کف‌نشینی قیمت دلاری سیمان

جبران عقب‌ماندگی؟

نخستین نکته در بررسی تحولات بازار سیمان، فاصله میان رشد قیمت ریالی و تغییرات قیمت دلاری است. بهای هر تن سیمان پرتلند نوع ۲ در سال گذشته در محدوده یک‌میلیون و ۹۰۰هزار تومان قرار داشت؛ اما در هفته‌های پایانی شهریورماه و اوایل پاییز امسال با رشد ۹۰درصدی به حدود سه‌میلیون و ۷۰۰هزار تومان رسید. با این حال، این افزایش در تمام دوره یکنواخت نبوده و بازار چند مرحله متفاوت را پشت سر گذاشته است. صنعت سیمان به جز مقاطعی در تابستان امسال که درگیر رکود عمیق، هم در معاملات و هم در قیمت‌ها بود، با آغاز فصل پاییز وارد فاز رونق شده است. به‌خصوص آنکه با کاهش محدودیت‌های برق، عرضه‌های سیمان نیز شدت گرفته و از سوی دیگر تقاضا به واسطه جاماندگی قیمت سیمان از دلار، رو به افزایش است. به عبارت بهتر، خریداران در بورس کالا سیمان را به قیمت هر تن ۱۲ تا ۱۴دلار خریداری می‌کنند. درحالی‌که میانگین قیمت دلاری آن حوالی ۱۸ تا ۲۰دلار به ازای هر تن است.  با این حال، رشد قیمت به‌تنهایی برای ارزیابی وضعیت صنعت کافی نیست. در صنعتی مانند سیمان که هزینه‌های انرژی، حمل‌ونقل، قطعات و تجهیزات در ساختار تولید آن نقش دارند، افزایش نرخ فروش می‌تواند بخشی از فشار هزینه‌ای را جبران کند؛ اما میزان این جبران به سرعت رشد هزینه‌ها و مقدار فروش واقعی بستگی دارد. اگر افزایش قیمت فروش از رشد هزینه‌های تولید عقب بماند، حتی رشد اسمی درآمد نیز به معنای بهبود سودآوری نخواهد بود.

روایت دلار از بازار سیمان

اگر قیمت ریالی سیمان تصویری از رشد اسمی بازار ارائه می‌دهد، قیمت دلاری آن روایت متفاوتی دارد. بهای دلاری هر تن سیمان پرتلند نوع ۲ در سال گذشته در محدوده ۱۹ تا ۲۰دلار قرار داشت. این رقم در ادامه، با وجود نوسانات مقطعی، روندی نزولی را تجربه کرد و در هفته‌های اخیر به محدوده ۱۳ تا ۱۴دلار رسید. این تفاوت را نمی‌توان به تغییرات عرضه و تقاضای سیمان نسبت داد. قیمت دلاری محصولی که در داخل کشور معامله می‌شود، علاوه بر نرخ ریالی آن، به نرخ ارزی بستگی دارد که برای تبدیل قیمت به دلار استفاده شده است. بنابراین، کاهش قیمت دلاری در کنار رشد قیمت ریالی می‌تواند نشانه آن باشد که نرخ ارز سریع‌تر از قیمت داخلی سیمان افزایش یافته است.

هنگامی که قیمت ریالی یک کالا افزایش پیدا می‌کند، اما نرخ ارز با سرعت بیشتری بالا می‌رود، ارزش دلاری آن کالا کاهش خواهد یافت. 

در این وضعیت، خریدار داخلی برای تهیه همان محصول باید مبلغ بیشتری به تومان بپردازد، درحالی‌که ارزش دلاری محصول افزایش پیدا نمی‌کند. این تفاوت برای تحلیل قدرت خرید، مقایسه قیمت‌ها در طول زمان و بررسی موقعیت نسبی محصول در بازارهای خارجی اهمیت دارد. البته کاهش قیمت دلاری سیمان داخلی به‌تنهایی به معنای افزایش مزیت رقابتی صادرات نیست. هزینه حمل‌ونقل، فاصله جغرافیایی بازار مقصد، عوارض و محدودیت‌های تجاری، شرایط پرداخت و قیمت محصولات رقیب نیز در تعیین توان رقابت صادرکنندگان نقش دارند. معاملات بورس کالای ایران نشان می‌دهد که همچنان مزیت رقابتی برای صادرات سیمان در شمال کشور رو به افزایش است. از سوی دیگر، قیمت دلاری پایین‌تر ممکن است در نگاه نخست برای خریداران خارجی جذاب به نظر برسد، اما در صورت افزایش هزینه‌های انرژی و حمل‌ونقل، این مزیت بالقوه می‌تواند تضعیف شود .

ناترازی انرژی

تحولات قیمت سیمان را نمی‌توان جدا از شرایط تولید و تقاضای داخلی بررسی کرد. سیمان از جمله محصولات وابسته به فعالیت ساخت‌وساز است و تغییرات حجم پروژه‌های عمرانی، سرمایه‌گذاری ساختمانی و توان مالی سازندگان می‌تواند بر میزان تقاضای آن اثر بگذارد. در سمت عرضه نیز محدودیت‌های برق و گاز، به‌ویژه در فصل‌های اوج مصرف، ممکن است ظرفیت عملیاتی کارخانه‌ها را کاهش دهد. این دو عامل گاهی در جهت‌های متفاوت عمل می‌کنند. اگر تقاضا در سطح بالایی قرار داشته باشد و همزمان عرضه به دلیل محدودیت انرژی کاهش پیدا کند، احتمال افزایش رقابت میان خریداران و رشد قیمت معاملات بیشتر می‌شود. در مقابل، اگر تقاضای ساختمانی ضعیف باشد، حتی محدودیت عرضه نیز لزوما به افزایش پایدار قیمت منجر نخواهد شد.  به نظر می‌رسد با رونق صنعت سیمان طی ماه‌های آینده و افزایش رقابت و تقاضا، به‌خصوص در سیمانی‌هایی که در شمال کشور قرار دارند، می‌توان انتظار داشت قیمت دلاری سیمان به قیمت‌های میانگین در محدوده ۱۸ تا ۲۰دلار به ازای هر تن بازگردد. این موضوع احتمالا پتانسیل صنعت سیمان را در بورس ایران طی ماه‌های آینده افزایش خواهد داد.