیگر انتظار صلح داشته باشیم.» وی در ادامه با اشاره به احتمال از سرگیری جنگ علیه ایران اظهار کرد که سیاست‌های تهران در حوزه منطقه‌ای تغییر نخواهد کرد و ابراز امیدواری کرد که با اتکا به عقلانیت، از تکرار تجاوز نظامی علیه مردم ایران جلوگیری شود. عراقچی همچنین با اشاره به وضعیت تنگه هرمز گفت که این آبراه طی دهه‌ها بدون مانع از سوی ایران و عمان اداره شده و دو کشور ساحلی آن مسوولیت تامین امنیت و ایمنی کشتیرانی و حفاظت از محیط زیست را بر عهده داشته‌اند. او تاکید کرد که اداره تنگه هرمز در آینده مانند گذشته نخواهد بود. وزیر امور خارجه ایران در پایان بر تداوم ارتباط تهران با کشورهای منطقه خلیج فارس و تلاش برای دستیابی به تفاهمی مشترک درباره شکل‌گیری ساختار امنیتی جدید تاکید کرد و این رویکرد را تنها مسیر دستیابی به صلح، ثبات و امنیت پایدار در منطقه دانست.
محمدجواد ظریف، وزیر خارجه پیشین ایران، نیز در این آیین مهم‌ترین ویژگی شهید خرازی را عقلانیت و میانه‌روی دانست و گفت خرازی در تصمیم‌گیری‌ها اهل مشورت بود و پیش از هر اقدامی، دیدگاه‌های دیگران را می‌شنید. ظریف با اشاره به نقش خرازی در مذاکرات پس از جنگ ایران و عراق تاکید کرد که او بر حفظ نقش سازمان ملل متحد در روند مذاکرات و اجرای قطعنامه ۵۹۸ حساسیت ویژه‌ای داشت. به گفته وی، یکی از مهم‌ترین موضوعات این مذاکرات، اجرای بند ۶ قطعنامه و به‌رسمیت‌شناختن مسوولیت صدام در آغاز جنگ بود؛ موضوعی که با پیگیری‌های دیپلماتیک و همکاری مسوولان وقت به نتیجه رسید.
مجید تخت‌روانچی، معاون سیاسی وزیر امور خارجه هم در این نشست، با اشاره به رویکرد شهید سید کمال خرازی در قبال بحران‌های منطقه‌ای گفت که وی در مدیریت پرونده افغانستان، پس از شهادت دیپلمات‌های ایرانی در مزارشریف در سال ۱۳۷۷، بر ضرورت پرهیز از جنگ با طالبان تاکید داشت. به گفته تخت‌روانچی، در آن مقطع بحث‌های گسترده‌ای در وزارت امور خارجه و شورای عالی امنیت ملی درباره نحوه واکنش به این حادثه شکل گرفت؛ زیرا از یک‌سو نمی‌شد در برابر شهادت دیپلمات‌های ایرانی بی‌تفاوت ماند و از سوی دیگر، ورود به جنگ با طالبان می‌توانست پیامدهای گسترده‌ای برای کشور داشته باشد. در نهایت، با وجود آماده‌باش نیروهای مسلح در مرزها، تصمیم بر آن شد که ایران وارد جنگ نشود. تخت‌روانچی همچنین با اشاره به حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ اظهار کرد که در آن دوران، نگرانی‌هایی درباره گسترش دامنه اقدامات نظامی واشنگتن و احتمال هدف قرار گرفتن کشورهای دیگر، از جمله ایران، وجود داشت. به گفته وی، در چنین شرایطی، تبیین مواضع ایران در عرصه بین‌المللی و مقابله با فشارهای سیاسی آمریکا اهمیت ویژه‌ای داشت.
معاون سیاسی وزیر امور خارجه با اشاره به بحث‌های جدی و گسترده در تابستان ۱۳۷۷ درباره این موضوع در وزارت امور خارجه و شورای عالی امنیت ملی، گفت: شهید خرازی به‌عنوان وزیر امور خارجه، معتقد بود که نباید وارد جنگ با طالبان شویم، زیرا چنین جنگی به مصلحت کشور نبود. در آن زمان نیروهای مسلح کشور نیز در مرزها در حالت آماده‌باش بودند، اما در نهایت تصمیم نظام بر این قرار گرفت که وارد جنگ نشویم؛ جنگی که می‌توانست تبعات گسترده‌ای برای کشور به دنبال داشته باشد. وی با تاکید بر فعال بودن دیپلماسی ایران در آن دوران، تصریح کرد: یکی از دغدغه‌های اصلی شهید خرازی، همان سیاستی بود که امروز از آن با عنوان سیاست همسایگی یاد می‌کنیم؛ یعنی تلاش برای برقراری بهترین روابط ممکن با همه همسایگان، بدون تفاوت میان کشورهای همسایه در جنوب، شرق، غرب یا شمال ایران. معاون سیاسی وزیر امور خارجه خاطرنشان کرد: شهید خرازی تلاش داشت موضوع شهادت دیپلمات‌های ایرانی در مزارشریف به‌گونه‌ای مدیریت شود که بر سیاست همسایگی ایران و روابط کشور با همسایگان تاثیر منفی نگذارد.
تخت‌روانچی با تاکید بر اهمیت موضوع همسایگان در دوران سفارت و وزارت شهید خرازی، افزود: حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ میلادی، در دوران وزارت شهید خرازی اتفاق افتاد. پس از مداخله آمریکا در افغانستان، بحث‌های گسترده‌ای در سطح بین‌المللی درباره احتمال گسترش دامنه اقدامات نظامی آمریکا و احتمال هدف قرار گرفتن کشورهای دیگر، از جمله ایران، مطرح بود. وی ادامه داد: در آن شرایط، برای ما بسیار مهم بود که بتوانیم با فشارهای سیاسی آمریکا مقابله کنیم و مواضع، دیدگاه‌ها و مظلومیت ایران را به‌درستی در سطح بین‌المللی تبیین کنیم. البته هدف ما این نبود که برای دور کردن خطر از کشورمان، آن را به سمت عراق هدایت کنیم.
