افت ظرفیت تولید،معادله گاز صنایع پاییندست نفتوگاز را تغییر داده است
آرامش شکننده پتروشیمیها
در واقع، مساله امسال محدود به میزان گاز قابل تخصیص به پتروشیمیها نیست؛ بلکه باید دید چه میزان ظرفیت برای مصرف آن باقی مانده است. برآوردهای فعالان این صنعت نشان میدهد که ممکن است زمستان امسال از منظر تامین گاز پتروشیمیها آرامتر از سالهای گذشته سپری شود؛ اما این آرامش، بیش از آنکه حاصل بهبود تراز انرژی باشد، از افت ظرفیت تولید ناشی میشود.
پتروشیمی در تله افت ظرفیت
فریدون اسعدی، دبیر اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی ایران، درباره وضعیت تامین گاز پتروشیمیها در نیمه سرد سال گفت: بعید میدانم امسال برای تامین گاز پتروشیمیها در زمستان با مساله خاصی مواجه باشیم؛ چراکه بخش قابلتوجهی از ظرفیت این صنعت همچنان در مدار تولید قرار ندارد.
او با اشاره به میزان مصرف گاز پتروشیمیها بیان کرد: پتروشیمیها حدود ۵۰میلیون مترمکعب گاز در روز مصرف میکنند، درحالیکه تولید روزانه گاز کشور حدود ۶۵۰ تا ۷۰۰میلیون مترمکعب است. بنابراین مصرف گاز این صنعت در مقایسه با کل تولید کشور رقم بالایی نیست و با توجه به اتفاقاتی که برای واحدهای پتروشیمی رخ داده، بخش زیادی از این ظرفیت نیز در حال حاضر مصرف نمیشود.
اسعدی افزود: با توجه به شرایط موجود، بعید است در زمستان امسال تامین گاز پتروشیمیها با مشکل جدی مواجه شود. البته این مساله به معنای آن نیست که ناترازی گاز در کشور برطرف شده، بلکه کاهش فشار تقاضا در بخش پتروشیمی تا حد زیادی به دلیل خارج بودن واحدها از مدار تولید است.
او درباره بازگشت ظرفیتهای آسیبدیده پتروشیمی به مدار تا پایان سال نیز گفت: بسیار سخت است که پتروشیمیها تا پایان سال به مدار بازگردند و نمیتوان انتظار داشت بخش عمده ظرفیت ازدسترفته در مدت کوتاهی احیا شود.
اسعدی ادامه داد: بنابراین اگر بخواهیم وضعیت گاز پتروشیمیها در نیمه سرد سال را بررسی کنیم، باید میان «عدم مواجهه با کمبود گاز» و «حل شدن ناترازی گاز» تفاوت قائل شویم. ممکن است امسال به دلیل پایین بودن ظرفیت فعال پتروشیمیها، محدودیت گازی این بخش نسبت به سالهای گذشته کمتر باشد، اما این موضوع حاصل افزایش عرضه گاز یا برطرف شدن ناترازی نیست.
وی در ادامه به ظرفیت واردات گاز از کشورهای منطقه اشاره کرد و گفت: یکی از ظرفیتهایی که میتوانست در مدیریت ناترازی انرژی مورد استفاده قرار گیرد، واردات گاز از ترکمنستان است. درحالحاضر زیرساخت لازم برای واردات روزانه حدود ۴۰میلیون مترمکعب گاز از ترکمنستان در کشور وجود دارد و برای استفاده از این ظرفیت نیازی به احداث خط لوله جدید نیست.
او بیان کرد: این میزان واردات تقریبا معادل مصرف روزانه گاز پتروشیمیهاست و در صورت فراهم بودن شرایط تجارت، میتواند بخشی از فشار موجود بر تراز گاز کشور را کاهش دهد. البته اینکه ترکمنستان در شرایط فعلی آمادگی تجارت گاز با ایران را دارد یا نه، موضوع دیگری است، اما از نظر زیرساختی این ظرفیت در کشور وجود دارد.
اسعدی با اشاره به سابقه روابط انرژی ایران و ترکمنستان افزود: واردات گاز از ترکمنستان در سالهای گذشته به شکل مستمر و پایدار دنبال نشد و در کنار آن، ایران در مواردی در قراردادهای انرژی با کشورهای منطقه نیز دچار وقفه شد. به همین دلیل بخشی از ظرفیتهایی که میتوانست در زمان افزایش مصرف داخلی به کمک تامین انرژی کشور بیاید، از چرخه خارج شده است.
او ادامه داد: این موضوع فقط به گاز محدود نمیشود و ایران در گذشته در حوزه سوآپ نفت خام نیز ظرفیتهایی ایجاد کرده بود. برای نمونه، در دولت اصلاحات ظرفیت سوآپ نفت خام از کشورهای حاشیه شمالی دریای خزر ایجاد شد و امکان انتقال حدود ۵۰۰هزار بشکه نفت در روز وجود داشت، اما این ظرفیت نیز در ادامه متوقف شد.
اسعدی تاکید کرد: دیپلماسی انرژی میتواند در کنار تولید داخلی، یکی از ابزارهای مدیریت ناترازی باشد. ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی و همجواری با تولیدکنندگان و مصرفکنندگان انرژی، ظرفیتهای منطقهای قابلتوجهی دارد که میتوان از آنها برای تامین بخشی از نیاز کشور استفاده کرد.
با این حال، بر اساس ارزیابی اسعدی، در نیمه سرد سال جاری مساله اصلی پتروشیمیها لزوما کمبود گاز نخواهد بود. او گفت: با توجه به ظرفیت فعلی واحدهای پتروشیمی، انتظار نمیرود تامین گاز این صنعت در زمستان امسال با محدودیت جدی مواجه شود؛ اما بازگشت واحدهای ازمدارخارجشده و افزایش دوباره تقاضای گاز میتواند معادله را تغییر دهد.
در نتیجه، زمستان امسال برای صنعت پتروشیمی را باید متفاوت از الگوی سالهای گذشته خواند. اگرچه افت ظرفیت تولید، احتمال فشار مستقیم محدودیت گاز بر واحدهای فعال را کاهش داده، اما همزمان بخشی از ظرفیت درآمدزا و صادراتی صنعت نیز از چرخه تولید خارج مانده است. بنابراین، کاهش مصرف گاز در این بخش نمیتواند بهعنوان یک دستاورد برای تراز انرژی تلقی شود؛ چراکه سمت دیگر این معادله، عدم تحقق کامل تولید است. در این میان، نحوه بازگشت واحدهای آسیبدیده به مدار، میزان دسترسی آنها به خوراک و سوخت و همچنین وضعیت تامین گاز در صورت افزایش ظرفیت فعال، تعیین میکند که آرامش احتمالی زمستان امسال تا چه اندازه پایدار خواهد بود.
