مسیر پیچیده پرونده هسته‌ای

تلاش آمریکا و سه کشور اروپایی برای تصویب قطعنامه‌ای علیه تهران، این نشست را به یکی از مهم‌ترین مقاطع پرونده هسته‌ای در سال‌های اخیر تبدیل کرده است؛ به‌ویژه آنکه در صورت تصویب قطعنامه پیشنهادی، موضوع ارسال آن به شورای امنیت سازمان ملل نیز مطرح خواهد شد. شورای حکام آژانس ۳۵ عضو دارد و برخلاف شورای امنیت سازمان ملل، در آن سازوکار وتو وجود ندارد. از این رو، مخالفت روسیه و چین به‌تنهایی نمی‌تواند مانع تصویب قطعنامه علیه ایران شود. یک منبع آگاه نزدیک به آژانس پیش‌بینی کرده است که قطعنامه احتمالی با حدود ۱۸ تا ۲۰ رای مثبت به تصویب برسد؛ موضوعی که نشان می‌دهد کشورهای غربی برای عبور از مرحله هشدارهای سیاسی و ورود به مرحله تازه‌ای از فشار دیپلماتیک بر تهران تلاش می‌کنند.

این منبع آگاه (غیر ایرانی) نزدیک به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی که نخواست نامش فاش شود در گفت‌و‌گو با پایگاه خبری تابناک در خصوص مفاد پیش‌نویس قطعنامه ضد ایرانی در آژانس گفت: «قطعنامه از رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، می‌خواهد که متن این قطعنامه را به همراه قطعنامه‌های قبلی و گزارش‌های مدیرکل به شورای امنیت انتقال دهد، اما بدون ارجاع به بند مربوط به «عدم‌همکاری». ارجاع احتمالی پرونده ایران به شورای امنیت از آن جهت اهمیت دارد که می‌تواند پس از حدود دو دهه، بار دیگر پرونده هسته‌ای تهران را در دستور کار این نهاد قرار دهد. با این حال، باید میان ارسال گزارش آژانس به شورای امنیت و تصمیم شورای امنیت برای اقدام علیه ایران تفاوت قائل شد. ورود پرونده به شورای امنیت می‌تواند فشار سیاسی بر تهران را افزایش دهد، اما ادامه مسیر به مواضع اعضای این شورا، به‌ویژه روسیه، چین، آمریکا و کشورهای اروپایی، بستگی خواهد داشت.

در چنین شرایطی، کشورهای غربی می‌توانند تلاش کنند پرونده هسته‌ای ایران را از یک اختلاف فنی میان تهران و آژانس به یک مساله گسترده‌تر در حوزه صلح و امنیت بین‌المللی تبدیل کنند. این تغییر ماهیت، از منظر تهران اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا می‌تواند زمینه را برای افزایش فشارهای سیاسی و در مراحل بعدی، استفاده از ابزارهای حقوقی و بین‌المللی فراهم کند. با این حال، مخالفت احتمالی روسیه و چین در شورای امنیت می‌تواند یکی از موانع اصلی در برابر اقدامات بعدی باشد. بنابراین، حتی اگر قطعنامه شورای حکام تصویب و پرونده به شورای امنیت ارسال شود، نمی‌توان آن را به‌منزله آغاز خودکار یک روند فشار جدید علیه ایران دانست. آنچه در این مرحله اهمیت دارد، ایجاد یک چارچوب سیاسی و حقوقی جدید پیرامون پرونده هسته‌ای ایران است.

در مقابل، ایران تلاش کرده است بخشی از فشارها را متوجه عملکرد خود آژانس کند. هیات نمایندگی ایران در نشست شورای حکام با تاکید بر اهمیت امنیت هسته‌ای، پرسش اصلی خود را متوجه حملات صورت‌گرفته علیه تاسیسات هسته‌ای ایران کرده است. ایران در این بیانیه تاکید کرده است که امنیت هسته‌ای زمانی معنا خواهد داشت که در برابر حملات غیرقانونی به تاسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز تحت حفاظت نیز اقدامی صورت گیرد. تهران همچنین نسبت به موضوع محرمانگی اطلاعات آژانس هشدار داده و مدعی شده است که نقض محرمانگی در گذشته به افشای اطلاعات حساس و استفاده از این اطلاعات برای تسهیل اقدامات خرابکارانه علیه تاسیسات هسته‌ای ایران منجر شده است. در نهایت، اهمیت نشست جاری شورای حکام بیش از آنکه در خود یک قطعنامه خلاصه شود، در مسیری است که می‌تواند پس از آن ایجاد شود: از شورای حکام به شورای امنیت و از اختلافات فنی با آژانس به یک مناقشه گسترده‌تر سیاسی و حقوقی.