تخریب زندان رجایی‌شهر
علیرضا کاظمی‌مقدم: نوزدهمین تور نظارتی مرکز رسانه قوه قضائیه در حالی صبح دیروز در استان البرز برگزار شد که رسانه‌ها شاهد آخرین پرده از حیات یکی از مشهورترین ندامتگاه‌های ایران بودند. عملیات تخریب سردر ورودی و برجک‌های نگهبانی زندان سابق رجایی‌شهر، نه تنها یک اقدام عمرانی، بلکه نقطه پایانی بر مطالبات چند دهه‌ای شهروندان برای خروج این مرکز از بافت شهری بود.
روایت تخریب نماد زندان
ماجرای تعطیلی این مرکز به سفر فروردین‌ماه ۱۴۰۲ رئیس قوه قضائیه به البرز بازمی‌گردد؛ جایی که محسنی‌اژه‌ای در مصوبه‌ای، بر انتقال قطعی زندان رجایی‌شهر تاکید کرد. به گزارش مرکز رسانه قوه قضائیه، پس از تخلیه کامل در مرداد همان سال، باقی ماندن دیوارهای پیرامونی باعث شده بود تا تغییر وضعیت برای مجاوران ملموس نباشد. با دستور مجدد رئیس دستگاه قضا در اسفند۱۴۰۴، عملیات تخریب دیوارها آغاز شد و پس از وقفه‌ای کوتاه، در شهریورماه سال جاری با جدیت از سر گرفته شد.
حیدر آسیابی، رئیس سازمان زندان‌ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور، دیروز در جریان بازدید از روند تخریب سردر ورودی اظهار کرد: «امروز خبرنگاران و اصحاب رسانه شاهد تخریب سردر ورودی زندان هستند که به‌عنوان نماد زندان رجایی‌شهر شناخته می‌شود و با تخریب آن، پوسته خارجی زندان عملا به‌طور کامل از بین خواهد رفت.» وی با اشاره به سرعت گرفتن عملیات افزود: «پیمانکاری که اجرای این عملیات را برعهده گرفت، قول داد کار را طی یک‌ماه به پایان برساند و امروز آمده‌ایم اعلام کنیم که فعلا حدود ۵۰هکتار از این عرصه را تحویل مردم کرج می‌دهیم. درباره ۹هکتار باقی‌مانده نیز تصمیم‌گیری خواهد شد.» در همین راستا، حسین فاضلی هریکندی، رئیس کل دادگستری استان البرز، نیز با اشاره به چالش‌های استقرار این مرکز در بافت شهری تصریح کرد: «این منطقه در زمان احداث، خارج از محدوده شهر کرج بوده و بعدا با توسعه شهر در داخل آن قرار گرفته است. از حیث نقل و انتقال زندانیان، حضور خانواده‌های آنها و جنبه‌های مختلف اجتماعی، برای چندین دهه مشکلات متعددی برای مردم کرج به وجود آمده بود.»
آینده ۶۰ هکتار اراضی؛ از فضای سبز تا دانشگاه
یکی از مهم‌ترین بخش‌های این رویداد، تعیین تکلیف اراضی وسیع این مجموعه است. طبق آمارهای ارائه‌شده، کل عرصه زندان حدود ۶۰هکتار است که ۱۷هکتار آن در مالکیت سازمان زندان‌ها قرار دارد. این اراضی قرار است در قالب طرح مولدسازی و با تغییر کاربری‌های مصوب در کمیسیون ماده۵، به چرخه توسعه شهری بازگردند.
رئیس سازمان زندان‌ها در تشریح جزئیات واگذاری‌ها گفت: «کاربری این مجموعه از زندان به کاربری‌های تجاری، مسکونی، آموزشی و اداری تغییر پیدا کرده است. ۱۷هکتار مربوط به سهم سازمان زندان‌هاست که ان‌شاءالله از طریق مزایده، طی یکی دو هفته آینده فرآیند واگذاری آن آغاز خواهد شد.» آسیابی همچنین به احتمال حفظ برخی بخش‌ها اشاره کرد و افزود: «ممکن است در اجرای طرح ساختمان‌های باقی‌مانده به‌طور کامل تخریب شوند یا اینکه بخشی از آنها برای استفاده‌های فرهنگی در اختیار دولت قرار گیرد. حتی ممکن است پیشنهادهایی مانند ایجاد شهرک سینمایی نیز مطرح شود.» از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری تسنیم، استانداری البرز اعلام کرده است که بخشی از سهم دولت در این اراضی برای دانشگاه فرهنگیان و بخش مربوط به شهرداری برای ایجاد فضای سبز و خدمات عمومی در نظر گرفته شده است.
خروج ۸۰ زندان از محدوده شهری
تخریب رجایی‌شهر تنها یک نمونه از سیاست کلان دستگاه قضا برای انتقال زندان‌ها به خارج از شهرهاست. حیدر آسیابی در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره وضعیت سایر استان‌ها خاطرنشان کرد: «در سراسر کشور حدود ۸۰زندان داریم که هنوز فرآیند انتقال آنها انجام نشده است. امیدواریم بتوانیم قانونی را که بیش از ۲۵سال به‌طور کامل اجرا نشده است، در دوره مدیریت دوم رئیس قوه قضائیه اجرایی کنیم.»
وی درخصوص تبعات استقرار زندان در شهرها تاکید کرد: «وقتی زندان‌ها در دل شهرها قرار می‌گیرند، قطعا توسعه شهری، اجتماعی و فرهنگی با اختلال جدی مواجه می‌شود. هدف قانون‌گذار این بوده که این عرصه‌ها از محدوده شهری خارج شوند تا توسعه اقتصادی در شهرها رونق بیشتری پیدا کند.» رئیس سازمان زندان‌ها همچنین بر پیوند میان اشتغال و اصلاح تربیت تاکید کرد و یادآور شد که درآمدهای حاصل از مولدسازی این اراضی، صرف نوسازی زیرساخت‌های زندان‌ها و توسعه حرفه‌آموزی برای زندانیان خواهد شد. آنچه امروز در کرج رخ داد، آغاز مرحله‌ای نوین برای مدیریت شهری است. با فروریختن آخرین برجک‌های نگهبانی، زمینی که دهه‌ها نماد محدودیت بود، اکنون به فرصتی برای ارتقای کیفیت زندگی شهروندان تبدیل شده است؛ مسیری که از تخریب دیوارها آغاز شده و امیدوار هستیم با اجرای دقیق طرح‌های آموزشی و رفاهی به تکامل خواهد رسید.
