رقابت داغ بازار تیرآهن
دنیای اقتصاد - علی قاسمی : بازار تیرآهن در بورس کالای ایران از ابتدای امسال، مسیری پرنوسان را پشت سر گذاشته است؛ مسیری که در آن، دوره‌های تشدید رقابت خریداران با مقاطعی از افت تقاضا و کاهش توان جذب عرضه همراه شده است. نسبت تقاضا به عرضه در این بازار، در مقاطعی به نزدیکی سه برابر عرضه رسید، اما در ادامه تا محدوده کمتر از ۷۰ درصد عقب نشست. بازگشت این نسبت به سطوح بالاتر در هفته‌های ابتدایی پاییز نیز نشان می‌دهد که فشار تقاضا همچنان یکی از عوامل تعیین‌کننده در معاملات تیرآهن است. با این حال، افزایش نسبت تقاضا به عرضه به معنای رونق مصرف نهایی نیست؛ چراکه حجم عرضه، قیمت پایه، انتظارات تورمی و شرایط فعالیت‌های ساختمانی نیز در شکل‌گیری رقابت اثرگذارند. در مهرماه نیز گزارش‌های معاملاتی از تداوم رقابت در بازار تیرآهن حکایت دارند؛ به‌طوری‌که میانگین موزون قیمت پایانی این محصول در هفته منتهی به ۱۵ مهر به حدود ۱۱۸هزار تومان به‌ازای هر کیلوگرم رسید و فاصله آن با قیمت پایه از ۱۶درصد فراتر رفت.
رفت و برگشت تقاضا
بررسی روند معاملات از نخستین هفته‌های فروردین تا اوایل مهر نشان می‌دهد که بازار تیرآهن در بهار با تقاضایی روبه‌رو بود که در چند مقطع فاصله قابل‌توجهی با حجم عرضه داشت. نسبت تقاضا به عرضه در ابتدای دوره، در محدوده ۱۹۵ تا ۲۳۰درصد قرار گرفت و سپس با افزایش بیشتر تقاضا، به حدود ۲۹۰درصد رسید. به بیان دیگر، حجم تقاضای ثبت‌شده در یکی از مقاطع ابتدایی سال نزدیک به سه برابر عرضه بود؛ وضعیتی که در صورت محدود بودن حجم محصول ارائه‌شده و رقابت میان خریداران، می‌تواند زمینه افزایش قیمت نهایی را فراهم کند.
این وضعیت اما پایدار نماند. پس از ثبت نسبت‌های بالای تقاضا به عرضه، شاخص مذکور ابتدا به محدوده ۱۶۰درصد و سپس در یکی از هفته‌ها به حدود ۱۲۰درصد عقب نشست. در ادامه، بازار بار دیگر افزایش تقاضا را تجربه کرد و نسبت یادشده به محدوده ۲۷۰درصد بازگشت. این رفت‌وبرگشت‌ها نشان می‌دهد که تقاضای تیرآهن در بورس کالا، دست‌کم در دوره مورد بررسی، روندی یکنواخت نداشته است و تغییرات عرضه و رفتار خریداران می‌توانند در فاصله زمانی کوتاه، تصویر بازار را دگرگون کنند.
در ادامه بهار، نسبت تقاضا به عرضه در چند مقطع در محدوده ۹۰ تا ۱۵۰درصد نوسان کرد و سرانجام به سطحی نزدیک به ۷۰درصد رسید. این کمینه دوره از آن جهت اهمیت دارد که نشان می‌دهد در آن مقطع، حجم تقاضای ثبت‌شده حتی به اندازه کل عرضه نیز نبود. در چنین شرایطی، افزایش قیمت پایه یا محدودیت نقدینگی خریداران می‌تواند به کاهش نرخ جذب عرضه و باقی ماندن بخشی از محصولات بدون معامله منجر شود.
البته تفسیر این نسبت بدون توجه به حجم مطلق عرضه و تقاضا کامل نیست. نسبت ۲۰۰درصدی در بازاری با عرضه محدود، لزوما به معنای رونق بیشتر از بازاری با عرضه گسترده‌تر نیست. همچنین، تقاضای ثبت‌شده در تالار معاملات را نباید معادل مصرف قطعی تیرآهن در پروژه‌های ساختمانی دانست؛ زیرا بخشی از سفارش‌ها ممکن است با هدف تامین موجودی انبار، مدیریت ریسک افزایش قیمت یا استفاده از فرصت‌های قیمتی ثبت‌شده باشند.
