تضعیف قیمت نفت در آستانه سال نو میلادی

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی*
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۹ دسامبر الی ۱۶ دسامبر ۲۰۱۱) از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۴۱/۹۹ دلار در هر بشکه تا کمتر از ۵۳/۹۳ دلار در هر بشکه کاهش یافت.

بر این اساس در هفته گذشته، عمده‌ترین عوامل تضعیف‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی عبارتند از:
• کاهش شاخص قیمت مصرف‌کننده در آمریکا که نشان‌دهنده کاهش تقاضا است؛
• کاهش حجم معاملات در بازارهای نفت خام به دلیل نزدیک شدن به آغاز سال نوی میلادی؛
• کاهش ۱۰۰ هزار بشکه‌ای در پیش‌بینی تقاضای جهانی نفت خام در سال ۲۰۱۲ بر اساس تازه‌ترین برآورد دبیرخانه اوپک نسبت به برآورد قبلی این سازمان؛
• تاکید تحلیلگران ارشد آژانس بین‌المللی انرژی مبنی بر تهدید روند بهبود و بازسازی اقتصاد جهانی توسط قیمت‌های بالای نفت خام؛
• ادامه تردید سرمایه‌ گذاران درباره چشم‌اندازهای رشد اقتصادی در اروپا و چین؛
• ادامه نگرانی‌ها درباره بحران مالی اروپا؛
• پیش‌بینی موسسه فیتچ ریتینگ مبنی بر کاهش رشد اقتصاد اروپا در کوتاه مدت؛
• تداوم نگرانی‌ها درباره عدم توانایی رهبران اروپا در کنترل و توقف بحران بدهی‌های منطقه یورو؛
• افزایش نرخ بیکاری در اتحادیه اروپا؛
• افزایش نرخ بیکاری انگلیس به بالاترین میزان خود طی ۱۷ سال گذشته (تعداد بیکاران در انگلیس به بیش از ۲ میلیون و ۶۴۰ هزار نفر رسیده و نرخ بیکاری در میان جوانان این کشور در حدود ۲۲ درصد است)؛
• افزایش تولید نفت اوپک در ماه نوامبر ۲۰۱۱ به بالاترین میزان خود طی ۳ سال گذشته بر اساس نظرسنجی نشریه میس؛
• پیش‌بینی افزایش ۶/۰ درصدی صادرات نفت خام اوپک (به استثنای آنگولا و اکوادور) از مسیر دریا در ۴ هفته منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۱۱ (در مقایسه با ۴ هفته منتهی به ۳ دسامبر ۲۰۱۱ ) بر اساس پیش‌بینی موسسه اویل موومنتس؛
• افزایش تولید نفت خام لیبی به بیش از ۸۰۰ هزار بشکه در روز بر اساس اعلام شرکت ملی نفت لیبی؛
• کاهش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی؛
• و همچنین افزایش ارزش دلار در مقابل یورو.
البته طی دوره مذکور، انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیر کاهش آمار بیکاری در آمریکا، رشد فعالیت‌های تجاری در نیویورک، انتشار شایعه‌هایی درباره تصویب سیاست‌های تشویقی از سوی بانک مرکزی آمریکا، کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۹/۱ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۹ دسامبر ۲۰۱۱، بهبود در برآورد قیمت نفت خام در سال ۲۰۱۲ توسط بانک گلدمن ساچس، کاهش تولید نفت خام در آب‌های دانمارک در دریای شمال به عنوان سومین تولیدکننده بزرگ نفت اروپای غربی در ماه نوامبر ۲۰۱۱، افزایش ۷/۱ درصدی مصرف نفت خام چین در ماه نوامبر ۲۰۱۱ نسبت به سال گذشته، افزایش ناآرامی‌های سیاسی در منطقه خاورمیانه و همچنین نگرانی معامله‌گران از بروز اختلال در مبادی استراتژیک حمل و نقل نفت خام، از عوامل تقویت‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی به شمار می‌روند.
بر اساس نتایج نشست ۱۶۰ سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) در روز ۱۴ دسامبر ۲۰۱۱ در وین اتریش، تولید کل این سازمان با احتساب تولید عراق و لیبی، در سطح ۳۰ میلیون بشکه در روز تثبیت شد. همچنین به گزارش شانا، بر اساس تازه ترین برآورد آژانس بین‌المللی انرژی، پایبندی اعضای اوپک به سهمیه‌های تولید در ماه اکتبر ۲۰۱۱ به ۶۷ درصد رسیده است.
بر این اساس، تولید نفت خام ۱۱ عضو مشمول سهمیه‌بندی اوپک به جز عراق که برای سال‌ها از نظام سهمیه‌بندی معاف بوده است، در ماه اکتبر در حدود ۳۲/۲۷ میلیون بشکه در روز بوده که معادل ۴۸/۲ میلیون بشکه در روز بیشتر از سهمیه‌های تولید تعیین شده از سوی این سازمان است. طی این دوره اعضای اوپک به همراه مازاد عرضه و همچنین تولید نفت عراق، در مجموع ۳۴ درصد از کل عرضه نفت خام جهان را بر عهده داشته‌اند.
ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی طی هفته گذشته، به دنبال انتشار اخبار و اطلاعات منفی و مثبت مذکور، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود.