بازگشت رقابت به معاملات
در شهریورماه، نشانه‌های بازگشت تقاضا پررنگ‌تر شد؛ هرچند این افزایش در همه عرضه‌ها به یک شکل بروز نکرد. در برخی هفته‌ها، نسبت تقاضا به عرضه دوباره از ۱۶۰درصد عبور کرد و در مقاطعی به محدوده ۲۰۰درصد رسید. در پایان دوره بررسی نیز این نسبت به حدود ۲۸۰درصد نزدیک شد؛ سطحی که فاصله قابل‌توجه تقاضای ثبت‌شده با عرضه را نشان می‌دهد. با این همه، برای تشخیص اینکه بازار وارد دوره‌ای پایدار از رونق شده یا با موجی مقطعی از سفارش‌ها مواجه است، باید حجم واقعی معاملات و رفتار قیمت‌ها را نیز بررسی کرد.
با این حال در هفته سوم مهرماه، شوک قابل‌توجهی به قیمت‌ها وارد شده است؛ به طوری که انواع مقاطع تیرآهن افت قیمت حدود ۲درصدی را تجربه کردند. بخشی از این موضوع به دلیل افت قیمت دلار در بازار آزاد و آرامش نسبی در بازارهاست.
یکی از نکات مهم در بررسی بازار تیرآهن، فاصله میان افزایش قیمت معاملاتی و رشد تقاضای مصرفی است. تیرآهن از محصولات اصلی سازه‌های فلزی و پروژه‌های ساختمانی به شمار می‌رود؛ بنابراین، وضعیت ساخت‌وساز، پروژه‌های عمرانی و قدرت خرید سازندگان در تعیین تقاضای نهایی آن اهمیت دارد. در مقابل، بازار بورس کالا علاوه بر مصرف واقعی، از میزان عرضه تولیدکنندگان، شرایط تسویه، قیمت پایه و انتظارات فعالان بازار نیز تاثیر می‌پذیرد.
از همین رو، ممکن است قیمت تیرآهن در شرایطی افزایش یابد که نشانه‌های رونق گسترده در بخش ساختمان هنوز آشکار نشده باشد. هنگامی که عرضه کاهش پیدا می‌کند و خریداران برای تامین محصول رقابت می‌کنند، قیمت نهایی می‌تواند فاصله بیشتری از نرخ پایه بگیرد؛ اما چنین افزایشی به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که تقاضا در هفته‌های بعد نیز تداوم داشته باشد. اگر خریداران نتوانند افزایش هزینه خرید را به پروژه‌های خود منتقل کنند یا سفارش‌های جدید کاهش یابد، بازار ممکن است بار دیگر با افت تقاضا و کاهش حجم معاملات مواجه شود.
در سمت عرضه نیز شرایط تولید و هزینه‌های بالادست اهمیت دارد. تغییر قیمت شمش فولادی، هزینه‌های تولید و انرژی، حمل‌ونقل و شرایط فروش تولیدکنندگان می‌تواند بر قیمت پیشنهادی مقاطع فولادی اثر بگذارد. با این حال، انتقال افزایش قیمت از بالادست به محصول نهایی همواره یکسان نیست؛ زیرا موجودی انبارها، رقابت میان تولیدکنندگان و میزان تقاضای واقعی می‌توانند بخشی از فشار هزینه را جذب کنند یا آن را به خریدار نهایی منتقل سازند.
از سوی دیگر، انتظارات تورمی نیز می‌تواند بر رفتار خریداران اثر بگذارد. فعالان بازار در شرایطی که انتظار افزایش هزینه جایگزینی موجودی یا رشد قیمت در هفته‌های بعد را داشته باشند، ممکن است خرید خود را جلو بیندازند. این رفتار می‌تواند تقاضای ثبت‌شده در بورس کالا را افزایش دهد، بی‌آنکه به همان نسبت، مصرف واقعی تیرآهن در پروژه‌های ساختمانی بیشتر شده باشد. در مقابل، اگر انتظارات افزایشی تضعیف شود یا نقدینگی خریداران کاهش یابد، تقاضای احتیاطی نیز می‌تواند به‌سرعت عقب‌نشینی کند.
پاییز پررونق؟
معاملات مهرماه نشان می‌دهد که رقابت قیمتی در تیرآهن همچنان ادامه دارد. بر اساس آمار منتشرشده از معاملات هفته منتهی به ۱۵مهر، میانگین موزون قیمت پایانی این محصول به ۱۱۸هزار تومان در هر کیلوگرم رسید؛ درحالی‌که قیمت پایه حدود ۱۰۲هزار تومان بود. اختلاف این دو نرخ، رقابتی معادل ۱۶.۵درصد را نشان می‌دهد. این میزان رقابت بیانگر آن است که خریداران در بخشی از عرضه‌ها حاضر شده‌اند قیمت‌هایی بالاتر از نرخ پایه بپردازند.
با این حال، میانگین قیمت کل گروه تیرآهن نباید به‌عنوان نرخ یکسان برای همه محصولات در نظر گرفته شود. اندازه تیرآهن، وزن، کارخانه تولیدکننده، شرایط تسویه و مشخصات عرضه می‌توانند تفاوت قابل‌توجهی در قیمت نهایی ایجاد کنند. به همین دلیل، بررسی وضعیت بازار مستلزم مقایسه عرضه‌های هم‌گروه و توجه به حجم معامله‌شده هر محصول است.
از منظر تحلیلی، بازگشت نسبت تقاضا به عرضه به سطوح بالاتر، همراه با رقابت بیش از ۱۶درصدی در معاملات مهرماه، نشانه‌ای از تداوم فشار خرید در برخی بخش‌های بازار است؛ اما برای نتیجه‌گیری درباره استمرار روند افزایشی، باید دید آیا این رقابت با رشد پایدار حجم معاملات همراه می‌شود یا عمدتا از محدودیت عرضه ناشی است. افزایش تقاضا در کنار کاهش معاملات، لزوما نشانه رونق فراگیر نیست و می‌تواند از کمبود محصول قابل‌عرضه نیز تاثیر پذیرفته باشد.
چشم‌انداز بازار تیرآهن
چشم‌انداز کوتاه‌مدت بازار تیرآهن به برهم‌کنش سه متغیر اصلی وابسته است. میزان عرضه تولیدکنندگان، قدرت خرید مصرف‌کنندگان و روند هزینه‌های تولید همزمان بر عرضه و تقاضای بازار اثر دارند. اگر عرضه در هفته‌های آینده افزایش یابد و تقاضا در سطح فعلی باقی بماند، امکان کاهش رقابت و نزدیک شدن قیمت پایانی به نرخ پایه وجود خواهد داشت. در مقابل، محدود ماندن عرضه در کنار استمرار تقاضای بالا می‌تواند فشار افزایشی بر قیمت معاملات را حفظ کند.
در سمت مصرف نیز وضعیت ساخت‌وساز و توان تامین مالی پروژه‌ها اهمیت دارد. رشد قیمت مصالح ساختمانی، در صورتی که با افزایش متناسب قدرت خرید سازندگان همراه نباشد، می‌تواند به تعویق خرید و کاهش سفارش‌های جدید منجر شود. در چنین شرایطی، حتی بازارهایی که در بورس کالا رقابت بالایی را تجربه می‌کنند، ممکن است در ادامه با محدودیت تقاضای مصرفی مواجه شوند.
مسیر تیرآهن از ابتدای سال تا مهرماه را می‌توان حرکت میان دو وضعیت دانست. دوره‌هایی که کمبود نسبی عرضه و افزایش سفارش‌ها رقابت قیمتی را تشدید کرده و مقاطعی که افت تقاضا، نسبت تقاضا به عرضه را به زیر ۱۰۰درصد رسانده است. بازگشت این نسبت به محدوده نزدیک به ۲۸۰درصد و ثبت رقابت بیش از ۱۶درصدی در مهرماه، از تقویت فشار خرید در برخی عرضه‌ها حکایت دارد؛ اما پایداری این وضعیت به استمرار معاملات، وضعیت عرضه و توان مصرف‌کنندگان وابسته است. از این رو، برای ارزیابی روند آتی بازار، صرفا دنبال کردن قیمت‌ها کافی نیست و نسبت تقاضا به عرضه باید در کنار حجم واقعی معاملات و میزان جذب عرضه‌ها بررسی شود.