ارزش یورو در مقابل دلار طی دوره مذکور به دلیل ادامه نگرانی‌ها درباره بحران مالی اروپا، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۹ دسامبر الی ۱۵ دسامبر ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۴۵/۱۰۷ دلار در هر بشکه تا کمتر از ۶/۱۰۴ دلار در هر بشکه کاهش یافته است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۵ دسامبر ۲۰۱۱، با ۲ دلار و ۶۴ سنت کاهش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۰۶ دلار و ۶۱ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۹ دسامبر ۲۰۱۱ معادل ۱۰۹ دلار و ۲۵ سنت بود.
همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه دسامبر (تا ۱۵ دسامبر ۲۰۱۱)، با ۱ دلار و ۷۴ سنت کاهش نسبت به میانگین ماه نوامبر، به هر بشکه ۱۰۸ دلار و ۳۴ سنت رسیده است.
میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه نوامبر ۲۰۱۱ معادل ۱۱۰ دلار و ۸ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال نیز در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه ژانویه ۲۰۱۲، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۶۲/۱۰۸ دلار در هر بشکه در تاریخ ۹ دسامبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۵۰/۱۰۹ دلار در هر بشکه در ۱۳دسامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۳۵/۱۰۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۶ دسامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت.
همچنین در روز ۱۶ دسامبر۲۰۱۱، نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۸۲/۹ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار بود.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۲ دلار و ۵۵ سنت کاهش نسبت به هفته قبل (۷ دسامبر ۲۰۱۱)، در روز ۱۳ دسامبر ۲۰۱۱ به بشکه‌ای ۱۰۷ دلار و ۵۰ سنت رسیده است.
بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز سه شنبه (۱۳ دسامبر ۲۰۱۱ ) ۱۰۸ دلار و ۸۶ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۰۶ دلار و ۸۷ سنت قرار داشت.
همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۱۰۷ دلار و ۴۹ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۰۶ دلار و ۴ سنت گزارش شده است.
هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۰۹ دلار و ۳۶ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۷ دلار و ۴۰ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۶ دلار و ۶۹ سنت معامله شده است.
هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۰۷ دلار و ۷۱ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۵ دلار و ۹۴ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۴ دلار و ۹۹ سنت به فروش رسیده است.
طی دوره ۷ دسامبر الی ۱۳ دسامبر ۲۰۱۱، بیشترین کاهش در قیمت نفت خام سبک‌وسنگین ایران مربوط به بازار آسیا به میزان ۵۶/۳ دلار کاهش در هر بشکه بوده است.
میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۶۶/۲ دلار و ۵۰/۲ دلار در هر بشکه طی دوره مذکور کاهش یافته است.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۹ دسامبر ۲۰۱۱ معادل ۲/۳۳۴ میلیون بشکه بوده که در مقایسه با هفته قبل (۲ دسامبر ۲۰۱۱) به میزان ۹/۱ میلیون بشکه کاهش یافته و معادل ۹/۱۱ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۰ دسامبر ۲۰۱۰ کمتر است.
میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته قبل به میزان ۱/۰ روز کاهش یافته و در سطح ۶/۲۲ روز قرار گرفته و معادل ۲/۱ روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۵۹۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۶۵۷/۱۴ میلیون بشکه در روز قرار گرفته که به میزان ۳۱۷ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۲ دسامبر ۲۰۱۱ الی ۹ دسامبر ۲۰۱۱ به میزان یک هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۸۶۲/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته و معادل ۲۵۸ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۰ دسامبر ۲۰۱۰ است.
در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۴۳۶/۹ میلیون بشکه در روز به ۳۲۲/۸ میلیون بشکه در روز (معادل ۱۱۴/۱ میلیون بشکه در روز) کاهش یافته که معادل ۶۳۲ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش‌بینی قیمت
در هفته گذشته قیمت نفت خام WTI در دو روز اول هفته بالاتر از ۵/۹۷ دلار قرار گرفت؛ ولی در روزهای بعد نتوانست در این سطح دوام آورد و به ۹۲ دلار که سطح حمایتی اول ماه دسامبر است کاهش پیدا کرد.
از لحاظ داده‌های هفتگی فرصت مناسب برای کاهش تا این سطح وجود داشت و فعالان بازار از این فرصت استفاده کردند و قیمت تا سطح حمایت اول تنزل یافت. عدم امکان تحریم نفت ایران و بحران در منطقه یورو از عوامل فشار کاهشی بر قیمت نفت در هفته‌های اخیر بوده است.
نرخ بیکاری در اتحادیه اروپا افزایش یافت. شاخص قیمت مصرف‌کننده در آمریکا نیز کاهش یافت که نشان‌دهنده کاهش تقاضا است. شاخص احساس اقتصادی اروپا در ماه دسامبر افزایش نشان داد همچنین شاخص خوش بینی اقتصاد آمریکا نیز بهبود نشان داد. ذخیره‌سازی‌های نفت خام کاهش ولی در عوض ذخیره‌سازی بنزین افزایش یافت که حجم آن نسبت به سال گذشته نیز بالاتر است.
در هفته پیش‌رو با توجه به کاهش زیاد هفته گذشته و رسیدن به سطوح حمایتی هفتگی قیمت نفت با حمایت مواجه است. در هفته جاری سطح ۹۲ دلار از سطوح حمایتی مناسب است که مانع کاهش بیشتر قیمت خواهد شد و سطح ۵/۹۷ دلار از سطوح مقاومتی در برابر افزایش بیشتر قیمت خواهد بود.
*کارشناسان ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )